تروريسم منطقه‌‌ای در انزوای بيشتر

آرمان ملي: آمريکا از زمان روي کار آمدن دونالد ترامپ عملا به هيچ يک از قوانين بين‌المللي و اصول اخلاقي پايبند نبوده و با اقداماتي خلاف عرف ديپلماتيک، تنش در سطح جهان و منطقه خاورميانه را افزايش داده است. به‌رغم اين رويه کاخ سفيد، هيچ تحليلگري گمان نمي‌کرد در زمانه‌اي که تنش در بالاترين سطح خود قرار دارد و تمامي کشورها نسبت به افزايش تنش در منطقه هشدار مي‌دهند، آمريکا اقدام به ترور يکي از محبوب‌ترين و مقتدرترين فرماندهان نظامي ايران کند. اقدام ارتش آمريکا در ترور سردار سليماني به دستور دونالد ترامپ که به نوعي اقرار به «تروريسم دولتي» اين کشور بود و به گفته جان بولتون برنامه‌ريزي آن به مدت‌ها قبل برمي‌گشت، جهان را در بهت و حيرت فرو برد. اين ترور که همزمان مقاماتي از سه کشور ايران، عراق و لبنان را هدف قرار داده، اتفاقي است که مي‌تواند آينده خاورميانه را به کلي تغيير دهد و شواهد آن از موضع‌گيري‌هاي مقامات سه کشور مورد اشاره، از هم‌اکنون پيداست. نخست‌وزير موقت عراق ترور سردار سليماني و ابومهدي المهندس را در تناقض با شروط حضور نيروهاي نظامي آمريکا در خاک عراق دانست و اعلام کرد که نيروهاي آمريکايي تنها مسئوليت آموزش نظاميان عراقي و مبارزه با داعش را زير نظر دولت بغداد دارند. عبدالمهدي همچنين خواستار تشکيل جلسه اضطراري پارلمان عراق براي اعلام موضع رسمي بغداد و اتخاذ اقدامات ضروري و لازم براي حفظ کرامت، امنيت و حاکميت ملي عراق شد. پس از او، مقتدي صدر نيز در پيامي خواستار مقابله با اقدامات آمريکا شد. رهبر جنبش صدر در عراق با انتشار پيامي در حساب توئيتر خود در رابطه با کشته شدن سردار قاسم سليماني فرمانده قدس سپاه پاسداران ايران توسط آمريکا به سپاه المهدي و تيپ روز موعود و ديگر گروه‌هاي تحت امر، دستور آماده باش براي حفاظت از اين کشور داد. صدر همچنين افزود: «به مقامات و مردم ايران تسليت عرض مي‌کنم. هدف قرار دادن سردار سليماني به مثابه هدف قرار گرفتن جهاد و روحيه انقلابي بين‌المللي است اما اين از عزم و جهاد ما نمي‌کاهد». اين موضع‌گيري‌ها نشان داد که آمريکا در عراق روزگار ناخوشي خواهد داشت و هرچند تلاش اين کشور در راستاي ترور سردار سليماني به منظور بازپس‌گيري مناطق تحت‌نفوذي چون عراق و لبنان بوده اما اين هدف واشنگتن چندان محقق نشده است. با توجه به اين شرايط، بسياري از تحليلگران اقدامات بعدي بازيگران منطقه‌اي از جمله ايران و عراق را در احتمال به راه افتادن جنگ، موثر ارزيابي کرده‌اند و ترس از همين اتفاق، برهم صالح را بر آن داشته است که ضمن محکوم کردن اقدام آمريکا، از مردم عراق بخواهد آرامش خود را حفظ کنند و «منافع ملي عراق» را در اولويت قرار دهند. آيت‌ا... سيستاني نيز هم‌نظر با رئيس‌جمهور، اتفاق پيش‌آمده را «تجاوز ظالمانه» ناميد اما از مردم خواست خويشتندارانه رفتار کنند. با اين حال پيام‌هاي تندتري نيز در جهان عرب وجود داشت. بيرکل حزب‌ا... لبنان با تسليت شهادت سردار سليماني و ابومهدي المهندس گفت: «قصاص عادلانه قاتلان مجاهدان، مسئوليت و امانت و ماموريت مقاومان است».

تصميم ايران چه خواهد بود؟

گمانه‌زني‌هاي زيادي از ساعات اوليه اعلام خبر شهادت سردار سليماني پيرامون واکنش احتمالي ايران به اين اتفاق و پيامدهاي واکنش احتمالي مطرح شده است. همزمان با اين موضوع اخباري در خصوص پرواز جنگنده‌هاي ايران و گشتزني‌شان در آسمان کشور وجود داشته است که بر ابهامات مي‌افزود. در همين راستا کيوان خسروي، سخنگوي دبيرخانه شوراي عالي امنيت ملي گفت که جلسه‌اي براي بررسي اين موضوع در شوراي عالي امنيت ملي تشکيل و با صدور بيانيه‌اي به کار خود پايان داد. اين جلسه که به گفته برخي منابع رسانه‌اي نظير روزنامه همشهري، با حضور مقام معظم رهبري تشکيل شده با صدور يک بيانيه به پايان رسيده است. در بيانيه اين شورا آمده است: «سردار سرافراز حاج قاسم سليماني، مايه عزت و افتخار نه فقط ايرانيان بلکه تمامي مسلمانان ومستضعفان تحت ستم در سراسر عالم بود. شهادت اين بزرگ فرمانده مقاومت اگرچه ضايعه بزرگي براي جهان اسلام و مردم بزرگ ايران به شمار مي‌رود اما به تعبير امام خميني(ره) رهبر کبير انقلاب اسلامي هر پرچمي که از دست تواناي سرداري بيفتد سردار ديگري آن را برخواهد داشت. مگر با شهادت سرداران بزرگي که اين ملت تاکنون تقديم کرده است، خدشه‌اي در حرکت نيروهاي مسلح و توانمندي‌هاي دفاعي کشور پيش آمده که اکنون و با شهادت حاج قاسم سليماني پديد آيد؟ آمريکا بداند که حمله جنايتکارانه عليه سردار سليماني، بزرگ‌ترين خطاي راهبردي آن کشور در منطقه غرب آسيا بوده و آمريکا از تبعات اين اشتباه محاسباتي به آساني رهايي نخواهد يافت». شوراي عالي امنيت ملي همچنين تاکيد کرد:«همانگونه که مقام معظم رهبري در پيام خود فرمودند انتقام سختي در انتظار جنايتکاراني است که دست پليد خود را به خون پاک سردار سليماني آغشته کردند. اين جنايتکاران با انتقام سخت منتقمين خون سردار سليماني در زمان و مکان مناسب روبه‌رو خواهند شد. بدون‌ترديد خط جهاد و مقاومت با انگيزه‌اي مضاعف ادامه پيدا خواهد کرد و درخت مقاومت هر روز تنومند‌تر و شکوفاتر خواهد شد. پيروزي از آن مجاهدان اين راه مبارک است و آنان که به اين جنايت دل‌خوش کرده‌اند بدانند که اين‌گونه اقدامات کور و بزدلانه اراده جمهوري اسلامي ايران را در تداوم بدون تنازل سياست مقاومت فعال قوي‌تر نموده و تلخکامي آنان را زود و شديد خواهد کرد». جمهوري اسلامي همچنين صبح روز جمعه، کاردار سفارت سوئيس را به وزارت خارجه احضار کرد. لازم به ذکر است که از ساعات اوليه روز جمعه ارتش اسرائيل از نگراني واکنش ايران در حالت آماده باش است.

انزواي جهاني «تروريسم»

بررسي واکنش‌هاي بين‌المللي به ترور سردار سليماني نشان مي‌دهد که اشتباه استراتژيک آمريکا در متوسل شدن به تروريسم براي حذف يک فرمانده نظامي ايران، نتيجه‌اي جز انزوا براي اين کشور به همراه نداشته است. قريب به اتفاق کشورها ضمن نگراني از وضعيت پيش آمده معتقدند اين اقدام، نتيجه‌اي جز افزايش تنش ندارد اما در اين ميان برخي آشکارا به تقبيح اقدام ترامپ پرداخته‌اند. املي دو‌مونچالين، وزير دولت فرانسه در امور اروپا در واکنش به اقدام تروريستي آمريکا در به شهادت رساندن سردار قاسم سليماني، گفت که ترور اين فرمانده نظامي ايراني، دنيا را «بيشتر خطرناک کرده است» و خواستار تلاش‌هايي براي تنش‌زدايي از درگيري خاورميانه شد که عمق بيشتري مي‌يابد. مونچالين، به راديو آر.ال.تي گفت: «ما در دنيايي خطرناک‌تر، از خواب برخاسته‌ايم». لودريان نيز تصريح کرد که «آنچه اتفاق افتاد همان چيزي بود که از آن مي‌ترسيديم». وزارت خارجه روسيه با انتشار بيانيه‌اي ضمن تسليت به ملت ايران نوشت: «ما کشته شدن سليماني بر اثر حمله موشک‌هاي آمريکايي در حومه بغداد را ما به مثابه اقدامي ماجراجويانه که موجب افزايش تشنجات در کل منطقه مي‌شود تلقي مي‌کنيم. سليماني وفادارانه در راستاي دفاع از منافع ملي ايران خدمت کرد. ما از صميم قلب به ملت ايران تسليت مي‌گوييم». چيني‌ها اقدام آمريکا را محکوم و دو طرف را دعوت به خويشتنداري کردند. ترکيه نيز همين را خواستار شد و انگلستان نيز ضمن اظهار بي‌اطلاعي از نيت آمريکا براي انجام اين عمليات گفت که اقدام آمريکايي‌ها تنش را افزايش مي‌دهد. همچنين بشار اسد، از «کمک فراموش‌نشدني» سردار سليماني به ارتش سوريه ياد کرد و به ايرانيان نيز تسليت گفت. به گفته سيدعباس موسوي کاردار سوئيس دوبار احضار شده و پاسخ ايران به آمريکا از طريق او ابلاغ شده است. در اين ميان جز رژيم اسرائيل، تنها آلمان بود که ترور سردار سليماني را «نتيجه اقدامات ايران» ارزيابي کرد.

دو دستگي آمريکايي‌ها

در مورد آمريکا شرايط کمي با ديگر کشورها متفاوت است. از يک سو دموکرات‌ها که سردار سليماني را «دشمن» مي‌دانند اما از ترور او احساس نگراني مي‌کنند و از سوي ديگر تيم ترامپ که از اين ترور رضايت دارند و ايران را تهديد مي‌کنند. روز گذشته سناتورهاي آمريکايي نظير کرسي مورفي، اليزابت وارن و برني سندرز اقدام ترامپ را تقبيح کرده و تلاش کرده‌اند ضمن حفظ مرزبندي با سردار سليماني، رفتار ترامپ را گامي در راستاي «آغاز جنگ» بخوانند. کريس مورفي در اين باره نوشته است: «در اين شکي نيست که سليماني دشمن آمريکا بود. سوال اين است که آيا آمريکا بدون‌مجوز کنگره دومين فرد قدرتمند ايران را ترور و عامدانه جنگ منطقه‌اي بالقوه را آغاز کرده است؟» به گفته او و همچنين بر اساس بيانيه مجلس نمايندگان، کنگره آمريکا اطلاعي از اين حمله نداشته و اقدام ترامپ غيرقانوني است. در طرف ديگر ماجرا سناتور ليندسي گراهام، پمپئو و شخص ترامپ ضمن تقدير از عمليات ترور، ايران را به ضربه بزرگ‌تر در صورت تکرار ماجراجويي‌ها تهديد کرده‌اند. در همين راستا ليندسي گراهام، سناتور آمريکايي که معمولا موضع‌گيري‌هاي تندي عليه ايران دارد، در رشته‌‌توييتي مدعي شده است، اگر ايران مي‌خواهد در تجارت نفت باقي بماند بايد از حمله به منافع آمريکا و متحدانش دست بردارد، در غير اين صورت بهاي سنگيني پرداخت خواهد کرد. او نوشت که اين بهاي سنگين مي‌تواند شامل نابودي پالايشگاه‌هاي نفتي‌اش شود. با اين حال باز ترامپ از «مذاکره» نيز سخني به ميان آورد و نوشت: «ايرانيان در جنگي پيروز نشده‌اند و در مذاکره‌اي شکست نخورده‌اند». اين توئيت در حالي نوشته که به گفته وزارت امور خارجه سوئيس، کاردار اين کشور پيامي محرمانه از آمريکا به وزارت خارجه ايران داده است.