55 کیلومتر تهران در حریم گسلها
آرمان ملي- رها معيري: «زلزله هفت ريشتري و بالاتر در تهران اصلا دور از ذهن نيست و چند ساعت بعد از اين بلاي طبيعي نصف شهر تهران ويران و نيم ديگر غارت ميشود». اينها بخشي از صحبتهاي بهرام عکاشه، پدر علم زلزله شناسي ايران است که زمين لرزه بزرگ تهران را دور از ذهن نميداند. با اين حال پايتخت ايران چقدر در مقابل زلزله ميتواند مقاوم باشد. شهر تهران از نظر زمين شناسي در نزديکي رشته کوه البرز واقع شده و گسل مشا با طول تقريبي 200 کيلومتر، گسل شمال تهران با طول تقريبي 90 کيلومتر و گسل جنوب ري با طول تقريبي 20 کيلومتر در آن وجود دارد. زلزله شناسان معتقدند توان لرزهاي گسلهاي تهران هفت ريشتر يا نزديک به هفت ريشتر خواهد بود و اين توان لرزه اي کافيست تا بسياري از محلات شهر تهران را تخريب کند و اگر زلزلهاي بيش از هفت ريشتر در شهرهاي بزرگي مثل تهران به وقوع بپيوندد، ميزان خسارت ممکن است در حد کل بودجه کشور باشد.
محدوده خطر
حدود 55 کيلومتر مربع از مساحت پايتخت در حريم گسلها قرار دارد و چندي پيش محمد شکرچيزاده، رئيس مرکز تحقيقات راه، مسکن و شهرسازي از تصويب حريم گسل هاي تهران در شوراي عالي شهرسازي و ممنوعيت ساخت و ساز در 81 کيلومتر مربع از اراضي پايتخت خبر داد و شهردار تهران نيز از اين امر استقبال کرد.با اين حال بهرام عکاشه در اين رابطه گفته است: وضعيت نا اميدکننده است، از شرق تا غرب تهران حدود 40 کيلومتر و شمال و جنوب تهران حدود 15 کيلومتر است و در آنها صدها گسل وجود دارد. ذکر اين نکته ضرورت دارد که عرض شرق و غرب تهران بيشتر از شمال و جنوب آن است. گسلهاي منطقه تهران تقريبا گسلهاي شرقي و غربي و به موازات کوههاي البرز مرکزي هستند که سازمان زمينشناسي کشور آنها را در منطقه تهران ردگيري کرده است. نقشههاي اين گسلها در چند سال اخير شناسايي شدهاند. شمال تهران توانمندي زلزله بالاي هفت ريشتر و جنوب تهران توانمندي زلزله شش تا 2/6 ريشتر را دارد و شرق و غرب تهران نيز در مقابل زلزله بسيار توانمند هستند. زلزلهاي در 30 کيلومتري شرق تهران و 185 سال پيش مورخ 27 مارچ 1830 با قدرت 1/7 ريشتر رخ داد و تنها در شميرانات 40هزار نفر کشته برجا گذاشت. در اين زلزله 70 روستا در شرق جاجرود، مناطق شميرانات و دماوند به لرزه درآمدند. بازار تهران بهطور کلي تخريب و ديوارهاي سفارت انگلستان فرو ريخت و خسارات سنگيني نيز به کاخ گلستان وارد شد. بنابراين تهران سابقه زلزلههاي قدرتمند را دارد و از سوي ديگر شک و ترديد فراواني در ارتباط با جلوگيري از بروز خسارتهاي فراوان نيز وجود دارد.
آماده نيستيم
با اين حال يک عضو شوراي شهر تهران به «آرمان ملي» ميگويد: يکي از دغدغهها و پيگيريهاي شوراي شهر تهران رعايت ضوابط ساختمانهاي ايمن بوده که بارها و بارها به بخشهاي مربوطه هم ابلاغ کرده است. از سوي ديگر، حتي طرحي از طرف شورا تصويب شده که شهرداري موظف به ارائه لايحهاي براي ايمنسازي ساختمانها و مقاومت آنها در برابر حوادث غيرمترقبه است. حسن خليلآبادي ميافزايد: به گفته او ستاد بحران مديريت شهري تهران نيز يکي از ستادهاي قوي با امکانات علمي و فني مناسب است که در حال پيگيري برنامههاي خود است، آنچنان که اين ستاد بايد مسائل را رصد کنند و نقشهها و برنامههايي براي قبل و بعد حوادث داشته باشند تا بتواند ميزان خسارتها را کاهش دهد. خليلآبادي عنوان ميکند: همه مردم بايد دقت کنند و بيشتر در ايمنسازي حساسيت داشته باشند، حتي اگر امکان داشت، قويتر از شهرداري اقدام کنند و خانهاي بسازند که با طيب خاطر در آن زندگي کنند تا اگر زلزله رخ داد، در ساختمانهاي ايمن باشند و آسيب نبينند. اين عضو شوراي شهر تهران بيان ميکند: در پيشگيري غيراز مقاومسازي راه ديگري نداريم. اين در حالي است که شوراي شهر هم بر امور نظارت دارد. خليل آبادي اضافه ميکند: با توجه به ساخت و سازهاي ناپايداري که در تهران وجود دارد، اميدواريم زلزلهاي در تهران اتفاق نيفتد، چراکه خسارتهاي فراواني خواهيم ديد. اکنون وضعيت بهگونهاي است که اگر زلزلهاي بيش از هفت ريشتر اتفاق بيفتد، کسي نميتواند کمک و اقدامي کند، ولو اينکه امکانات هم باشد. اين عضو شوراي شهر تهران توضيح ميدهد: در برخي جاها ساختمانهاي بلندمرتبه ساخته شدهاند و در برخي جاها معابر کم عرض هستند. اين در حالي است که نقشههاي برخي مناطق بهگونهاي است که اگر اتفاقي بيفتد، براي ورود به آن منقطه معابري وجود ندارد. او خاطرنشان ميکند: گاز، آب، برق و ساير خدمات عمومي شهري بايد از قبل آماده باشند، در حالي که هنوز آماده نيستند. اين عضو شوراي شهر تهران بيان ميکند: اخيرا سازمان آب پيشنهاد افزايش قيمت براي ايجاد مخازن آب در مواقع بحران داده است تا آب تهران قطع نشود و مردم دسترسي به آب آشاميدني سالم داشته باشند. خليل آبادي اظهار ميکند: بايد سازمانها اعم از گاز، برق و شهرداري نقشههاي مقابله با بحران را تهيه کنند، اما بايد بگويم که اگر زلزلهاي بالاي هفت ريشتر به علت ساخت نامتوازن تهران رخ دهد، با کمال تاسف نه تنها شهرداري تهران بلکه دولت هم آمادگي ندارد.
