لزوم ارتقای زیست‌شهری سالمندان

بر اساس يک نظرسنجي از شهروندان تهراني 58 درصد پاسخگويان معتقدند وضعيت پياده‌روهاي شهر براي رفت و آمد افراد مسن مناسب نيست. نظرسنجي شهرداري تهران از شهروندان نشان مي‌دهد شهر براي سالمندان هنوز با استاندارد مطلوب فاصله دارد. بر اساس اين نظرسنجي 58 درصد پاسخگويان معتقدند که وضعيت پياده‌روهاي شهر براي رفت‌و‌آمد افراد مسن مناسب نيست. در مقابل، 42 درصد معتقدند که پياده‌روها براي افراد مسن مناسب است. به گزارش مهر، اهميت نتايج چنين نظرسنجي از آن روي حائز اهميت است که با معکوس شدن هرم سني و جمعيتي در کشورمان، هشدارهايي نسبت به سالمند شدن جمعيت کشور بيش از هر زمان ديگري در رسانه‌ها شنيده مي‌شود. مساله‌اي که با کاهش نرخ باروري خانواده که به تعبيري از آن به عنوان نرخ جايگزين هم ياد مي‌شود، بيشتر از همه مسئولان کشور را به فکر واداشته است. آنها به تشويق فرزندآوري و ترويج سياست‌هاي آن مي‌انديشند اما با اين حال در حال حاضر هم جمعيت قابل‌توجهي از شهروندان را سالمندان تشکيل مي‌دهند. آمارهاي دقيق رسانه‌ها و مراکز پژوهشي نشان مي‌دهد اين ميزان به سرعت در حال افزايش است. همين مساله نشان مي‌دهد لازم است که در شهر هم براي سالمندان فکري جدي شود. بنابراين بايد فکري براي رفت‌و‌آمدشان، اوقات فراغت‌شان و به تعبيري براي زيست‌شهري‌شان شود. در اين راستا بايد هم امکانات لازم را فراهم کرد و هم برنامه کوتاه‌مدت و بلند‌مدت مناسبي انديشيد. بررسي وضعيت آماري در کشورهاي مختلف نشان مي‌دهد کشورهايي که در مسير توسعه قدم برمي‌دارند بيش از ديگران به اين مساله اهميت مي‌دهند و براي زندگي شهروندان سالمند خود انديشيده‌اند.

نروژ در صدر

به گزارش وب‌سايت کوآرتز جمعيت افراد کهنسال در جهان هر ساله با افزايش همراه بوده که علت اصلي آن هم افزايش طول عمر افراد است. تا سال 2050، تعداد کل افراد سالمند روي کره زمين به دو ميليارد نفر خواهد رسيد و اين معادل 20 درصد جمعيت کل جهان است. مردم بالاي 60 سال نيازهاي اجتماعي، اقتصادي و پزشکي متفاوتي با کودکان و بزرگسالان دارند. به همين دليل، کشورهاي مختلف هم‌اکنون در تلاش هستند با ايجاد تغييراتي، خود را با نيازهاي افراد کهنسال سازگار کنند؛ اما هنوز مشخص نيست اين کشورها چگونه مي‌خواهند اين کار را انجام دهند.بررسي‌ها نشان مي‌دهد برخي کشورها در اين زمينه کارهاي مفيدي کرده‌اند. يک راه ساده براي انجام اين کار اين است که به کشورهايي که در حال حاضر اين تغييرات را در راستاي نيازهاي افراد کهنسال ايجاد کرده‌اند، توجه شود. به طور مثال چند سال پيش، يک گروه از محققان از آمريکا و سنگاپور به همراه موسسه «شبکه تحقيقاتي جامعه پيري» 18 کشور مختلف را بر اساس «شاخص جامعه پير» طبقه‌بندي کرده‌اند. در اين فهرست، کشورها بر اساس چگونگي و ميزان حمايت از جمعيت سالخورده رتبه‌بندي شده‌اند. در اين ميان کشور نروژ توانسته بالاترين رتبه را از نظر توجه به نيازهاي افراد سالخورده از آن خود کند.

ژاپن و تعطيلي روز سالمند

در برخي کشورها سالمندان جايگاه ويژه‌اي دارند و آنها احساس سرخوردگي ندارند. پايگاه marieclaire.co.uk هم در اين باره به نقش ژاپن اشاره کرده است. در اين کشور اولين دوشنبه ماه سپتامبر روز سالمند است. سالمندان در اين روز تعطيلند و خانواده با آنها جشن مي‌گيرند و نوه‌ها به آنها هديه مي‌دهند. از اين گذشته، زادروز 60 و 70 سالگي هر ژاپني، ويژه‌ترين روزهاي زندگي اوست.

فرهنگ چيني

اما چين؛ بررسي‌ها نشان مي‌دهد قوانين اين کشور به نفع سالمندان نوشته شده است؛ چون براي زيست‌شهري‌شان طبيعتا بايد اين قوانين درست انديشيده شود. از عبور و مرور آنها گرفته تا ساخت مراکزي براي زندگي آنها. در اين کشور بر اساس قانون جوانان بايد مرتبا به سالمندان خانواده خود سر بزنند. مهم نيست چقدر دلمشغولي داشته باشند يا مسافت بين منزل آنها و والدين طولاني باشد. سرزدن به سالمندان وظيفه‌اي است که نبايد در آن کوتاهي کنند وگرنه سروکارشان با قانون است. در سنگاپور هم مانند چين، قانون به نفع سالمندان است. در اين کشور، سالمندي که احترام و توجه لازم را از جوان دريافت نکند، مي‌تواند از او به دستگاه قانوني شکايت و وي را جريمه کند.

آينده دنيا

آمارهاي رسمي اما احساس خطر را به همه گوشزد مي‌کند. پيش بيني مي‌شود جمعيت افراد 60 سال و بالاتر، در سال 2050، بيش از دو برابر شود. در واقع در کمتر از 40 سال ديگر، جمعيت سالمندان (60 سال به بالا) به بيش از يک پنجم جمعيت کل جهان خواهد رسيد. بنابراين، بررسي اين موضوع اهميت دارد که وضعيت زندگي سالمندان، در هر يک از کشورها، به چه نحوي است. در ميان 200 کشور دنيا در سال 2015 ميلادي، 102 کشور در ميان جوامع جوان قرار داشته‌اند. به اين معنا که کمتر از 10 درصد جمعيت آنها بالغ بر 60 سال داشته‌اند و 52 کشور در حال پير شدن بوده‌اند. جوامع در حال پير شدن جوامعي هستند که سهم افراد بالاتر از 60 سال در آنها بين 10 تا 19 درصد است. 45 کشور هم پير ناميده مي‌شدند به اين معنا که 20 تا 29 درصد کل جمعيت ساکن در اين کشورها بيشتر از 60 سال داشته‌اند و در نهايت تنها يک کشور بسيار پير بوده و بالغ بر 30 درصد ساکنانش بيش از 60 سال داشته‌اند. درحالي جمعيت سالمندان در حال افزايش است که به نظر مي‌آيد شهر چندان آماده ميزباني از شهروندان سالمندش نيست. با وجود اينکه اقداماتي براي مناسب‌سازي فضاهاي شهري انجام شده است اما بر اساس يک نظر‌سنجي که اخيرا از شهروندان تهراني درباره وضعيت شهر تهران براي زندگي سالمندان انجام شده است، بسياري از تهراني‌ها بر اين باورند که تهران از نظر امکانات و شرايط لازم براي زندگي سالمندان مناسب نيست. بر اساس اين نظرسنجي 58 درصد پاسخگويان معتقدند وضعيت پياده‌روهاي شهر براي رفت‌و‌آمد افراد مسن مناسب نيست. در مقابل، 42 درصد معتقدند پياده‌روها براي افراد مسن مناسب است.

سراي فرهيختگان

سطح رفاه سالمندان در شهر‌هاي مختلف دنيا متفاوت است.، عليرضا عليزاده، جامعه‌شناس، استاد دانشگاه و محقق و پروهشگر اجتماعي در اين رابطه گفت: واقعيت اين است که با بالارفتن بهداشت و گسترش مسائل مربوط به پيشگيري‌هاي مراقبتي، سالمندي در کشورها در حال گسترش است. امروز سالمندان حدود 10 درصد جمعيت کشور ما را تشکيل مي‌دهند و در سال 1420 پيش بيني مي‌شود اين درصد به حدود 26 درصد برسد. به تعبيري براي رسيدن به آن نقطه، که خيلي هم با آن فاصله نداريم حدود يک‌چهارم جمعيت کشور را سالمندان تشکيل مي‌دهند. وي در پاسخ به اين سوال که آيا اطلاعي از آمار رشد بالاي جمعيت سالمندان و نرخ رشد آن داريد يا خير، گفت: نرخ رشد جايگزين سالمندي امروز به 62/3 رسيده است در حالي که نرخ رشد جمعيت در کشور حدود 24/1 است. اين تفاوت نشان مي‌دهد که رشد سالمندي با اين اختلاف زياد در حال افزايش است و اين هشدار وجود دارد که هرچه زودتر بايد براي اين مساله فکري کرد. بايد شرايط زندگي در شهر را براي اين افراد بهتر از قبل فراهم کرد که لازمه‌اش مديريت صحيح است. عليزاده در پاسخ به اين سوال که شما چه ويژگي‌هايي را در سالمندان مي‌بينيد که اگر براي آن طراحي ويژه‌اي نشود جامعه سالمندي را با مشکل جدي مواجه مي‌کند؟ گفت: سالمندان زود مريض مي‌شوند و داروهايشان گران است. آنان معمولا داراي فقط يک بيماري نيستند بنا‌بر‌اين حرکت اين افراد در شهر با مشکلاتي رو‌به‌رو است. خصوصا اين افراد در پياده‌روها با مشکلاتي مواجه هستند که بايد براي آن فکر جدي شود. از سويي ديگر لازم است براي استراحت اين افراد در سطح شهر، صندلي‌هايي خاص طراحي شود. همچنين پياده‌روهايي که سطح شيب‌دار زيادي دارند هم براي اين افراد نامناسب است. يا برخي پياده‌روها براي رفت وآمد عابران از لحاظ ميزان افرادي که مي‌توانند عبور کنند مناسب نيست و تنگ است. وي در ادامه گفت: ما در گذشته هيچ فضاي زيست‌شهري را براي سالمندان در نظر نگرفته بوديم. عليزاده در ادامه به مساله معماري شهري اشاره و تاکيدکرد: معماري و طرح‌هاي معماري ما معمولا براي افراد خانواده اصلي شکل گرفته است و طبيعتا باعث مي‌شود که سالمندان بيشتر از گذشته براي زيست‌ شهري‌شان دچار مشکل شوند. اين استاد دانشگاه در ادامه با تاکيد بر اين مساله که در جمع دانشجويان فارغ‌التحصيل دانشگاه زنجان سخنراني داشته‌ام و موضوعاتي را نيز در اين باره با آنها طرح کرده‌ام گفت: ما در نقشه‌هاي شهرسازي و معماري منازل و در پلن‌هاي مربوطه به بحث سالمندان بايد توجه کنيم. امروز با علائم و نشانه‌هاي باليني افزايش سالمندي رو‌به رو شده‌ايم. وي در پاسخ به اين سوال که شما به عنوان استاد جامعه‌شناسي، آسيب‌هاي اجتماعي مساله افزايش سالمندي را در فضاي شهري چگونه ارزيابي مي‌کنيد گفت: ما در آينده با پديده‌اي رو‌به‌رو مي‌شويم مبني‌بر اينکه نگهداري سالمندان براي فرزندانشان سخت مي‌شود و گاهي سالمندان خود را در محيط‌هاي عمومي مثل پارک‌ها يا بازارها رها مي‌کنند. همچنين مساله ديگر درگذشت برخي از اين افراد است که خيلي فجيع خواهد بود؛ چراکه خانواده آنها در کنار بزرگان‌شان نخواهند بود و شايد وقتي از مرگ اين سالمندان با خبر شوند که مدت زيادي از آن گذشته باشد. وي با اشاره به لزوم فرهنگ‌سازي براي احترام به سالمندان و رعايت زندگي راحت‌تر آنها هم گفت: من با همراهي دانشگاه خوارزمي کاري را براي شهرداري انجام مي‌دادم که مربوط به برنامه‌ريزي فرهنگي است. در‌واقع بايد گفت همانطور که ما براي کودکان مهدهايي را فراهم کرده‌ايم، به نظر مي‌رسد در سراي محلاتي که مربوط به شهرداري است هم مي‌توانيم محلي را براي نگهداري سالمنداني که نياز به کمک دارند پيش‌بيني کنيم. همچنين مي‌توان نام مناسبي هم براي آن گذشت همچون سراي فرهيختگان، يا به طور مثال سراي افتخارآميزان. ما با اين شرايط مي‌توانيم احساس مفيد بودن يا عدم‌احساس درماندگي را در سالمندان تقويت کنيم. اين شرايط در حالي است که نگهداري اين افراد در خانه سالمندان پرهزينه است. کهريزک هم که اشباع شده شده است. بنابراين با انجام اين روش‌ها ما کمک زيادي به سالمندان خواهيم کرد.