دمل چرکین اقتصاد ایران

من بر اين باورم که مشکل پروژه‌هاي نيمه‌تمام در اقتصاد ايران در سال آينده تشديد مي‌شود و همچنان ادامه پيدا مي‌کند. در اين زمينه، اظهارات مختلفي تا به امروز مطرح شده است؛ اينکه براي تکميل پروژه‌هاي نيمه‌تمام و ناقص بودجه خوبي اختصاص مي‌يابد يا تعدادي از پروژه‌ها به بخش خصوصي واگذار خواهند شد، از جمله اين اظهارات هستند. به هر‌ حال بي‌توجهي و کمبود بودجه بخش عمراني يک دمل چرکين خيلي قديمي است و مساله ديروز و امروز نيست. ديگر اينکه، تجربه نشان مي‌دهد که بودجه جاري براي دولت مهم‌تر از بودجه عمراني است. به عبارتي، دولت در عمل وقتي بودجه کافي را در اختيار نداشته باشد، اولين بخشي که بودجه آن را حذف مي‌کند، بخش عمراني است و حقوق پرسنل برايش از اهميت بيشتري برخوردار است. همچنين اينکه بودجه عمراني سال آتي، 11 هزار و 726 ميليارد تومان پيش‌بيني شده است، معلوم نيست که همين رقم هم تحقق پيدا کند، همانطور که اغلب سال‌ها تحقق نيافته است. بنابراين ما در سال آينده هم شاهد پروژه‌هاي نيمه‌تمام و افزايش آنها خواهيم بود. افزون بر اينها، مدت زيادي از کليد خوردن برخي طرح‌هاي عمراني گذشته و ديگر آنها کارکرد سابق خودشان را ندارند. براي مثال، شايد به تعدادي از پل‌ها يا جاده‌هايي که قبلا ساخته و بعد نيمه‌تمام رها شده‌اند، امروز اصلا نيازي نباشد. درواقع، چون مدت زمان زيادي سپري شده است، تعدادي از اين پروژه‌ها اولويت خودشان را از دست داده‌اند. البته خيلي از پروژه‌ها هنوز هم اولويت زيادي دارند. براي مثال آزادراه تهران- شمال که عمر زيادي از آن مي‌‌گذرد و بودجه زيادي نيز به آن اختصاص يافت، حتما بايد زودتر تکميل شود. نمي‌توان گفت به دليل اينکه برخي پروژه‌ها بدون توجيه اقتصادي هستند يا بهره‌وري در آنها مورد بي‌توجهي واقع شده، دولت به تکميل آنها اعتقادي ندارد، اين موضوع خيلي کلي است اما احتمال آن زياد است. چون به دليل وجود تورم يا مسائل ارزي، نه‌تنها پروژه‌هاي مربوط به بخش دولتي، بلکه خيلي از پروژه‌هاي بخش خصوصي نيز امروز توجيه اقتصادي خودشان را از دست داده‌اند. زماني که اين پروژه‌ها کليد مي‌خورند، به وضعيت اقتصادي کشور توجهي نمي‌شود و اين يکي از مسائل رايج در کشور ما است. در مورد اينکه برخي پيشنهاد مي‌کنند بودجه شرکت‌هاي زيان‌ده که بيش از بخش عمراني است، حذف شود تا هزينه‌ها کاهش يابد، بايد تاکيد کنم که در مورد ساختار بودجه مي‌توان ساعت‌ها بحث کرد. چانه‌زني‌هاي زيادي در اين زمينه انجام مي‌شود، چون مي‌دانند که منابع کم و محدود است و در نتيجه هر کس سعي مي‌کند از يک جايي به بودجه بيشتري دست پيدا کند. اينکه کجا بايد صرفه‌جويي کرد و کجا نبايد صرفه‌جويي کرد، دامنه بحث آن بسيار وسيع است. بررسي بودجه زمان زيادي را مي‌طلبد، چون يک مقداري هم بحث بودجه، بحثي سياسي است چون برخي نمايندگان به‌ويژه الان که در آستانه انتخابات مجلس قرار داريم، اعلام مي‌کنند براي شهرشان فلان مقدار بودجه گرفته‌اند اما اينکه عملي شود بحث ديگري است.