محاسبات عربستان باز هم غلط از آب درآمد
همچون بسياري ديگر از تصميمات عرصه سياست خارجي عربستان، تحريم قطر و قطع ارتباط با آن نيز نتايجي فاجعه بار براي مقامات سعودي در پي داشت. عربستان سعودي به همراه مصر، بحرين و امارات متحده عربي دو سال و نيم پيش (ژوئن 2017) با متهم کردن قطر به «حمايت از تروريسم» و «کوتاه آمدن» در برابر تهران، روابطشان را با اين کشور قطع کردند به اين اميد که اين کشور کوچک حاشيه خليج فارس از انزوا بهراسد و به خيل کشورهاي عربي مطيع بازگردد. با اين وجود، محاسبات مقامات متوهم سعودي در اين مورد نيز غلط از کار درآمد و قطر ضمن حفظ استقلال خود و نپذيرفتن شروط ذلت بار کشورهاي تحريم کننده، به دو رقيب جدي عربستان يعني ايران و ترکيه نزديک شد. اما اين تنها شکست ديپلماتيک عربستان سعودي در عرصه منطقهاي نبود، حضور پررنگ و سخنراني قاطع وزير امورخارجه کشورمان در فروم قطر از ديگر مسائلي بود که قطعا باب ميل سران سعودي و شيوخ عرب نبود و اگر کار به دست آنها سپرده ميشد، ترجيح ميدادند هيچتريبوني در اختيار ايران قرار ندهند تا بتوانند سياستهاي دروغين و ايرانهراسانه خود را پيش ببرند. اما قطر اين فرصت را در اختيار محمدجواد ظريف قرار داد تا نه تنها در سخنراني خود بر ابتکارات ايران براي بازگشت صلح و آشتي به منطقه و لزوم جدي گرفتن طرح صلح هرمز (که شهريور امسال توسط رئيس جمهور در مجمع عمومي سازمان ملل مطرح شد)، تاکيد کند. آقاي ظريف ريشه اصلي بحرانهاي چندگانه و مزمن منطقه را در نوعي اختلال شناختي دانست که از اتخاذ ديدگاه حاصلجمع صفر در قبال تحولات جهاني و سوءاستفاده برخي از بازيگران منطقهاي از نابرابريها بهعنوان فرصتي براي استيلاي منطقهاي ناشي ميشود و برندگان آن نيز کسي جز کشورهاي فروشنده سلاح بهويژه آمريکا نيستند. وزير امور خارجه کشورمان تاکيد کرد که منطقه خليج فارس و غرب آسيا نيازمند يک تغيير اساسي در پارادايم حاکم از طريق اصلاح شناختها و توجه به لزوم ايجاد يک ترتيبات همکاري و امنيت منطقهاي تحت لواي سازمان ملل است و کوشيد بار ديگر بر نقش پيشروي ايران در ايجاد سيستم امنيتي بومي تاکيد کند و کشورهاي منطقه را از پيگيري استراتژيهاي غيرواقع بينانه، بيهدف و شکست خورده بر حذر دارد. البته محمدجواد ظريف در اعلام ديدگاهها و رويکردهاي کشورمان در اين نشست بينالمللي تنها نبود و موضوع مخالفت با تحريمهاي ايران و غيرقانوني دانستن آنها در سخنراني برخي ديگر از سران شرکتکننده نيز مطرح شد. چنانکه ماهاتير محمد، نخست وزير مالزي هم در سخنراني خود اعلام کرد که مالزي از تحريمهاي آمريکا عليه ايران پشتيباني نميکند و آن را «نقضکننده منشور سازمان ملل» ميداند. در مجموع بهنظر ميرسد در شرايط پر مخاطره و تنشآلود منطقه، نشستهايي همچون فروم قطر ميتواند با فراهم کردن امکان ملاقات و گفتوگوي رودرروي مقامات کشورها و اعلام نظر آنها در قالب سخنراني، امکان ترميم شناخت و درک متقابل کشورها از يکديگر را فراهم آورد و زمينه کاهش تنشهاي منطقهاي و حساسيت نسبت به تحريمها و زورگوييهايي جهاني را فراهم کند. جمهوري اسلامي ايران نيز به يمن بهبود و تقويت مناسباتش با قطر توانست از اين مجمع بينالمللي نهايت استفاده را ببرد و از اين فرصت براي ايجاد روند صلح سازي، مقابله با رقابتهاي تسليحاتي و تقبيح تحريمهاي ظالمانه و نقض برجام از سوي آمريکا استفاده کند.
