چرا نباید به دستاوردهای سفر ژاپن دل بست؟
آرمان ملي- محمدحسين لطفالهي: اوايل آذرماه که معاون سياسي وزارت امور خارجه به ژاپن سفر کرد و مأموريت او فراهم آوردن مقدمات سفر رئيسجمهور به اين کشور آسياي شرقي عنوان شد، بسياري اميدوار شدند که در اين سفر موضوع ميانجيگري «آبه شينزو» ميان تهران و واشنگتن پي گرفته شود؛ موضوعي که به ثمر رسيدن آن ميتواند گشايش اقتصادي ايجاد کند و باري از روي دوش مردم بردارد. ايران معتقد است تاکنون به تعهداتي که در قطعنامه 2231 شوراي امنيت سازمان ملل متحد بر دوشش گذاشته شده، پايبند بوده و اين آمريکاييها هستند که بايد به تعهدات خود بازگردند. از سوي ديگر کاخ سفيد که به طور يکجانبه از توافق هستهاي خارج شده، مدعي است اين توافق کافي نيست و نميتواند جلوي آنچه را که آمريکاييها «اقدامات مخرب ايران در منطقه» ميخوانند، بگيرد. وزير خارجه آمريکا همچنين 12 شرط براي مذاکره و رسيدن به توافق با ايران مطرح کرده که البته گاهي از سوي رئيسجمهور اين کشور کنار گذاشته ميشود و گاهي دوباره از سوي ديگر مسئولان ايالات متحده، نظير وزير خزانهداري يا مسئول ميز ايران در وزارت خارجه از لزوم عمل به اين شروط براي آغاز مذاکره سخن به عمل ميآيد. شروط آمريکا را به طور خلاصه ميتوان توقف کامل غنيسازي و فرآوري پلوتونيوم، توقف کامل حمايت از حزبا... لبنان، جهاد اسلامي فلسطين و انصارا... يمن و همچنين خارج کردن نيروهاي نظامي ايران از سوريه دانست که مورد پذيرش مسئولان ايران نبوده است. از سوي ديگر ايران نيز براي نشستن پاي ميز مذاکره شروطي مطرح کرده که اصليترين آن لغو تحريمهاست. اين اميد وجود داشت که دو طرف با انعطافهايي که از خود نشان ميدهند از طريق ژاپن موفق شوند، از تنشها بکاهند و شرايط را براي همکاريها و مذاکرات بزرگتر در آينده آماده کند. هر چه به انجام اين سفر نزديک شديم اما شرايط تغيير کرد و مسئولان نظام جمهوري اسلامي تأکيد داشتند که طي سفر حسن روحاني به توکيو، موضوع ميانجيگري ژاپن ميان ايران و آمريکا مطرح نخواهد شد. ابتدا سيدعباس عراقچي که خود مسئول هماهنگيهاي سفر بود، روز دوشنبه 25 آذر در نشستي که در دانشگاه مطالعات جهان برگزار شد، گفت که «مسائل دوجانبه است و طيف وسيعي از مسائل را در بر ميگيرد، در عين حال هم درباره مسائل منطقه و بينالملل رايزني خواهيم داشت، هم در حوزه خليجفارس با مسائل مهمي روبهرو هستيم و هم در بحث برجام و سياست آمريکا و فشار حداکثرياش صحبت خواهد شد». او همچنين تأکيد کرد که بحث مذاکره ايران-آمريکا در سفر رئيسجمهور به ژاپن مطرح نيست. ساعاتي بعد علي ربيعي در نشست خبري هفتگي خود در پاسخ به سؤال يک خبرنگار در اينباره گفت: «حضور در توکيو ميتواند با گفتوگوهاي منطقهاي دستاوردهايي براي ما ايجاد کند و ربطي به مذاکره با آمريکا ندارد». رئيسجمهور نيز فرداي آن روز يعني سهشنبه 26 آذر، پيش از آغاز سفر به شرق آسيا تلاش کرد آب پاکي را روي دست اميدواران بريزد و اظهار کرد که «ديدار ما در ژاپن، ديداري دوجانبه و در مالزي چندجانبه و مربوط به دنياي اسلام است».
روايت متفاوت ژاپن
دبير اول کابينه ژاپن روايت متفاوتي نسبت به آنچه مسئولان ايراني گفتهاند، مطرح ميکند و دلايل اصلي تلاش توکيو را کاهش تنش در خاورميانه و کاهش تنش ميان ايران و آمريکا ميداند. به نوشته رويترز، «يوشيهيده سوگا» ميگويد: «ما به دنبال راهي براي کاهش تنشها ميگرديم». او همچنين ميافزايد: «ژاپن با جديت از همه تلاشهاي ديپلماتيک در راستاي کاهش تنش حمايت ميکند و در اين راه با تهران و واشنگتن همکاري دارد». خبرگزاري کيودو ژاپن نيز هدف رئيسجمهور ايران به اين کشور را تلاش ژاپن براي آغاز گفتوگو ميان تهران و واشنگتن حول محور موضوع توافق هستهاي عنوان کرد.
سه سناريو براي چرايي تفاوت روايتها
مسئولان و رسانههاي ژاپني بيشتر بر موضوع کاهش تنش ميان ايران و آمريکا تأکيد دارند، اما مسئولان ايراني ميکوشند محور اصلي گفتوگوهاي اين سفر را موضوعاتي دوجانبه نشان دهند. 3سناريو ميتوان براي چرايي اين تفاوتها متصور بود. اول اينکه ايران نميخواهد هيچ پاسخ مثبتي به درخواست ميانجيگري ژاپن بدهد و صرفاً به دنبال باز کردن راههايي براي تجارت با اين کشور در شرايط تحريم است و به همين دليل نميخواهد چندان بر موضوع ميانجيگري احتمالي مانور دهد. سناريو دوم را ميتوان تمايل همه طرفها به کاهش تنش دانست که بر اساس آن مذاکراتي ميان تهران و توکيو به نيابت از آمريکا شکل خواهد گرفت اما از آن رو که اعتمادي به حصول نتايج مثبت از اين مذاکرات وجود ندارد، دولت ايران نميخواهد با ايجاد يک جو اميدوارانه بعدا از نتيجه نگرفتن در مذاکرات سرخورده شود و بازار با شوک اقتصادي مواجه گردد. سناريوي سوم تمايل ژاپن و ايران به کاهش تنش و مخالفت آمريکا يا تعيين شرايط سخت از سوي اين کشور است که باز هم نتيجه آن نااميد کننده خواهد بود. به هر روي مجموعه عوامل تأثيرگذار و شواهد موجود نشان ميدهد که اميد زيادي به حصول دستاورد ويژه از سفر ژاپن وجود ندارد و در بهترين شرايط، اين سفر ميتواند سرآغازي باشد براي آغاز مذاکرات جديتر در آينده.
