زمینهسازی برای آغاز گفتوگوها
نميتوان در شرايط کنوني از وجود يا عدم وجود اراده لازم براي حل و فصل بسياري از مسائل ميان ايران و آمريکا از طريق ميانجيگري ژاپن خبر داد اما علائم و نشانههايي وجود دارد که بيانگر تلاش جدي ميانجيها براي آغاز گفتوگوهاست. بعد از اتمام سفر شينزو آبه، نخست وزير ژاپن به ايران اين طور به نظر ميرسيد که تلاشهاي او به بنبست رسيده است، اما گويا اين طور نيست. آن طور که آقاي آبه پيشتر گفته بود، ژاپن اکنون براي رسيدن به توافق به منظور آغاز مذاکره و نه مذاکره براي حل و فصل اختلافات تلاش ميکند. با وجود ديوار بياعتمادي که ميان ايران و آمريکاست، مسير رسيدن به توافق بسيار سختتر از آن چيزي است که تصور ميشود. اين سفر با توجه به آنچه ژاپنيها اعلام کردند و رسانههاي بينالمللي درباره آن نوشتند، به نظر ميرسد که ممکن است زمينههايي براي توافق در انجام برخي گفتوگوها فراهم شده باشد. از اين منظر ميتوان اميد داشت که سفر دستاوردي به همراه داشته باشد. به هر صورت از تصميم رئيسجمهور براي سفر به توکيو، انعطافي را ميتوان مشاهده کرد که بر اساس آن زمينههاي مؤثر شدن ميانجيگري ژاپن فراهم شود. وزير امور خارجه ايالات متحده 12شرط براي مذاکره با ايران وضع کرده بود و مسئولان ايران گفته بودند تا زماني که تحريم برداشته نشود، حاضر به گفتوگو نيستند اما اين شروطي که ايران و آمريکا وضع کردهاند به معني «نه جنگ نه مذاکره» يا وضعيت معلق است. معتقدم اينکه اين روزها رئيسجمهور ميخواهد به ژاپن سفر کند؛ در حالي که ما مذاکرات خرداد ماه و همچنين مذاکرات سازمان ملل را تجربه کردهايم، ميتواند به معني تغييراتي در مواضع دو طرف باشد. اما اينکه اين تغييرات به معني کنار گذاشته شدن شروطشان باشد، بعيد است. ايران ميخواهد احترام ببيند، بتواند به منابع مالي خود دسترسي داشته باشد، بتواند نفت خود را بفروشد و درآمد خود را تأمين کند. آمريکاييها هم بر 12 شرط مطرح شده از سوي مايک پمپئو اصرار دارند. بديهي است که نه خواست آمريکا صددرصد تحقق يافتني است و نه ايران توانسته با مواضع خود ايالات متحده را به برجام بازگرداند. در نتيجه، چه انعطافهايي بايد در مواضع دو طرف به وجود آمده باشد که هم ايران و هم ايالات متحده از آن استقبال کردهاند؟ به گمان من اين سفر بيشتر بررسي راههاي گفتوگو ميان ايران و آمريکا در آينده خواهد بود و نبايد انتظاري بيشتر از اين از هيأت ايراني داشت؛ چرا که هنوز آمادگي لازم براي حصول يک توافق جديد با آمريکا وجود ندارد.
