نگاه به شرق در افول برجام

«آرمان ملي» از سفر سيدعباس عراقچي

به چين گزارش مي‌دهد

نگاه به شرق در افول برجام

همکاري با چين و روسيه؛

ترجيح يا راه ناگزير؟

آرمان ملي- محمدحسين لطف‌الهي: اتفاقاتي که طي دو هفته گذشته در کشور رخ داد، فارغ از آنکه مقصر چه کسي بود و چرا آن اتفاقات رقم خورد تأثير ويژه‌اي بر تحرکات سياسي اروپايي‌ها گذاشته و سرنوشت برجام را در هاله‌اي از ابهام قرار داده است. هر چند هماهنگ کننده سياست خارجي اتحاديه اروپا تأکيد دارد که مواضع اروپا در قبال «ناآرامي‌ها و اعتراضات» در ايران، ربطي به سياست قاره سبز در قبال توافق هسته‌اي ندارد، با اين وجود نگاهي به موضع‌گيري‌هاي نمايندگان پارلمان اروپا در خصوص ايران و همچنين تهديد آشکار «ژان ايو لودريان» مبني بر احتمال استفاده فرانسه از «مکانيسم حل اختلاف» نشان مي‌دهد که پس از اتفاقات اخير، پرونده ايران با سرعت هرچه تمام‌تر مسير ميز شوراي امنيت سازمان ملل متحد را طي مي‌کند. فدريکا موگريني 6 آذر در جلسه پارلمان اروپا در گزارشي خطاب به نمايندگان، حوادثي که در ايران رخ مي‌دهد را سرکوب معترضان خواند و از دولت جمهوري اسلامي خواست تا مانع گردش آزادانه اطلاعات ميان شهروندان نشود. برخي نمايندگان پارلمان اروپا نيز که مشخصاً از گروهک تروريستي مجاهدين خلق به عنوان «اپوزيسيون اصلي» ايران نام مي‌بردند، خواستار تنبيه دولت و همچنين اقدام قاطع در برابر کاهش تعهدات هسته‌اي ايران شدند. همان روز وزير امور خارجه فرانسه در پارلمان اين کشور هشدار داد که پاريس به طور جدي در حال بررسي استفاده از مکانيسم ماشه در توافق هسته‌اي موسوم به برجام است. لودريان گفت: «هر دو ماه يکبار، ضربه ديگري به برجام وارد مي‌شود تا جايي که به صراحت بگويم، امروز موضوع به جريان انداختن مکانيسم حل و فصل اختلافات به نحو پيش‌بيني شده در توافق براي ما مطرح مي‌شود». او همچنين اظهار کرد: «سياست‌هاي ايران در داخل و خارج کار را براي نجات توافق هسته‌اي سخت مي‌‌کند». براساس «مکانيسم ماشه» يا همان «اسنپ‌بک» که در بند 37 برجام آمده در صورت اختلاف و نقض پايبندي اين توافق توسط امضاکنندگان اين توافق کميسيون مشترک تشکيل مي‌شود. چنانچه در اين کميسيون اختلاف حل و فصل نشود، موضوع به شوراي امنيت سازمان ملل ارجاع خواهد شد. در صورتي که شوراي امنيت سازمان ملل ظرف 30 روز به تعليق تحريم‌ها راي ندهد، تحريم‌ها در چارچوب قطعنامه‌هاي قبلي شوراي امنيت خود به خود به اجرا گذاشته خواهند شد که به معني بازگشت تحريم‌هاي جهاني عليه ايران است.

حمايت چين و روسيه از ايران

در اين شرايط تنها چين و روسيه بوده‌اند که حاضر شده‌اند آشکارا از موضع ايران در قبال کاهش تعهدات هسته‌اي حمايت کنند و واشنگتن را مقصر شرايط به وجود آمده در برجام بدانند. به نوشته خبرگزاري «ريا نووستي» سخنگوي وزارت امور خارجه روسيه با اشاره به آنکه گزارش دبيرکل سازمان ملل درباره اجراي قطعنامه شماره 2231 شوراي امنيت در رابطه با برنامه جامع اقدام مشترک (برجام) در تاريخ 12دسامبر (21آذر) در نيويورک ارائه خواهد شد اظهار اميدواري کرد که «ارزيابي متعادل و واقع‌بينانه‌اي از طرف سازمان ملل در اين باره انجام شود که به تثبيت اوضاع پيرامون برجام کمک کند». ماريا زاخارووا گفت: «ما معتقد هستيم زمان آن فرا رسيده تا همتايان ما از نگاه کردن به ايران به عنوان يک هدف دائمي براي تلاش‌هايي که هيچ پايه و اساس حقوقي ندارند، دست کشيده و به اين کشور به عنوان ابزاري که مي‌توان با کمک آن بسياري از مسائل را حل و فصل کرد، نگاه کنند». سرگئي ريابکوف، معاون وزير امور خارجه روسيه نيز پيشتر تأکيد کرده بود که تلاش مي‌کند همتايان خود را متقاعد سازد که جايگزيني براي کار جمعي در جهت حمايت از توافق هسته‌اي با ايران وجود ندارد. طي هفته گذشته سخنگوي وزارت امور خارجه چين نيز ضمن تأکيد بر «اهميت حفظ برجام به عنوان تنها راه حفظ صلح و ثبات» از همه طرف‌هاي برجام از جمله اروپايي‌ها خواسته بود به تعهدات خود پايبند باشند.

همفکري ايران با اعضاي شرقي 1+4

پس از اين کش و قوس‌ها، عباس عراقچي پيش از سفر به وين براي شرکت در کميسيون مشترک برجام که در سطح معاونين وزراي امور خارجه برگزار مي‌شود، به چين سفر کرده تا ديداري با مقامات پکن داشته باشد. او در خصوص اهداف خود از اين سفر مي‌گويد که «روز جمعه آينده نيز کميسيون مشترک برجام طبق برنامه از پيش تعيين شده برگزار مي‌شود لذا لازم بود قبل از اين کميسيون، دستور کار اين نشست را با همکارانمان در وزارت امور خارجه چين مرور و تلاش کنيم مواضع نزديکتري در اين کميسيون داشته باشيم». او در خصوص وضعيت کنوني توافق هسته‌اي نيز معتقد است: «به دليل عدم انجام تعهدات کشورهاي باقي مانده در برجام بعد از خروج آمريکا، برجام وضعيت مناسبي ندارد و جمهوري اسلامي ايران از منافعي که بايد در قبال برجام منتفع شود برخوردار نيست». با توجه به اظهارات سيدعباس عراقچي مي‌توان دريافت که اميد چنداني به نجات برجام در شرايط کنوني باقي نمانده و ايران تلاش دارد تا با جلب رضايت کشورهاي شرقي گام‌هاي بعدي خود را بردارد؛ اقدامي که به معني دورانديشي ايران براي زماني است که شايد اجراي تحريم‌ها با دستور سازمان ملل براي همه کشورها اجباري باشد.