دانـسـتـنـی ها

نقش عوامل محيطي در بروز سرطان

هرچند عوامل مختلف شيوه زندگي از طريق محيط وارد بدن انسان مي‌شوند، اما وقتي صحبت از عوامل محيطي مي‌کنيم منظور عواملي هستند که مستقل از انتخاب شيوه زندگي به بدن آسيب مي‌رسانند؛ مانند آلودگي هوا. به‌طور کلي سهم عوامل مختلف شيوه زندگي در ايجاد سرطان نسبت به عوامل محيطي بسيار بيشتر است.با اين نگاه تقريبا تمام عوامل سرطان‌زا به‌جز زمينه ژنتيکي، از طريق محيط وارد بدن مي‌شوند؛ به‌طور متوسط دو سوم موارد سرطان، با برخي از عوامل محيطي مانند تنباکو، غذا، قرار گرفتن در معرض تابش اشعه، ويروس‌ها و مواد موجود در هوا، آب و خاک مرتبط هستند. البته بسياري از آنها مربوط به انتخاب شيوه زندگي و قابل تغيير است؛ مثلا حدود يک چهارم مرگ و ميرهاي ناشي از سرطان با حذف مصرف محصولات تنباکو قابل پيشگيري است و يا انتخاب‌هاي تغذيه‌اي از بسياري از مرگ‌هاي زودهنگام ناشي از سرطان پيشگيري مي‌کند.براساس اين گزارش رژيم غذايي سالم کم‌کالري شامل غلات کامل، ميوه‌ها و سبزيجات است و بايد از مصرف مقادير زياد غذاهاي چرب، گوشت قرمز و نمک زياد پرهيز شود. پيشگيري و درمان برخي از عوامل عفوني و ويروس‌ها مانند پاپيلوماي انساني «HPV»، ويروس‌هاي هپاتيت B و C و... که از عوامل خطرزا براي ابتلا به سرطان هستند نيز اهميت زيادي دارد.بنابر اعلام اداره سرطان وزارت بهداشت، گرچه رابطه مواجهه با عوامل محيطي و خطر بروز سرطان تاييد شده است، اما هنوز به درستي مشخص نيست که چرا از بين دو نفر که مواجهه‌هاي محيطي مشابهي دارند، يکي مبتلا به سرطان مي‌شود و ديگري مبتلا نمي‌شود. اما به‌نظر مي‌رسد عوامل فردي در اين مساله دخالت دارند و ارتباط پيچيده‌اي بين آنها حاکم است.احتمال ايجاد سرطان در يک فرد در واکنش به عوامل زيست محيطي ويژه به مدت زمان و تعداد دفعات قرارگرفتن در معرض ماده‌اي خاص و همچنين عوامل ديگر مانند عوامل ژنتيکي، رژيم غذايي، سبک زندگي، سن و جنسيت نيز بستگي دارد. به‌طور کلي کمتر از 10درصد سرطان‌ها عامل ژنتيکي داشته و بيش‌از 90درصد، منشأ محيطي دارند که پس از ورود عامل خارجي به بدن سبب تخريب ژني مي‌شوند. بنابراين، انتخاب‌هاي خوب مانند اجتناب از مصرف دخانيات و تغذيه صحيح کمک به پيشگيري از سرطان‌ها مي‌کند.دود ناشي از فعاليت کارخانه‌ها، خودروها و سيستم گرمايشي نيز موجب انباشته شدن مواد سرطان‌زا در هوا شده که عامل اصلي آلودگي هوا در شهرهاي صنعتي است. افراد و گروه‌هاي در معرض خطر مانند کودکان، افراد مسن و زنان باردار به‌دليل اينکه مصونيت بدن‌شان پايين است بيشتر در معرض خطر آلودگي هوا هستند. آلاينده‌هايي مانند دي‌اکسيد گوگرد، دي اکسيد نيتروژن، مونوکسيدکربن و ازن از مقصرين اصلي در آلودگي اتمسفر شهري هستند. تحقيقات، رابطه آلودگي هوا با سرطان‌هاي ريه، خون و پوست را اثبات کرده‌اند. نکته مهم آن است که آلودگي هوا جزو عوامل سرطان‌زاي قابل پيشگيري است و تلاش در اين زمينه لازم است.

ديابت، گوارش را مختل مي‌کند

عواملي چون افزايش شيوع چاقي ناشي از شکل نادرست زندگي شهرنشيني و افزايش سـن جوامـع بـشري، منجر به افزايش سرعت شـيوع بيمـاري ديابت در جهان شده و متاسـفانه ايـن افــزايش در کشورهاي در حال توسعه از جمله در کـشور ما چشمگيرتر هم بوده است.مبتلايان به ديابت بيش از ديگران در معـرض خطـر بـروز عوارضـي مانند اختلالات بينايي، حملات قلبي‌وعروقي، قطع پا و يا نارسـايي کليوي قرار دارند. اين درحالي است که مطالعات اخير نشان داده‌اند که با رعايـت برنامـه غذايي سالم، اعتدال در مصرف غذا، داشتن فعاليت فيزيکي منظم، کنترل دقيق قند خون و... مي‌توان از بروز بسياري از عوارض ديابت جلوگيري کرده و بر اين اساس بيماران ديـابتي مـي‌تواننـد از يـک زندگي سالم و طول عمر طبيعي بهره‌منـد شوند.از ابتداي زمان تشخيص ديابت نوع دو و از پنج سال بعد از شروع ديابت نوع يک، ‌ممکن است کار دستگاه گوارش مختل شود.

اشتباهات مهم در مصرف دارو

ترکيب صحيح داروها مي‌تواند به درمان بيماري کمک کند، اما با يک اشتباه جزئي احتمال ابتلا به بيماريِ شديد يا حتي خطر مرگ وجود دارد.با وجود اين خطرات جدي هر ساله بسياري از افراد اشتباهات دارويي خطرناکي را مرتکب مي‌شوند که آنان را روانه بيمارستان مي‌کند. يکي از بهترين راهکارها براي کاهش پيامدهاي اشتباهات دارويي آگاهي از داروهاي مصرفي و عوارض جانبي احتمالي آنهاست.

تداخل دارويي

مصرف دو داروي متضاد با يکديگر مي‌تواند فرد را بيمار کند. تداخل اين داروها در بدن اثربخشي هر دو دارو را کاهش داده و حتي با عوارض جانبي جدي همراه مي‌شود.

مصرف بدون دانش کافي

لازم است بيمار هنگام دريافت نسخه دارويي جديد يا مصرف داروي بدون نسخه اطلاعات کافي در مورد آن به‌دست آورد. بيمار بايد در مورد چگونگي مصرف دارو و عوارض جانبي آن آگاهي داشته باشد.

مصرف دوز بالا

بيمار بايد داروي تجويزي را فقط به ميزان توصيه شده از سوي پزشک مصرف کند. مصرف دوز بالايي از دارو ممکن است با خطرات جدي براي کبد همراه باشد و حتي بدن را با عوارض جانبي ديگر مواجه کند. علاوه بر اين، احساس منگي، گيجي، درد قفسه سينه، استفراغ و اسهال از ديگر مشکلات احتمالي است.

مصرف نامنظم

بيماراني که داروي خود را به‌طور مرتب مصرف نمي‌کنند سلامت خود را به خطر مي‌اندازند. به‌ويژه مصرف داروهاي افسردگي، استروئيدها و رقيق‌کننده‌هاي خون نبايد فراموش شود.

ترکيب اشتباه دارو با مواد غذايي

ترکيب اشتباه مواد غذايي با يک دارو مي‌تواند در روند جذب دارو از معده خلل ايجاد کند. برخي از داروها را بايد ناشتا و برخي ديگر را پس از وعده غذايي مصرف کرد. ناديده گرفتن اين جزئيات کوچک از اثربخشي دارو مي‌کاهد.

خودتجويزي

تجويز خودسرانه دارو اشتباه رايج بيشتر افراد است. بيمار بر اساس علائم، بيماري را تشخيص داده و دارو مصرف مي‌کند که در اغلب مواقع تشخيص اشتباه است و مشکل‌ساز مي‌شود چرا که بسياري از امراض علائم مشابه دارند و تنها پزشک متخصص قادر به تشخيص صحيح بيماري است.

مصرف داروهاي ديگران

ين تصور وجود دارد که داروي تجويزي براي يک عارضه مشابه، در تمامي بيماران يکسان است. به‌طور مثال لزوما يک نوع داروي فشارخون براي دو بيمار مبتلا به اين عارضه تجويز نمي‌شود. پزشک براساس سن و شرايط ديگر اقدام به تجويز دارو مي‌کند.