آينده آنتيبيوتيکها به همه ما بستگي دارد
مقاومت آنتيبيوتيکي باکتريها يکي از بزرگترين چالشهاي موجود براي حوزه سلامت در جهان است که تنها با بازنگري در مصرف نابجا و بيرويه از آنتيبيوتيکها و استفاده از جايگزينهاي گياهي ميتوان آن را کنترل و مديريت کرد. آنتيبيوتيکها از قرن بيستم ميلادي به ابزاري مهم و فراگير در کنترل و درمان عفونتهاي باکتريايي تبديل شدهاند، اما در سالهاي اخير استفاده بيرويه و غيرضروري از اين نوع داروها باکتريها را در برابر آنها مقاوم کرده و از تاثير درمانيشان کاسته است. اين بحران که از آن با عنوان مقاومت آنتيبيوتيکي ياد ميشود، تمام جهان را تحت تاثير قرار داده و به يکي از داغترين موضوعات در حوزه بهداشت و درمان تبديل شده است. ايرنا نوشت، نخستين هفته آگاهي از آنتيبيوتيکها در نوامبر سال 2015 از سوي سازمان بهداشت جهاني تعيين و برگزار شد. از آن زمان تاکنون هر سال هفتهاي از ماه نوامبر به آگاهي از آنتيبيوتيکها اختصاص داده ميشود. امسال نيز به رسم هر سال از 18 تا 24 ماه نوامبر (27 آبان تا 3 آذر) با شعار «آينده آنتيبيوتيکها به همه ما بستگي دارد» به اين منظور اختصاص داده شده تا در مورد تهديد فزاينده مقاومت آنتيبيوتيکي آگاهيافزايي شده و با آموزش و تعليم عموم مردم، پزشکان و قانونگذاران در اينباره، از گسترش و پيشرفت اين بحران در سطح جهان جلوگيري شود.
مقاومت آنتيبيوتيکي
مقاومت آنتيبيوتيکي زماني اتفاق ميافتد که باکتريها قابليت شکست دارويي را به دست آورند که در اصل براي از بين بردن آنها طراحي شدهاند. اين باکتريهاي مقاوم ديگر تحتتاثير روشي که زماني از رشد و فعاليت آنها جلوگيري ميکرد، قرار نميگيرند. مقاومت آنتيبيوتيکي يکي از بزرگترين چالشهايي است که امروزه سلامت بشر را تهديد ميکند. بدون آنتيبيوتيکهاي موثر در بسياري از فرآيندهاي درماني معمول به مشکل ميخوريم. ترميم استخوانهاي شکسته، انجام برخي عملهاي جراحي ساده و ابتدايي، پيوند اعضا و حتي شيميدرماني همگي بستگي به دسترسي به آنتيبيوتيکهاي موثر دارند. وقتي يک عفونت باکتريايي به درمان با آنتيبيوتيکهاي متداول پاسخ نميدهد، پزشکان به تجويز يک آنتيبيوتيک يا ترکيبي از آنتيبيوتيکهاي قويتر روي ميآورند؛ رويکردي که ميتواند با ايجاد پيامدهاي ناخواسته بر سلامت افراد همراه باشد. مرکز کنترل و پيشگيري از بيماري آمريکا (CDC) هفته گذشته گزارشي از جديدترين آمارها در مورد مقاومت آنتيبيوتيکي منتشر کرده است. به استناد اين گزارش 48 هزار و 700 خانواده هر ساله يکي از عزيزان خود را به دليل ابتلا به عفونتهاي باکتريايي مقاوم به دارو از دست ميدهند. آمارها حاکي از اين است که اين «ابرباکتريهاي» مقاوم به آنتيبيوتيک تنها در کشور آمريکا سالانه نزديک به 35 هزار قرباني ميگيرند. براي مقابله با فرآيند ايجاد مقاومت آنتيبيوتيکي که تبعات آن، اين روزها بر هيچکس پوشيده نيست، بايد استفاده غيرضروري از اين داروها را کنترل کنيم.
مصرف بيرويه
به استناد مطالعات انجام شده، نخستين و آشکارترين عامل بروز مقاومت آنتيبيوتيکي استفاده بيرويه و نابجا از اين نوع داروهاست. از آنجايي که برخي افراد بر اين باورند که آنتيبيوتيکها درماني قطعي براي هر مشکلي هستند، از اين داروها براي درمان بيماريهايي چون آنفولانزا و امثالهم نيز استفاده ميکنند. اين در حالي است که آنتيبيوتيکها تنها قادر به هدفگيري و از بين بردن باکتريها هستند و به اين ترتيب تنها در درمان عفونتهاي باکتريايي موثرند. به عبارت ديگر، آنتيبيوتيکها در درمان آنفولانزا و ديگر بيماريهاي ويروسي قدرتي ندارند، بنابراين وقتي فردي به اشتباه و به طور بيرويه از آنتيبيوتيک استفاده ميکند، باکتريهاي مفيد موجود در بدن خود را از بين برده و توازن ظريفي را که سلامت انسان به آن وابسته است، به خطر مياندازد. بهعلاوه، باکتريها ذاتا مستعد تغيير و تکامل هستند. به اين ترتيب برخي از آنها در گذر زمان راهي براي سازگاري پيدا کرده و در برابر آنتيبيوتيکها مقاوم ميشوند. در اين راستا در صورت استفاده نادرست و نابجا از آنتيبيوتيکها به باکتريهاي مقاوم فضا و اختيار بيشتري براي رشد و تکثير ميدهيم که در برخي موارد منجر به ظهور انواع ديگري از باکتريهاي مقاوم به آنتيبيوتيک ميشوند.افزون بر اين، سيستم درماني نيز نقش مهمي را در بروز اين بحران ايفا کرده است. نتايج مطالعات انجام شده حاکي از آن است که پزشکان در برخي موارد به اشتباه اقدام به تجويز آنتيبيوتيک براي بيماران کرده يا نوع اشتباهي از آنتيبيوتيک را تجويز ميکنند؛ امري که بدونترديد در ظهور بحران پزشکي موجود بدونتاثير نبوده است. علاوه بر اين، به استناد نتايج يک پژوهش، 30 تا 60 درصد آنتيبيوتيکهايي که پزشکان براي مصرف بيماران بستري در بخش ICU تجويز ميکنند، غيرضروري هستند.
راهکارها
نتايج يک مطالعه جديد نشان ميدهد که با استفاده از ترکيبات خاصي از آنتيبيوتيکها ميتوان با باکتريهاي خاص مقاوم به دارو و درمان، مقابله کرد. تحقيقات اخير محققان دانشگاه کاليفرنيا نيز حاکي از آن است که به جاي استفاده از يک يا دو آنتيبيوتيک، بهتر است از ترکيب چهار يا حتي پنج نوع از اين داروها استفاده شود.در پي گزارشي که در سال 2017 از سوي سازمان بهداشت جهاني (WHO) منتشر شده و از «کمبود جدي آنتيبيوتيکهاي جديد» خبر داده است، بيشتر مطالعات انجام شده در اين زمينه با هدف يافتن ترکيباتي جديد از آنتيبيوتيکها يا جايگزيني مناسب براي آنها در جنگ عليه باکتريهاي مقاوم به آنتيبيوتيک، متمرکز شدهاند. محققان در همين راستا به کار روي ترکيبات جديد و موثر، ويروسهاي باکتريخوار و استفاده از پروبيوتيکها روي آوردهاند.
