«کودکان کار» را در زمستان دریابیم

موضوع کودکان بي‌سرپرست همچنان يکي از معضلات اصلي شهر تهران محسوب مي‌شود و اين موضوع در فصول سرد سال بيشتر مورد توجه قرار مي‌گيرد.با شروع فصل سرما، برخي از افراد جامعه نحوه زندگي خود را تغيير مي‌دهند و به‌دليل اينکه در کنار خانواده خود هستند و سرپناهي دارند، با خيال راحت از زيبايي‌هاي فصل زمستان بهره مي‌برند، اما در اين بين افرادي هستند که به‌دليل نداشتن سرپناه خاصي، با مشکلات مختلفي مواجه مي‌شوند و با اينکه مسئولان شهرداري و سازمان بهزيستي بارها از برنامه‌هاي ويژه براي ارائه خدمات به افراد مذکور سخن به ميان آورده‌اند، اما موضوع کودکان بي‌سرپرست همچنان يکي از معضلات اصلي شهر تهران محسوب مي‌شود و اين موضوع در فصول سرد سال بيشتر مورد توجه قرار مي‌گيرد، زيرا سرماي طاقت‌فرسا در فصل پاييز و زمستان، افرادي که سرپناه دارند را نيز اذيت مي‌کند؛ چه برسد به افراد بي‌خانمان و بي‌سرپرستي که مجبورند در هواي سرد، شب را به روز برسانند.در اين بين شهرداري تهران براساس قانون موظف به شناسايي اين افراد و انتقال آنها به مکان مناسبي است تا کودکان بي‌سرپرست و بي‌خانماني که به دلايل مختلف از خانواده خود دور مانده‌اند، بتوانند بدون مشکل خاصي در مکان‌هايي که شهرداري و بعضا بهزيستي درنظر گرفته است، زندگي کنند و حتي به ادامه تحصيل بپردازند. متاسفانه علي‌رغم سخنان مکرر مسئولان شهرداري تهران درباره رسيدگي به وضعيت اين افراد، اگر يک روز سرد زمستاني مناطق مختلف تهران را رصد کنيم، شاهد خواهيم بود که کودکان بي‌سرپرست و بي‌خانمان به ويژه در مناطق جنوبي تهران حضور دارند و با سرماي استخوان‌سوز زمستان دست‌وپنجه نرم مي‌کنند؛ البته از اين نکته نيز نبايد غافل شويم که اکثر اين افراد خودشان تمايلي ندارند به مکان‌هاي شهرداري يا گرمخانه‌ها بروند.براي بررسي اين موضوع به دو منطقه شوش و مولوي رفته‌ايم و با يک کودک حدود هفت ساله، گفت‌وگوي مختصري داشته‌ايم. سوژه مصاحبه ما فردي به نام امير بود که به گفته خودش روزانه 500 هزار تومان درآمد دارد. امير در گفت وگو با «آنا» زندگي خود را روايت کرد و گفت: من بچه محله شوش هستم و البته از زماني که يادم مي‌آيد در اين منطقه هستم. وقتي چهار سال داشتم پدر و مادرم از يکديگر جدا شدند؛ پدرم معتاد بود و مادرم دائم با او دعوا مي‌کرد و از او پول مي‌خواست. اين مشکلات ادامه داشت تا اينکه آنها از يکديگر جدا شدند. من هم مدتي پيش مادرم ماندم و بعد از مدتي مادرم من را تنها گذاشت و رفت. موضوع از اين قرار بود که روزي از خواب بلند شدم و ديدم مادرم براي هميشه رفته است. من هم اوايل براي اينکه گرسنه نمانم پيش ساندويچي‌ها مي‌رفتم. اما خب همه آنها به من غذا نمي‌دادند و همين موضوع باعث شد سر چهارراه‌ها بروم و با اينکه از گدايي خوشم نمي‌آمد اما مجبور به اين کار شدم.

البته اين را هم بايد بگويم که پدرم نيز در آن دوراني که با ما بود، دست به هرکاري مي‌زد تا پول مواد‌مخدر خود را جور کند. براي اين کار حتي به من مي‌گفت برو بيرون و سر خيابان از مردم گدايي کن که مادرم بارها سر اين موضوع با پدرم دعوا کرده بود، اما زمانه طوري براي من پيش رفت که در نهايت مجبور به اين کار شدم. من با اينکه علاقه بسياري به رياضي داشتم اما چون کسي را نداشتم نتوانستم به ادامه تحصيل بپردازم. من عاشق ورزش کشتي هستم و حتي با رفقايم، که اين رفقا را هم سر خيابان‌ها و چهارراه‌‌ها پيدا کرده بودم، کشتي مي‌گرفتم.از صبح تا شب از مردم گدايي مي‌کرديم و به جز پولي که براي غذا نگه مي‌داشتيم، مابقي را به فردي که به ما جا و مکان داده بود، مي‌داديم. اين فرد که به او بابا حشمت مي‌گوييم، روزي پيش من و 6 تا از رفقايم آمد و گفت که به شما جا و مکان مي‌دهم اما بايد براي من کار کنيد و هر مقدار پولي که از مردم مي‌گيريد به من بدهيد. بيشتر مواقع در شوش هستيم و بعضي وقت‌ها نيز به منطقه مولوي مي‌رويم. اما در مولوي شرايط زياد درست نيست؛ چراکه در يکي از روزهايي که به يکي از چهارراه‌هاي مولوي رفته بوديم، فردي بلند‌قد آمد و گفت براي چه کسي کار مي‌کنيد و به همين خاطر به ما اجازه نداد که آنجا گدايي کنيم، بنابراين الان بيشتر در شوش هستيم. دو سه باري هم ماموران آمدند و ما را به مکاني بردند و گفتند که ما به شما جا و غذا مي‌دهيم. فکر کنم که اين افراد از دولت بودند اما به‌دليل اينکه آنها پولي به ما نمي‌دادند از آنجا فرار کرديم و حالا هم دوباره پيش بابا حشمت هستيم.براساس اين گزارش، اکثر کودکان بي‌سرپرست به گدايي روي مي‌آورند. در اين باره مسئولان بهزيستي و شهرداري بايد در نحوه ارائه خدمات به افراد شناسايي شده دقت لازم را داشته باشند تا کودکان بي‌سرپرست بعد از انتقال به مکان‌هاي مشخص، از آنجا فرار نکنند. درحال حاضر بسياري از اين افراد در شهر حضور دارند. شهرداري و بهزيستي بايد اين افراد را شناسايي کرده و به مراکز منتقل کنند، چراکه درحال حاضر سرماي هوا مشکلات بسياري را براي آنها ايجاد مي‌کند.

انتقاد از عدم ‌همکاري بهزيستي

نکته قابل‌توجه که مورد تاکيد يکي از اعضاي شوراي شهر تهران نيز قرار گرفته، عدم‌همکاري سازمان‌هايي مانند بهزيستي براي ارائه خدمات به کودکان بي‌سرپرست با مجموعه مديريت شهري است.در اين خصوص حسن خليل‌آبادي يکي از اعضاي شوراي اسلامي شهر تهران به آنا گفت: برخي از سازمان‌ها و نهادهاي همکار همچون بهزيستي در راستاي ارائه خدمت به افراد بي‌سرپناه در گرم‌خانه‌ها در تعامل با شهرداري تهران کوتاهي‌هايي دارند و با اينکه شهرداري تمام تلاش خود را براي همکاري با بهزيستي مي‌کند، اما اراده خوبي از جانب آنها براي ارائه خدمات به کودکان بي‌سرپرست وجود ندارد.درحال حاضر 19 گرم‌خانه از سوي شهرداري تهران براي نگهداري افراد آسيب‌ديده، بي‌خانمان و کارتن‌خواب‌ها درنظر گرفته شده است و بخش عمده حاضران در گرم‌خانه‌هاي مذکور نيز کودکان بي‌سرپرست هستند.

اقدامات موثر بهزيستي

همچنين مهشيد موقر، معاون اجتماعي بهزيستي استان تهران درباره آمار نگهداري کودکان کار در مراکز بهزيستي اظهار کرد: درحال حاضر دو هزار 146 کودک کار در مراکز روزانه خدمات دريافت مي‌کنند و 100 کودک زير 18 سال هم در سه مرکز شبانه‌روزي نگهداري مي‌شوند. مرکز ياسر ما 35 کودک بين 12 تا 18 سال و مرکز بعثت نيز 30 کودک زير 12 سال را نگهداري مي‌کند. همچنين مرکز شهداي افسريه که مخصوص نگهداري دختران است، وظيفه نگهداري 30 کودک کار را دارد. اين نکته را نيز بايد بگويم که گرم‌خانه‌هاي شهرداري تهران افراد زير 18 سال را بدون حکم قضائي پذيرش نمي‌کند.وي گفت: اينکه مسئولان شهرداري مي‌گويند ما با آنها همکاري نمي‌کنيم، بي‌انصافي است؛ چراکه سازمان بهزيستي براساس وظايف ذاتي که دارد، تاکنون در حوزه کودکان بي‌سرپرست و کودکان کار اقدامات موثر و گسترده‌اي را انجام داده است.يکي از نکاتي که در بين سخنان امير هفت ساله نيز به آن اشاره شد، وجود مافيا بين مجموعه کودکان کار است که البته مديرعامل سابق سازمان بهزيستي استان تهران نيز با تاييد اين خبر از پليس درخواست کرد به اين موضوع ورود کند. بر همين اساس داريوش بيات‌نژاد با بيان اينکه اکثر کودکان کار از سوي برخي افراد هدايت مي‌شوند، گفت: پليس بايد به اين موضوع ورود کند و باندهاي مخوفي را که در اين حوزه تشکيل شده است، شناسايي و منهدم کند. برخي از اين افراد از کودکان کار و بي‌سرپرست براي توزيع مواد مخدر استفاده مي‌کنند؛ به‌طور کلي هر نوع کار خلافي که قرار است از سوي افراد انجام شود، در قبال دريافت پول به کودکان کار واگذار مي‌شود.وي با اشاره به اينکه صد‌درصد کودکان کار متکدي هستند، افزود: با بررسي‌هاي انجام شده به اين نتيجه رسيده‌ايم که 80 درصد کودکان کار از اتباع کشورهاي بيگانه و 50 درصد آنها بي‌سواد هستند.مديرعامل سابق سازمان بهزيستي استان تهران تصريح کرد: در جهان حدود 200 ميليون کودک کار وجود دارد که 80 درصد آنها در کشور خود نيستند. در اين راستا ما در سازمان بهزيستي از اداره اتباع وزارت کشور بارها درخواست کرده‌ايم که اجازه ورود غيرقانوني اتباع خارجي به کشور را بگيرد اما اين مهم انجام نشده است.بيات‌نژاد با بيان اينکه کودکان بي‌سرپرست چوب اشتباه خانواده خود را مي‌خورند، اظهار کرد: شهرداري تهران و سازمان بهزيستي متولي رسيدگي به وضعيت اين افراد هستند و قطعا اين دو نهاد بايد در رسيدگي به کودکان بي‌سرپرست تمام تلاش خود را انجام دهند، چراکه درحال حاضر با شروع فصل سرما مشکلات بسياري اين افراد را تهديد مي‌کند. وي خاطرنشان کرد: اکثر کودکان‌کار، بي‌سرپرست نيز هستند. مي‌دانيم که طبق قانون، کار کردن افراد زير 15 سال در کشور ممنوع است و شهرداري و نهادهاي ذي‌ربط بايد علاوه بر شناسايي اين افراد، از نظر مالي نيز آنها را پشتيباني کنند.براساس اين گزارش، با وجود بيان اقدامات هر دو نهاد متولي در حوزه رسيدگي به وضعيت کودکان بي‌سرپرست، اما همچنان کودکان بسياري در شهر با چنين مشکلاتي مشاهده مي‌شوند. اميدواريم روزي را شاهد باشيم که حتي يک کودک نيز براي به‌دست آوردن پول و تامين مايحتاج زندگي‌اش مجبور به کار کردن نباشد؛ چراکه کودک بايد کودکي کند و از اين دوران لذت ببرد.