ائتلاف علیه صلح
آرمان ملی- محمدحسین لطفالهی: زبانههای سرکش آتش اختلافات منطقهای را نیت خاموشی نیست و به رغم تمام تلاشهایی که از سوی ایران و برخی دیگران از بازیگران تأثیر گذار صورت میگیرد، دستهایی از بیرون مانع از دستیابی خاورمیانه به صلح و آرامش پایدار میشوند. وزیر خارجه ایالات متحده روز پنجشنبه ۲۳ آبان و پس از دیدار با وزیر امور خارجه عربستان سعودی، بر ادامه مقابله با فعالیتهای منطقهای جمهوری اسلامی ایران تاکید کرد. او در توئیتی نوشت، «دیدار پرباری با فیصل بن فرحان آل سعود وزیر خارجه سعودی داشتم و به رهبری عربستان بابت تسهیل توافق ریاض در رسیدن به راه حل سیاسی در یمن تبریک گفتم». وی اضافه کرد، «ما با هم به مقابله با رفتار بیثباتکننده رژیم ایران ادامه خواهیم داد». این دیدار در شرایطی صورت گرفت که تلاشهای ایران برای دستیابی به راه حلی برای صلح منطقهای شدت گرفته و روزنههایی از امید در این خصوص ایجاد شده بود؛ دیداری که نشان از عزم و اراده جدی آمریکا برای جلوگیری از حاکم شدن صلح و آرامش پایدار در خاورمیانه دارد و بیانگر آن است که کاخ سفید در راستای پیش برد استراتژی «فشار حداکثری» حساب ویژهای روی بازیگران
منطقهای از جمله عربستان باز کرده است.
پیشنهاد ایرانی صلح روی میز حکام منطقه
پیش از عزیمت رئیسجمهور ایران به نیویورک به منظور شرکت در هفتاد و چهارمین نشست مجمع عمومی سازمان ملل متحد، بحرانی شدن اوضاع امنیتی در خاورمیانه و همچنین احتمال بروز درگیری با برخی نیروهای فرامنطقهای سبب شده که ایران به فکر یک ابتکار جدید برای بازگشت صلح و آرامش به منطقه بیفتد. در آن زمان چالش توقیف نفتکشها میان ایران و انگلستان، ساقط کردن پهپاد آمریکایی، هدف قرار گرفتن کشتیهای تجاری و نفتکشها در خلیج فارس و دریای سرخ و همچنین حملات موشکی علیه تأسیسات نفتی آرامکو شرایط خاورمیانه را به جایی رسانده بود که این منطقه به انباری از باروت میماند و تنها یک جرقه دیگر برای آغاز جنگی بزرگ کافی بود. ایران تصمیم گرفت با «طرح ابتکار صلح هرمز» و استفاده از ظرفیت کشورهای منطقه طرح صلحی را آماده و به دیگر کشورهای جهان ارائه کند. این طرح بر اساس توجه به ظرفیت نیروهای منطقهای در تأمین امنیت و همچنین جلوگیری از نیروهای خارجی و دردسرساز استوار بود و بر پایه رایزنیهای دیپلماتیک میان کشورهای خاورمیانه قابلیت اجرایی مییافت. به همین علت در اواسط آبان 1398 حسن روحانی در نامهای خطاب به سران عراق و کشورهای عضو شورای همکاری
خلیج فارس جزئیات این طرح ایرانی را تشریح و خواستار تشریک مساعی آنان در اجرایی کردن «ابتکار صلح هرمز» شد. طی این نامهنگاری، به رغم مشکلات غیر قابل انکار تهران با ریاض و منامه، از طریق وزیر امور خارجه کویت نامههایی نیز به عربستان و بحرین ارسال و از این دو کشور خواسته شد تا در روند اجرایی کردن صلح هرمز مشارکت کنند. به گفته علی ربیعی، سخنگوی دولت ایران، «تهران همواره تاکید داشته که به دنبال صلح و ثبات در منطقه است. همین رویکرد جان مایه نگارش نامه به پادشاهان دو کشور عربستان و بحرین بود».
خوشبینی ایران به واکنش همسایگان
جمهوری اسلامی ایران خوشبین بود که این نامهنگاریها نتیجه مطلوبی داشته باشد و مواضع کشورهایی نظیر عربستان، امارات و بحرین تعدیل شود. در همين باره سخنگوي وزارت امور خارجه تأکید داشت «گشايشهايي حاصل شده که در حال حاضر شرايط بيان جزئيات آن وجود ندارد». سيدعباس موسوي در نشست خبري روز يکشنبه 19 آبان در پاسخ به «آرمان ملي» گفت: «پويش صلح هرمز که از سوي رئيسجمهور در نشست عمومي سازمان ملل مطرح شد، با جزئيات کامل براي کشورهاي درگير و ذي نفع از جمله عربستان و بحرين ارسال شده و بازتابهاي خوبي هم از کشورهاي منطقه و هم از کشورهاي عضو شوراي امنيت سازمان ملل متحد دريافت کردهايم». او تصريح کرد: «جزئياتي وجود دارد که در حال حاضر نميخواهيم به آن بپردازيم اما در مجموع بازتابها مثبت بوده و بررسي طرح هرمز در کشورهاي منطقه ادامه دارد. احتمالا بررسي دست جمعي اين طرح نيز در دستور کار خواهد بود. اميدوار هستيم که اين نامه مورد اقبال کشورها قرار گيرد و شاهد منطقهاي امن باشيم».
بیعملی امارات، رفتار منفی ریاض
پس از این نامه نگاری امارات واکنشی نشان نداد اما یکی از مقامات این کشور علیه ایران صحبتهایی را مطرح کرد. وزیر مشاور امور خارجه امارات متحده عربی، انتخاب میان جنگ و توافق «ناقص» اتمی ایران را «انتخابی غلط» نامید و خواستار بازگشت این کشور به میز مذاکره با قدرتهای جهان و کشورهای حاشیه خلیج فارس شد. انور قرقاش در یک سخنرانی در ابوظبی با تاکید بر ضرورت دستیابی ایران به توافقی جدید به منظور کاهش تنشهای منطقهای و احیای اقتصاد خود گفت: «افزایش تنشها در این مرحله به هیچکس کمکی نمیکند و ما به جد بر این باوریم که امکان موفقیت دیپلماسی مشترک وجود دارد». قرقاش ضمن هشدار درباره «انتخاب اشتباه» میان جنگ و توافق اتمی «ناقص» گفته که گفت وگوهای تازه با ایران نباید صرفا درباره مساله فعالیت اتمی تهران باشد بلکه در این مذاکرات باید به نگرانیهایی مطرح بر سر برنامه موشکهای بالستیک و همچنین «مداخلات منطقه از طریق گروههای نیابتی» هم پرداخته شود. به گفته وزیر مشاور امور خارجه امارات متحده عربی در نشست سالانه بررسیهای راهبردی «طرح این موضوعات، به این معنی است که کشورهای منطقه باید در مذاکرات دخیل باشند». به طور کلی
نمیتوان مواضع انور قرقاش را موضع رسمي دولت امارات متحده عربي تلقي كرد. دستكم از علامتها و سيگنالهايي كه دولت امارات متحده عربي در ماههاي اخير فرستاده است، نميتوان چنين برداشت كرد. چنين موضعگيريهايي از لحاظ روششناسي ديپلماسي محل ايراد هستند، چرا كه براي آغاز روند مذاكرات شرط و شروطي تعيين ميكنند. بعيد ميدانم ايران، با وجود تمام مشكلات اقتصادي، تحريمها و انتقادهايي كه در داخل كشور وجود دارد، جايگاه برتر را در مسائل منطقهاي دارد، حاضر به پذيرش شرط و شروطي براي گفتوگو با همسايگانش باشد. شرط و شروط و قيدهايي كه انور قرقاش براي ايران مطرح ميكند، مسائلي هستند كه نميتواند مبناي خوبي براي حل و فصل مسائل ميان كشورهاي منطقه باشد. اينكه مقام يك طرف ثالث ادعا كند كه توافق ايران با طرفهاي ديگر كامل نيست، يك حرف غيرمنطقي است. هر طرفي نميتواند ادعايي مطرح كند و بخواهد كه گوشهاي از برجام را بگيرد و به نفع خود بكشد و متمم و مكملي به آن آويزان كند با این وجود مقامات اماراتی باید پاسخگوی این مواضع باشند. از سوی دیگر ریاض با همدستی و هدایت واشنگتن تلاش دارد تا نه تنها خود در این راه با ایران همراهی نکند،
بلکه دیگر کشورهای منطقه را نیز همراهی با جمهوری اسلامی ایران بازدارد. این ائتلاف سعودی - آمریکایی علیه ایران را میتوان ائتلافی علیه صلح دانست که خواستهای جز به آشوب کشیدن منطقه ندارد.
