پذيرش تماميت ارضی و تدوين قانون اساسی جديد دمشق

روز سه‌شنبه و در حالي که تنها يک روز تا تشکيل اولين جلسه کميته تدوين قانون اساسي سوريه باقي مانده بود، محمدجواد ظريف براي حضور در نشست وزيران امور خارجه عضو روند آستانه به ژنو سفر کرد و گفت‌وگوهايي با همتايان ترکيه‌اي و روس خود داشت. در اين ديدار گي‌ير پدرسون، نماينده ويژه دبيرکل سازمان ملل براي سوريه نيز حضور پيدا کرد و نتيجه اين گفت‌وگوها در نشستي خبري توسط وزراي خارجه سه کشور ايران، روسيه و ترکيه تشريح شد. محمد جواد ظريف، وزير امور خارجه ايران در نشست خبري مشترک با همتايان روس و ترک خود تاکيد کرد که ايران و روسيه به دعوت دولت سوريه در اين کشور حضور دارند و تا زماني که که دولت سوريه به ما اجازه دهد در آنجا خواهيم ماند. وي همچنين افزود: «ملت سوريه در هشت سال گذشته از فقدان توافق رنج مي‌برد و ما تاکيد کرده بوديم که هيچ گونه راه حل نظامي براي اوضاع سوريه وجود ندارد.» سرگئي لاوروف، وزير امور خارجه روسيه نيز در اين نشست خبري گفت که کار کميته قانون اساسي سوريه بايد بدون هرگونه ديکته خارجي به پيش برود. وي همچنين تاکيد کرد که حضور آمريکا در سوريه و اقداماتش در اين کشور غيرقانوني است. همچنين مولود چاووش ‌اوغلو، وزير امور خارجه ترکيه در اين نشست گفت که کميته قانون اساسي سوريه مي‌تواند در راستاي تغييرات سياسي بزرگ در سوريه عمل کند. وي تاکيد کرد که تنها راه حل بحران سوريه گفت‌وگو ميان دولت سوريه با مخالفان است. از سوي ديگر، در بيانيه پاياني اين نشست، محمد جواد ظريف، وزير امور خارجه ايران، سرگئي لاوروف، وزير امور خارجه روسيه و مولود چاووش اوغلو، وزير امور خارجه ترکيه نسبت به حاکميت، استقلال، وحدت و تماميت ارضي جمهوري عربي سوريه تاکيد کردند و گفتند که اين اصول بايد مورد احترام همه طرف‌ها باشد. در اين بيانيه ايران، روسيه و ترکيه از تشکيل کميته قانون اساسي و آغاز بکار آن در ژنو در 30 اکتبر 2019 به‌عنوان نتيجه کمک موثر ضامنين آستانه و اجراي تصميمات کنگره گفت‌وگوي ملي سوريه در سوچي استقبال کردند. در بند سوم اين بيانيه گفته شده است که آغاز بکار کميته قانون اساسي تاييد مي‌کند که راه حل نظامي براي منازعه سوريه وجود ندارد و اين سه کشور همچنين بر تعهد خويش مبني بر پيشرفت فرايند سياسي سوري- سوري پايدار و مداوم با تسهيل سازمان ملل در راستاي قطعنامه 2254 شوراي امنيت سازمان ملل مجددا تاکيد کردند.

نشست کميته تدوين قانون اساسي

نشست کميته قانون اساسي سوريه روز چهارشنبه هشتم آبان ماه با مشارکت 150 نفر در ژنو آغاز به کار کرد. 50 نفر از مشارکت کنندگان به نمايندگي از دولت بشار اسد، 50 نفر به نمايندگي از مخالفان دولت و 50 نفر به نمايندگي از جامعه مدني سوريه در اين نشست حضور دارند و اين کميته زير نظر سازمان ملل متحد به فعاليت مي‌پردازد. گي‌ير پدرسن، فرستاده سازمان ملل به سوريه در افتتاحيه اين نشست گفت: اين نشست‌ها براي مردم سوريه در داخل و خارج از سوريه اميدبخش است و زمينه «حل و فصل سياسي بحران سوريه» را فراهم مي‌کند. او تأکيد کرد: نشست‌هاي کميته قانون اساسي تلاش براي برگزاري مذاکراتي جديد پس از هشت سال بحران است. خطر تروريسم همچنان سوريه را تهديد مي‌کند. قانون اساسي متعلق به سوري‌ها است و تدوين و نگارش آن هم به دست خود آن‌ها است. سازمان ملل آماده تسهيل مسير سياسي و مسير مذاکره است و عملکرد کميته قانون اساسي بي‌شک با مشکلات و سختي‌هايي همراه خواهد بود.

گفت‌وگوهاي سوري - سوري؛ تنها راه حل

حسين شيخ‌الاسلام، کارشناس مسائل خاورميانه و مشاور پيشين وزير امور خارجه ايران درباره آغاز به کار کميته تدوين قانون اساسي سوريه به آرمان ملي مي‌گويد: «اين که سوري‌ها با سوري‌ها مذاکره مي‌کنند تا قانون اساسي جديد سوريه را بنويسند و اين اتفاق مبارکي است اما بايد از هم اکنون راهکاري در نظر گرفته شود تا قانون نوشته شده توسط اين کميته به تأييد مردم سوريه برسد؛ چرا که صرف توافق اعضاي يک کميته نمي‌تواند مشروعيتي براي تغيير قانون اساسي ايجاد کند و مردم سوريه هم بايد قانون جديد را تأييد کنند». او معتقد است: «ايران تأکيد دارد که به هيچ وجه نبايد دخالتي در امور داخلي ديگر کشورها داشته باشد و قانون اساسي جمهوري اسلامي ايران نيز بر اين موضوع تصريح کرده است. رئيس‌جمهور و نمايندگان ما سوگند خورده‌اند که به قانون اساسي پايبند باشند. در خصوص يمن نيز پيشنهاد جمهوري اسلامي ايران همين است که با گفت‌وگوهاي يمني - يمني موضوعات حل و فصل شود. اين که رئيس‌جمهور آمريکا، پادشاه آن کشور منطقه يا شيخ اين کشور بخواهد براي ديگر کشورهاي منطقه تعيين تکليف کند براي ايران پذيرفته نيست و توصيه ما همواره بر ديپلماسي و گفت‌وگوهاي ملي بوده است». شيخ الاسلام تأکيد دارد که پيشنهادات منطقه‌اي ايران همواره بر اصولي ثابت استوار است که از جمله آن‌ها مي‌توان به «لزوم کاهش تنش و توقف درگيري نظامي»، «گفت‌وگوهاي ملي»، «رسيدگي به وضعيت انساني مردم آسيب ديده» و «اخذ نظر مردم کشور» اشاره کرد. شيخ‌الاسلام همچنين مي‌گويد راهکار تشکيل کميته قانون اساسي توانايي قراردادن موضوع سوريه در مسير حل را دارد اما بايد اقدامات بيشتري در راستاي «حل و فصل کامل مسأله سوريه صورت گيرد».

شائبه اختلاف جدي تهران - آنکارا

طي روزهاي گذشته و پس از آغاز عمليات نظامي چشمه صلح، افکار عمومي و رسانه‌ها در ايران مخالفت‌ جدي خود را با اين اقدام ترکيه ابراز داشتند. نمايندگان مجلس شوراي اسلامي نيز بعضاً صحبت‌هايي را در اين خصوص مطرح کردند که گويي مجموعه اين بازتاب رسانه‌اي و نظرات مسئولان در ايران خوشايند رئيس‌جمهور ترکيه نبود. رجب طيب اردوغان حتي اين گلايه خود را در يک سخنراني عمومي نيز مطرح کرد و گفت: «اظهاراتي آزاردهنده از سوي برخي مقامات کشور ايران شنيده مي‌شود. البته اين سخنان متعلق به آقاي روحاني نيست، اما لازم بود ايشان اين صداها را خاموش مي‌کردند». اين گلايه در کنار خبري که ظهر روز گذشته از برخي منابع ترکيه‌اي به گوشمان رسيد نشان از اختلافي جدي ميان مسئولان دو کشور داشت. روز گذشته برخي منابع در دولت ترکيه به «آرمان ملي» اعلام کردند رجب طيب اردوغان که پيشتر قرار بود هفته آينده به تهران سفر کند و با مقامات ايراني ديدار و گفت‌وگو داشته باشد، تصميم گرفته سفر خود را «لغو» کند، پيگيري‌هاي خبرنگار «آرمان ملي» اما نشان مي‌دهد که سفر رئيس‌جمهور ترکيه به ايران لغو نشده و مقامات ترکيه‌اي اعلام کرده‌اند اين سفر به علت «برخي مسائل و مشکلات داخلي در ترکيه» به تعويق افتاده اما لغو نشده است.