افزایش تب مهاجرت از آلمان تا سلیمانیه
در ابتدا نگاهي گذرا به وضعيت شغلي فارغ التحصيلان و افراد تحصيل کرده جامعه بيندازيم. چند روز پيش عليرضا حاتمزاده، معاون آموزشي سازمان آموزش فني و حرفهاي از نرخ دو برابري بيکاري در ميان فارغالتحصيلان دانشگاهي به نسبت بيسوادان خبر داد و گفت: يکميليون و 340هزار فارغالتحصيل بيکار در کشور داريم که دستکم 70درصد مشاغل موجود در بازار کار ايران نيازي به تحصيلات دانشگاهي ندارند. مطابق آمار سال 97 حدود 40درصد کارآموزان فني و حرفهاي فارغالتحصيلان دانشگاهي هستند و مراجعهکنندگان به اين سازمان وابسته به وزارت کار حتي در سطح دکترا هم بودهاند. باقر لاريجاني، معاون آموزشي وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکي نيز اين موضوع را تاييد ميکند و ميگويد: در بين منابع انساني نخبگان و استعدادهاي درخشان، بهعنوان آيندهسازان کشور ميتوانند نقش چشمگيري در ارتقاي شاخصهاي علمي کشور داشته باشند، يکي از محورهايي که در تحول و نوآوري در آموزش علوم پزشکي مدنظر قرار گرفته و پيگيري ميشود بحث ساماندهي نيروهاي استعداد درخشان حوزه سلامت در قالب شناسايي، ارتقا و هدايت اين نيروها است. کشور ايران رتبه دوم فرار مغزها در جهان را دارا است، سالانه 150 تا 180هزار متخصص تحصيلکرده از کشور مهاجرت ميکنند و لازم است برنامهريزي جدي براي استفاده از اين ظرفيتها در داخل کشور صورت گيرد.
مهاجرت کارگري به سليمانيه
اما مهاجرتهاي شغلي دو بعد تحصيلکرده و افراد فاقد تحصيلات دانشگاهي دارد که در هر دو مورد تب مهاجرت در آنها براي تضمين شغل و کسب درآمد، بيشتر شده است. در حالي که بسياري از تحصيلکردهها اين روزها کشورهاي آلمان، استراليا و آمريکا را بهعنوان مقصد خود انتخاب ميکنند، موج مهاجرت کارگران ساختماني و جوانان بيکار غرب کشور به سليمانيه عراق قابل تأمل است. به گفته حسين عبده، اقتصاددان و مشاور وزير راه و شهرسازي، 1/5ميليون ايراني در صف مهاجرت به کانادا و استراليا قرار دارند. اين عدد، در مقايسه با هر عدد و رقم ديگري، تأملبرانگيز است. 1/5ميليون نفر تقريبا معادل 2درصد جمعيت کل کشور و 4درصد جمعيت جوان زير 30 سال است. يعني از هر 100 جوان ايراني 4 نفر در صف مهاجرت به کانادا و استراليا ايستاده و پرونده باز مهاجرت به اين دو کشور دارد. از سوي ديگر طبق گفته مسئولان استان کردستان، 70-80درصد کارگران و استادکاران ساختمان که به عراق مهاجرت ميکنند، از استان کردستان هستند. کارگراني که آماري از تعدادشان در دست نيست و مقامات منطقهاي کردستان در شمال عراق هم آمار کارگران ايراني را ندارند. به غير از تعداد محدودي از کارگران که اقامت کار دارند، بقيه کارگران با ويزاي توريستي وارد عراق ميشوند.
دلايل ايجاد تب مهاجرت
يک جامعهشناس اجتماعي در اين باره ميگويد: امروز باز هم با افزايش تب مهاجرت روبهرو هستيم، درست است که طي آمار ارائه شده توسط بنياد ملي نخبگان آمار مهاجرت نسبت به سالهاي 90 تا 92 کاسته شده است اما موضوع حائز اهميت اين است که تب مهاجرت امروز نسبت به سالهاي 93 تا 94 با افزايش چشمگيري همراه بوده و اگر با همين منوال پيش برود در سالهاي آينده مهاجرت نخبگان از سالهاي 90 تا 92 هم بيشتر خواهد بود. شادان کريمي افزود: در دولتهاي نهم و دهم بود که مهاجرت افزايش يافت و در دولت يازدهم بهدليل افزايش اميد به زندگي با کاهش تب مهاجرت بهويژه مهاجرت نخبگان روبهرو بوديم اما امروز باز هم با افزايش روند مهاجرت روبهرو هستيم و اين موضوع را به وضوح ميتوان در جامعه احساس کرد. اين درست نيست که آمار سالهاي اخير را با آمار پرتلاطم دولتهاي قبل مقايسه کنيم و خوشحال باشيم که روند مهاجرت کاهش يافته در صورتي که در جامعه مشخص است روز به روز تب مهاجرت فراگيرتر ميشود! علاوه بر آن آمار ارائه شده صرفا به نخبگان تعلق دارد در حالي که امروز اين تب به تمام اقشار مختلف جامعه نفوذ کرده و هر کس فرداي بهتر زندگياش را در مهاجرت ميبيند! به جاي چنين فرافکنيهايي بهتر است مسئولين به فکر راه چارهاي براي ماندن نخبگان در کشور باشند. ما بايد امروز به فکر بازگرداندن دوباره نخبگان باشيم اما به لطف سياستهاي غلط مسئولين نخبگان داخلي هم در حال خروج از کشور و کشورهاي توسعه يافته به راحتي پذيراي آنها هستند! آماري که از مهاجرت امروز نخبگان ارائه ميشود شايد نسبت به سالهاي 90 تا 92 کاهش يافته باشد اما نسبت به سالهاي 92 تا 94 با افزايش روبهرو بوده و اين موضوع غيرقابل انکار است. آمار تقطيع شدهاي که توسط مسئولان ارائه ميشود مشکلي را حل نميکند و اين دقيقا پاککردن صورت مسأله است! چرا برخي مسئولان به جاي جلوگيري از فرار مغزها، صورت مسأله را پاک ميکنند.
