رافائل گروسی جایگزین آمانو
آرمان ملي -محمدحسين لطفالهي: رافائل گروسي روز سهشنبه توانست آراي کافي را براي جانشيني يوکيا آمانو به عنوان مديرکل آژانس بينالمللي انرژي اتمي به دست آورد. اين ديپلمات آرژانتيني که 58 سال سن دارد، هم اکنون سفير آرژانتين در آژانس بينالمللي انرژي اتمي و يک مقام باسابقه در زمينه ديپلماسي هستهاي است. او در رقابتي نزديک با کورنل فروتاي رومانيايي، معاون سابق يوکيا آمانو، مديرکل درگذشته آژانس بينالمللي انرژي اتمي و مديرکل موقت اين آژانس توانست پيروزي را از آن خود کند. پيروزي او ميتواند آغاز تغييراتي جدي در رابطه ايران با آژانس و همکاريهاي متقابل با اين نهاد باشد.
برجام، اين نماد چندجانبهگرايي در عصري که يکجانبهگرايي رشد بيسابقهاي را تجربه ميکند، توافقي بنا شده بر اصل اعتماد کشورها بر نهادهاي بينالمللي ناظر بود و همکاري فعالي که ميان ايران، کشورهاي 1+4 و آژانس بينالمللي انرژي اتمي وجود داشت، بارها از افزايش تنش يا بياعتمادي ميان اعضاي کنوني توافق هستهاي جلوگيري کرد. يکي از اصليترين دلايل شکلگيري اين همکاري را ميتوان در رويکرد مستقل يوکيا آمانو، مدير کل فقيد آژانس جستوجو کرد که با ايستادگي در برابر فشارهاي غيرقانوني آمريکا و اسرائيل مانع از فروپاشي توافقي ميشد که حاصل سالها مذاکره و حافظ صلح در جهان بود. او در دوران مديريتش و به ويژه بعد از بسته انعقاد توافق هستهاي ميان ايران و 6 قدرت هستهاي و بسته شدن پرونده PMD (ابعاد احتمالي نظامي)، عملكردي نسبتا بيطرفانه نسبت به ايران از خود نشان داد و در 15 گزارش متوالي آژانس اجراي كامل برجام توسط ايران را خبر داد. آخرين گزارش فصلي يوكيو آمانو در مقام مديركل آژانس در مورد اجراي برجام، دهم خرداد ماه سال جاري به نمايندگان آژانس اعلام شد. در اين گزارش آمانو براي پانزدهمين گزارش متوالي، اجراي كامل برجام را از سوي ايران تاييد كرده بود. حال اما با انتخاب گروسي که توانست فروتا را در رأيگيري روز سه شنبه شکست دهد، شرايط را براي ايران متفاوت خواهد کرد؛ چرا که نامزد شکست خورده رومانيايي، نماينده تفکر بيطرفانه و تخصصي پيشين آژانس در قبال ايران و برجام بود، رافائل گروسي اما خواهان تجديد نظر در روشهاي پيشين آژانس است. به رغم اين مسائل، گروسي در اولين اظهارنظر در پي انتخاب به مديرکلي آژانس بينالمللي انرژي اتمي به خبرنگاران گفت: «به نظرم مهم است که به کشورهاي عضو و جامعه بينالمللي اطمينان دهم که کاملا مستقل عمل ميکنم و در مقابل فشار رسوخ ناپذير خواهم بود».
گام چهارم؛ اولين آزمون ديپلمات آرژانتيني
ايران از بهار 98 روند کاهش گامبهگام تعهدات هستهاي خود را آغاز کرده و توانسته اروپاييها را وادار به افزايش تلاشها براي تأمين منافع ايران کند؛ مسالهاي که ميتوان آن را سببساز ارائه طرح خط اعتباري 18 ميليارد دلاري توسط فرانسه دانست. هرچند اين طرحها به نتيجه نرسيد اما همين تلاش اروپايي، به واسطه هراسي بود که اين کشورها از رسيدن ايران به بمب هستهاي داشتند و دارند. به گفته کارشناسان اگر اروپا به اين نتيجه برسد که فاصله گريز هستهاي جمهوري اسلامي ايران به کمتر از يک سال رسيده، به احتمال زياد ديگر شاهد تلاش اروپاييها براي حفظ برجام نخواهيم بود و آنها پرونده ايران را دوباره به شوراي حکام و پس از آن به شوراي امنيت سازمان ملل خواهند برد. به همين علت است که گزارش آژانس از گام چهارم ايران بسيار حائز اهميت است و ميتوان آن را اولين آزمون جدي مديرکل جديد دانست. گروسي در گفتوگو با روزنامه فايننشالتايمز که روز يکشنبه 13 مرداد 1398 منتشر شده گفته بود که آژانس بايد در گزارش موارد «عدم پايبندي ايران» به توافق هستهاي برجام «سختگيرانه» عمل کند. او همچنين با بيان اين که غنيسازي اورانيوم در ايران احتمالا بحراني قريبالوقوع ايجاد نميکند تأکيد داشت که رويکرد آژانس بايد دورانديشانه باشد. اين موضعگيريهاي منفي عليه برنامه هستهاي ايران از سوي کسي که بايد بيطرفانه بر اجراي تام و تمام برجام از جمله بند 36 نظارت کند، نشان ميدهد که جمهوري اسلامي در آينده کار سختي را در تعامل با آژانس و به تبع آن کشورهاي اروپايي که از گزارشهاي آژانس تأثير ميپذيرند، خواهد داشت. از سوي ديگر و به نوشته رويترز، رافائل گروسي آرژانتيني رسيدن خود به مديرکلي آژانس را مديون حمايتهاي آمريکا است و اين وامداري باعث ميشود که برخي تصميمگيريهاي او در آينده بر اساس خوشايند حاميانش تنظيم شود، نه واقعيت!
تأخير دردسرساز
شرايط موجود در پرونده هستهاي نشان ميدهد که هر چه حل و فصل اين مسأله به تأخير بيفتد، هزينه بيشتري بر مردم ايران تحميل ميشود. اصرار رئيسجمهور بر اجراي اصل 59 قانون اساسي و برگزاري رفراندوم براي تعامل يا تقابل با دنيا را نيز دقيقا ميتوان از همين جنس دانست و دريافت که حسن روحاني، همانطور که پيشتر در تبليغات انتخاباتي خود وعده داده بود، تلاش دارد با در پيش گرفتن مسير تعامل مسأله را حل کند. مهدي ذاکريان، استاد دانشگاه و تحليلگر مسائل بينالملل در اين باره به «آرمان ملي» ميگويد که دولت نبايد فرصت نقد مذاکره را به اميد فرصتهاي نسيه از دست بدهد. او تأکيد دارد: «من هشدار ميدهم که اگر در انتخابات پيش روي آمريکا دونالد ترامپ مجددا بهعنوان رئيسجمهور انتخاب شود، قطعا امتيازاتي که امروز در مذاکره با دستگاه سياست خارجي آمريکا ميتوان به دست آورد، در دوره دوم رياست جمهوري دونالد ترامپ قابل احصاء نيست».
