نگوييم حاشيهنشيني، بگوييم اسکان غيررسمي
در حاشيه شهرها چه خبر است؟
نگوييم حاشيهنشيني، بگوييم اسکان غيررسمي
مشکلات اقتصادي همواره چالشهاي زيستي و اجتماعي خود را در شهرهاي بزرگ بهدنبال داشته است. حسين ايماني جاجرمي گفت: نکته مغفول مانده همواره ارتباط مابين حاشيهنشيني و دستفروشي است، همانطور که گفتهشد هرگاه حاشيهنشيني فراوان با کمبود فضا مواجه ميشويم، در کنار آن نيز با مشکل اشتغال و کسبوکار روبهرو خواهيم بود که منجر به افزايش دستفروشاني ميشود که حاشيهنشين نيز هستند.حاشيهنشيني را ميتوان بهعنوان يکي از اصليترين آسيبهاي اجتماعي جوامع جهان سوم و کشورهاي در حال توسعه دانست. براساس تعريفي که درخصوص حاشيهنشيني ميشود ميخوانيم حاشيهنشيني پديدهاي است که با اسکان غيررسمي و بدون مجوز گروه بزرگي از مردم در مکاني کنار شهرها ايجاد ميشود که در ايران بهعنوان شهرکنشيني در حومه شهرها ديده ميشود.
19ميليون نفر حاشيهنشين در کشور
براساس آخرين آمارهايي که درخصوص مبحث حاشيهنشيني از سوي وزارت راه و شهرسازي منتشر شده است، تعداد 19ميليون نفر حاشيهنشين در کشور داريم، يعني از هر چهار ايراني يک نفر حاشيهنشين است.
ريشههاي حاشيهنشيني
حسين ايماني جاجرمي، جامعهشناس شهري و استاد دانشگاه، در خصوص مبحث حاشيهنشيني در کشور و ريشههاي آن به «برنا» گفت: قبل از هرچيزي بايد گفت نام اصلي مبحث حاشيهنشيني اسکان غيررسمي است که از سالهاي گذشته در کشور وجود داشته و دارد. ريشههاي اصلي آن نيز از زمان مهاجرت روستاييان به شهرهاي بزرگتر و راندهشدن قشر ضعيف جامعه به حاشيه شهرها به وجود آمده است. براي مثال ميتوان به تابستان سال جاري اشاره کرد که تعدادي از خانوادهها بهدليل اينکه نميتوانستند ميزان اجارهبهاي مورد نياز براي رهن يک واحد مسکوني را تامين کنند به اجبار راهي مناطق حاشيه شهرهاي بزرگ شدند و بهصورت ناخواسته رانده شدند. جاجرمي در اشاره به اين موضوع که ورود قشري جديد به حاشيه شهر ميتواند زندگي ساکنان اصلي آن منطقه را دچار اختلال کند نيز گفت: شاهد هستيم که با تزريق طيفي جديد از افراد به اين مناطق مباحثي چون آموزش و بهداشت و درمان دچار اختلال ميشود. براي مثال ميتوان به چند شيفتهشدن مدارس در حاشيه شهرهاي بزرگ اشاره کرد که به دليل تزريق بيش از حد دانشآموزاني بوده که از شهري چون تهران به حاشيه شهر پناه بردهاند. او ادامه داد: حرکتهاي دستهجمعي افراد به مناطق گوناگون از جمله مواردي است که در طول تاريخ وجود داشته و رفتن به حاشيه شهر توسط قشري از افراد نيز در دسته حرکات دستهجمعي قرار ميگيرد. نکته قابل توجه اين است که متاسفانه هيچگونه پيشبيني در اين خصوص انجام نميشود و تمهيداتي نيز انديشيده نميشود، در نتيجه بايد انتظار داشت که با فضاهاي آموزشي کمتر مواجه شد و اختلالاتي در وضعيت درمان و سلامت مردم اين مناطق به وجود آيد و وضعيت حاشيههاي شهر آشفته شود.
ارتباط حاشيهنشيني با دستفروشي
اين استاد دانشگاه در ادامه با اشاره به ارتباط مستقيمي که حاشيهنشيني با مبحث دستفروشي دارد گفت: نکته مغفول مانده همواره ارتباط مابين اين دو موضوع است، همانطور که گفته شد هرگاه حاشيهنشيني فراوان با کمبود فضا مواجه ميشويم، در کنار آن نيز با مشکل اشتغال و کسبوکار روبهرو خواهيم بود که منجر به افزايش دستفروشاني ميشود که حاشيهنشين نيز هستند. ايماني جاجرمي در پاسخ به اين سوال که مديريت فضا در کشور به چه شکلي است، بيان کرد: متاسفانه سياست و تدبير مشخصي درخصوص مبحث مديريت فضا در کشور نداريم و ميتوان گفت به حال خود رها شده است. البته اين موضوع مربوط به امسال و يا دوره فعلي زمامداري دولت نيست بلکه به چندين دهه گذشته بازميگردد. طي ساليان اين موضوع مغفول مانده و به دست فراموشي سپرده شده و روزبهروز نيز همگام با اين فراموشي بحث اسکان غيررسمي و حاشيهنشيني نيز تقويت شده است. اين جامعهشناس در پاسخ به اين سوال که تغيير اسم حاشيهنشيني به اسکان غيررسمي آيا موثر است يا خير، اظهار کرد: به اين دليل که مساله اسکان غيررسمي و يا حاشيهنشيني موضوعي همگاني است و در بيشتر کشورهاي در حال توسعه وجود دارد و جنبه بينالمللي به خود گرفته است و سازمان ملل نيز به آن ورود پيدا کرده تصميم بر اين موضوع شد که حاشيهنشيني اسکان غيررسمي تلقي شود تا ميزان بُرد بينالمللي بيشتري داشته باشد. بايد دانست اسمها و نامها همواره تغيير ميکنند اما چيزي که کمتر تغيير ميکند وضعيت بهبود مساله است.
تبعات حاشيهنشيني
وي در پايان نيز با اشاره به تبعاتي که مبحث حاشيهنشيني به همراه دارد اظهار کرد: اولين موضوع در اين خصوص مبحث از بين رفتن عدالت اجتماعي و نااميدي مردم از عدالتي است که همواره از آن سخن ميگوييم، زماني که مردم به اين موضوع باور نداشته باشند قطعا ميزان آسيبهاي يک اجتماع رو به افزايش خواهد بود، پس از آن همانطور که گفته شد به وجود آمدن اختلال در سيستم آموزشي و سلامت در حاشيه شهر از جمله تبعاتي است که ميتواند ضربات فراواني را به جامعه وارد کند و در نهايت نيز با توجه به نبود امنيت کافي در اين مناطق شاهد خواهيم بود که حاشيههاي شهر تبديل به مکاني خواهد شد براي بروز پديدههاي ناهنجار در سطح اجتماع که ميتواند تعدادي بسيار از مردم آن منطقه را درگير کند.
