پیشکسوتان نیازمند حقوق برابرند
سالمند واژهاي پرمعناست که درون خود اندوختهاي از تجربهها و فراز و نشيبهاي زندگي را جاي داده است؛ از همين رو جهان به پاس احترام گنجينههايي بهنام پدربزرگ و مادربزرگ، اول اکتبر برابر با سوم مهرماه جاري را با عنوان روز جهاني سالمند نامگذاري کرده است؛ با اين وجود حقوق برابر براي پيشکسوتان جامعه نهتنها در روز يا هفته که در تمام سال بايد مورد توجه قرار گيرد.
فرصتهاي برابر براي تمام سنين
سازمان ملل در سال 1982، شوراي جهاني سالمندي را تشکيل داد. اين شورا اول اکتبر را بهعنوان روز جهاني سالمندان نامگذاري کرد که هر ساله از طرف اين سازمان جهاني شعاري براي اين روز مشخص ميشود. شعار هفته جهاني سالمند که امسال در ايران مصادف با سوم تا نهم مهرماه بود، «فرصتهاي برابر براي تمام سنين» مشخص شد تا کشورها در اين خصوص برنامهريزيهاي مناسبي را براي قشر سالمند داشته باشند. اين ايام، فرصتي براي طرح ايدهها و سياستهاي گوناگون در راستاي محققشدن حقوق سالمندان در جامعه است؛ ساير کشورهاي جهان نيز همزمان با روز جهاني سالمند با اخذ تصميمات مختلف در جهت بهبود سلامت جسمي و روحي سالمندان گام برميدارند. بر اين اساس اسامي هفته سلامت در کشور با عناوين «روز سالمند، سلامت و سبک زندگي سالم»، «روز سالمند و همبستگي در بستر خانواده و جامعه»، «روز سالمند، سنتهاي ديرين فرهنگي، ديني و تکريم منزلت آنان»، «روز سالمند، رفاه اجتماعي و محيط توانمندساز»، «روز سالمند، عدالت، حقوق شهروندي و حمايتهاي قانوني»، «روز سالمندي فعال و مشارکت اجتماعي» و «روز سالمند و سازمانهاي مردمنهاد» اعلام شده است. هرچند که همواره بسياري از مردم درجهت بهبود وضعيت جسمي و روحي سالمندان اقدامات قابل توجهي انجام ميدهند اما نميتوان تنها به اين موضوعات اکتفا کرد. مشکلات گروه سني سالمند به سياستگذاريهاي کلان دولتي نيز نياز دارد، گاهي مشاهده ميشود که مردم سالمندان خويش را رها کرده و در نهايت اين قشر با بسياري از مشکلات روحي و جسمي دست به گريبان هستند.
جمعيت روبه افزايش سالمندان
از سوي ديگر براساس آمارها امروز جمعيت سالمندان در جهان رو به افزايش است؛ با افزايش جمعيت سالمندي در يک کشور، دولت بايد به فکر تامين نيازها و همچنين ايجاد يک زندگي آبرومندانه براي اين قشر باشد. در ايران نيز جمعيت سالمندان روند رو به افزايش دارد؛ به گفته سعيد نمکي وزير بهداشت درمان و آموزش پزشکي در حال حاضر 8.3درصد جمعيت کشور، سالمند تلقي ميشوند که در آينده نزديک اين رقم به 16درصد و بعد از آن به 28درصد جمعيت خواهد رسيد. وي همچنين در ادامه اعلام کرد که دومين اتفاق در مباحث جمعيتي ايران که با آن مواجه خواهيم بود اين است که درآينده جمعيت زنان سالمند از مردان سالخورده پيشي ميگيرد به دليلي اينکه در کشورهاي در حال توسعه با توجه به مراقبتهاي سلامت ويژه زنان و کودکان بهنوعي سلامت مردان مغفول ميماند. همچنين اصغر دالوندي رئيس کل سازمان نظام پرستاري کشور با اشاره به اينکه آمارها نشان ميدهد در سال 1430، درصد جمعيت سالمند ايران از ميانگين آسيا و حتي ميانگين جهاني نيز بيشتر خواهد شد و به 30درصد جمعيت ميرسد، اظهار داشت: امروزه درصد چشمگيري از جمعيت جهان را سالمندان تشکيل ميدهند و با توجه به افزايش اميد به زندگي در بسياري از کشورهاي جهان، شمار سالمندان افزايش يافته است. سالمند به فردي اطلاق ميشود که بيش از60 تا 65سال سن داشته باشد و ممکن است به علت عوارض ناشي از افزايش سن و تغييرات فيزيولوژيک نياز به حمايت، مراقبت و توانبخشي داشته باشند.
اقدامات دولتها براي رفاه سالمندان
کارشناسان معتقد هستند که دولتها براي برقراري رفاه سالمندان بايد مبارزه با فقر، تامين اجتماعي، فراهمآوردن امکانات آموزشي و فراغت براي سالمندان، خدمات شهري ويژه معلولين، گسترش حملونقل عمومي ايمن و کارآمد، توسعه فضاهاي سبزو پيادهروهاي عريض را در اولويتهاي خود قرار دهند. همچنين آموزش بهداشت و توسعه خدمات پيشگيري، درماني و مددکاري بهويژه براي سوانح سالمندي مانند سقوط از بلندي از ديگر نيازهاي سالمندان مطرح شده است. به گفته کارشناسان، غفلت و بيتوجهي به نيازهاي سالمند در واقع بهنوعي سالمندآزاري است که با فشارهاي اجتماعي و عدم حمايت اجتماعي نيز هماهنگي دارد. هزينه عاطفي و مالي مراقبت دشوار و مستمر از سالمند نيز يکي ديگر از دلايل سالمندآزاري بهويژه براي افراد ناتوان مالي و آگاهي محسوب ميشود. همچنين با توجه به شيوع بيماريهاي گوناگون، محدودبودن مراکز نگهداري سالمندان و هزينه سنگين نگهداري از آنها گاهي ديده شده که برخي فرزندان در برابر نگهداري والدين خود سلب مسئوليت کنند، بنابراين در اين مواقع دولتها بايد حقوق گروه سالمند را درنظر بگيرند. در نهايت دولتها با توجه به آمار افزايش روزافزون سالمندان موظف هستند که موضوع سلامت و رفاه آنها در دوران پيري را مدنظر قرار دهند.
ضرورت گراميداشت سالمندان
حسين باهر روانشناس تاکيد کرد: سالمند آيينه تمامنماي جامعه است، همه انسانها بهسوي سالمندي حرکت ميکنند. از اينرو رفتار کشورها با سالمندان معرف فرهنگ جامعه است. وي در گفتوگو با «ايرنا» افزود: در واقع گراميداشت سالمندان، ارجنهادن بر کل جامعه محسوب ميشود، مسئولان کمتوجه به سالمندان بايد انتظار داشته باشند که در آيندهاي نهچندان دور، با خود آنها نيز رفتاري ناپسند شود. اين روانشناس معتقد است که سالمندان سالهاي طولاني براي جامعه زحمت کشيدهاند و پيشکسوت هستند و ميتوان از خدمات و تجربيات اين افراد نيز بهرهمند شد. باهر با اشاره به اينکه سرنوشت هر کشوري بيشتر به خدمات افراد بالا و پايين هرم سني يعني ميانسالان و کودکان بستگي دارد، يادآورشد: اين دو گروه سني همواره در جهت خدمت به ديگران آمادهاند و کمتر کاري را براي رضايت خود انجام ميدهند، بنابراين بايد با يک دست، افراد بالاي هرم سني و با دست ديگر افراد پايين اين هرم را نگه داشت. اين روانشناس معتقد است که بايد حقوق زيستي، مادي، رفاهي و عرفاني سالمندان مورد توجه باشد، افراد بازنشسته و ميانسال توان جسمي پاييني دارند، بنابراين بايد کمک هزينههاي بسياري براي آنها در نظر گرفته شود. باهر افزود: مکانهاي تفريحي و فضاي سبز براي تفريح سالمندان در نظر گرفته شود، همچنين براي بهبود حال عرفاني اين قشر از آنها خواسته شود که خاطران و تجربيات خود را در اختيار ديگران قرار دهد تا سالمند احساس بيهودگي نکند.
پيرشدن جمعيت و لزوم برنامهريزي
سالمندان براي گذران زندگي طبيعي نيازمند تدابير مناسبي در حوزههاي بهداشت و درمان، رفاه و امنيت مالي هستند. آنها به دليل کاهش تواناييهاي جسمي بايد با مراقبتهاي مناسب و شناخت درست، دوره کهولت خود را به بهترين شکل ممکن سپري کنند.همزمان با هفته سالمند سند ملي سالمندان پس از تدوين يکساله از سوي سازمان برنامه و بودجه کشور به دستگاهها و نهادهاي عضو شوراي ملي سالمندان ابلاغ شد. سند ملي سالمندان با همکاري سازمان بهزيستي بهعنوان متولي شوراي ملي سالمندان، سازمان برنامه و بودجه و وزارت بهداشت بهعنوان متوليان اين حوزه نوشته شده است. اين سند منجر به همراستايي و همافزايي بين سازمانها و دستگاههاي ذيربط از جمله، وزارتخانههاي بهداشت، درمان و آموزش پزشکي، وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعي، شهرداري تهران، سازمان بهزيستي و سازمانهاي مردمنهاد در حوزه سالمندان شده و نقطه عطفي براي خدمترساني دقيق، علمي و بهتر به سالمندان محسوب ميشود و با درنظرگرفتن وضعيت سيماي سلامت سالمندان بسيار کمککننده است. براساس اين سند در حوزه سلامت، حوزههاي رفاه سالمندان، سلامت جسمي و رواني پوشش داده ميشود، ضمن اينکه در حوزه رفاه نيز موضوعهايي مانند اشتغال، معيشت و حمايتهايي که بايد از سالمندان صورت گيرد، مورد توجه قرار ميگيرد.در نهايت روند تغييرات جمعيتي کشور بهگونهاي است که در آينده نزديک، يک دوره سالخوردگي جمعيت فشرده را پيشرو دارد. تعداد سالمندان رشد پيدا ميکند و تعداد افراد بالاي 60سال به حدود 30ميليون نفر ميرسد. نکته قابل توجه در اين ميان اين است که جامعه بايد براي حمايت از سالمندان و برآوردهشدن نيازهاي آنها در دهههاي اخير آمادگي داشته باشد.
