جایگاه سالمند را حفظ کنیم
سالمندي پايان زندگي نيست، آغاز فصل جديدي از زندگي است اما با کولهباري از تجربه. سالمندي آغاز رويش ميوههاي درخت پرباري است که اکنون به ثمر نشسته است و حال به تماشاي ميوههاي زندگيات مينشيني و گاه آه ميکشي و گاه ميخندي...آمارهاي وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکي نشان ميدهد 10درصد جميعت کشور، سالمند هستند و وضعيت در کشور ما بهگونهاي است که تا 30سال آينده، شاهد افزايش جمعيت سالمند به 30درصد خواهيم بود، يعني در 30سال آينده، از هر سه نفر، يک نفر سالمند است. بيشترين آمار سالمندان در کشور، مربوط به استان گيلان و کمترين آمار به استان سيستانوبلوچستان اختصاص دارد و البرز و مازندران در مورد رشد جمعيت به سمت سالمندي رتبه بالاتري دارند.
شيوههاي بدرفتاري با سالمندان
مهدي راحلي يک روانشناس در اين زمينه به «ايرنا» ميگويد: غفلت و بيتوجهي از شايعترين شيوههاي بدرفتاري با سالمندان است که باعث ناراحتي آنها ميشود، نتايج چنين رفتاري زمينه بروز اتفاقاتي مثل تغذيه نامناسب، افسردگي، وسواس، تنها ماندن سالمند در خانه و غيره را فراهم ميآورد. بنابراين نبايد شرايطي ايجاد شود که سالمند احساس کند مورد بيتوجهي قرار گرفته است. وي ادامه ميدهد: بهرهبرداري از منابع مالي و وسايل شخصي سالمند براي استفاده خود و نيز توجهنکردن اعضاي خانواده به نيازهاي مالي سالمند و رفع نيازهاي روزانه، نمونههايي از بدرفتاري مالي با سالمند است، بهطور طبيعي بعضي در دوران پيري از لحاظ مالي در تنگنا قرار ميگيرند و بدرفتاري مالي با آنها، غم و اندوهشان را زياد ميکند. اين روانشناس با بيان اينکه افراد سالمند مثل شيشه شکننده هستند، ميافزايد: آنها با کوچکترين رفتار نامناسبي ميشکنند، غمگين و افسرده شده، رنجيده ميشوند و احساس ناراحتي ميکنند. پس يادمان باشد رفتارهاي ما آنها را نشکند و باعث دلشکستگي آنها نشويم. راحلي توضيح ميدهد: دوره سالمندي هم مانند هر دوره ديگري در زندگي خصوصيات و دغدغههاي مربوط به خود را دارد بايد همواره در ذهن خود يادآوري کنيم که اين سالمند(پدر، مادر يا هر عضو ديگر خانواده) به دليل ضعف قواي جسماني و آسيبپذيري در برابر بيماريها به شدت نگران و مضطرب است که مبادا سلامت او به مخاطره بيفتد. وي اظهار ميدارد: سالمندان بهخاطر تغيير شرايط زندگي و کممشغلهترشدن نسبت به گذشتهها، تا حدي دچار کاهش اعتمادبهنفس ميشوند، همواره در تلاش هستند و با اين درگيري ذهني ميکوشند که به خود و اطرافيان بگويند هنوز هم مانند گذشته فرد موثري هستند، اگر ما به اشکال مختلف، به فرد سالمند کمک کنيم که از نظر ذهني، آسودگي اينکه هنوز جايگاه قبلي، يعني موثر و مفيدبودن را دارد، در نتيجه از اضطراب سالمند کم شده و جايگاه خود را در مخاطره نميبيند و دچار کاهش اعتمادبهنفس نميشود.
ارتباط افسردگي با مشکلات حافظهاي
ناصر رضايي متخصص طب سالمندي نيز در اين زمينه ميگويد: مشکلات حافظه و گيجي از نشانههايي است که افسردگي در سالمندان سبب آن ميشود و اين افراد همچنين در تفکر و تمرکز نيز ناتوان خواهند بود. وي ميافزايد: افرادي که در سالمندي از افسردگي رنج ميبرند، بهطور مکرر درباره مرگ فکر ميکنند و حتي مرگ براي آنها مطلوب است، اين افراد تفکراتي در مورد خودکشي دارند و حتي در شرايطي ممکن است اقدام به خودکشي کنند. رضايي ادامه ميدهد: برخي سالمندان نيز ممکن است بيقراري و اضطراب را تجربه کنند، اين بيقراري و اضطراب در فعاليتهاي فيزيکي آنها نيز مشخص است و بهعنوان مثال نتوانند آرام بنشينند و مدام دستهاي خود را حرکت دهند، در مقابل ممکن است فعاليت فيزيکي و کلامي برخي ديگر از سالمندان کند شود، اين افراد با تاخير شروع به حرفزدن ميکنند و با تاخير نسبت به ديگران واکنش نشان ميدهند و حتي در مواردي ممکن است بهطور مطلق سکوت کنند.
زوال عقل بيماري مهم سالمندي
وي به زوال عقل اشاره ميکند و ميگويد: زوال عقل يکي از بيماريهاي دوره سالمندي است که روي حافظه، تفکر، رفتار و احساس اثر ميگذرد. علائم آن ممکن است کاهش حافظه، مشکل در يافتن لغات درست براي صحبتکردن و يا فهميدن حرفهاي ديگران، مشکل انجامدادن فعاليتهاي روزمره قبلي و تغييرهاي خلقوخو باشد. زوال عقل جزء شرايط طبيعي دوره سالمندي نيست. لذا تشخيص اين بيماري از فراموشي طبيعي سالمندي، براي شروع هرچه سريعتر درمان اهميت دارد. رضايي تصريح ميکند: همه سالمندان دچار ضعف حافظه نميشوند، اما بهطور کلي با افزايش سن، احتمال فراموشکاري بيشتر ميشود. آنها چيزهايي را که مربوط به گذشته دور است خوب به ياد ميآورند، اما اتفاقاتي را که اخيرا رخ داده، فراموش ميکنند. بهعنوان مثال خاطرات دوران جواني را به ياد ميآورند ولي يادشان نميآيد که يکساعت پيش که به خانه برگشتند، کليد را کجا گذاشتند و گاهي اين فراموشکاري مشکلاتي براي خود سالمند يا خانوادهاش ايجاد ميکند.وي از آلزايمر بهعنوان شايعترين علل زوال عقل ياد ميکند و ميگويد: در اين مرحله حافظه، اختلال پيدا ميکند. اين اختلال بيشتر در حافظه کوتاهمدت است. قدرت يادگيري سالمند کم ميشود،اختلال حواس زياد شده و انجامدادن کارهايي مانند پختوپز، خريد و اداره امور مالي براي سالمند دشوار ميشود.
در سالمندان اختلالات خواب دارند
اين متخصص طب سالمندي با بيان اينکه حدود 50درصد افراد سالمند از مشکلات خواب شکايت دارند، ميگويد: برخي از اين مشکلات حاصل تغييرات طبيعي سالمندي بوده و شايعترين اختلال خواب اين دوره بيخوابي است که به شکل سخت به خواب رفتن و يا اشکال در ادامه خواب بروز ميکند. بيخوابي بهخوديخود بيماري نيست و گاهي علامت مشکلهايي مانند فشار رواني مثل غم و غصه و اختلالات رواني مانند اضطراب و افسردگي است و با برطرفشدن آنها بيخوابي نيز برطرف ميشود.
