مولاناخوانی در ایران و جهان
علت اصلي جذابيت مولانا در سراسر جهان را ميتوان در دو کلمه خلاصه کرد: معنويت و عشق؛ دو مولفهاي که بشر از ابتدا تاکنون، دغدغه آن را داشته است. شايد به همين دليل هم هست که صدها و صدها کتاب درباره مولانا در ايران و جهان نوشته شده است و همچنان نوشته ميشود. رماننويسها هم در اين ميان از مولانا غافل نماندهاند. شايد براي خواننده ايراني، قصههاي برگزيده از مثنوي مولوي از مجموعه قصههاي خوب براي بچههاي خوب مهدي آذريزدي با هفتادبار تجديد چاپ از دردسترسترين آثار در اين زمينه باشد. در کنار اين اثر، رمانهايي هم هستند که داستان زندگي مولانا را به رشته تحرير درآوردهاند. از شاخصترين اين آثار ميتوان به «عارف جانسوخته» و «در جستوجوي مولانا» نوشته نهال تجدد، «کيمياخاتون» نوشته سعيده قدس، «کيميا خاتون دختررومي» نوشته موريل مالوفروي، «ملت عشق» نوشته اليف شافاک، و «گفتا من آن ترنجم» نوشته محمد قاسمزاده اشاره کرد.
پروفروشترين رماني که براساس زندگي مولانا در ايران منتشر شده رمان «ملت عشق» نوشته نويسنده ترکيهاي اليف شافاک است. اين رمان تنها در ترکيه بيش از سيصدبار تجديد چاپ شده است. موفقيت اين رمان در ترکيه، در ايران نيز تکرار شد. تاکنون بيش از دهترجمه از روي اين رمان صورت گرفته، که تنها ترجمه ارسلان فصحي بيش از هشتاد بار، و هربار با تيراژ پنجهزار نسخهاي منتشر شده است.
«ملت عشق» روايت زندگي آرام و يكنواخت زني در غرب است كه دستخوش شوريدگي و درهمريختگي انديشههاي عرفاني در شرق ميشود. رمان سراسر ترويج و تبليغ عشق و نوعدوستي و صلحجويي و برابري و برادري انسانهاست. در اين رمان خودِ شمس تبريزي سخن ميگويد و تصوف و عرفان را شرح ميدهد، خودِ مولانا سخن ميگويد و درس انسانيت ميدهد. بيست راوي رمان از بيست منظر مختلف داستاني واحد را روايت ميكنند.
«کيميا خاتون» ديگر رمان پرفروشي است که روايتي ديگر از زندگي حضرت مولانا دارد. اين کتاب تاکنون بيش از سيبار تجديد چاپ شده است. سعيده خاتون در اين کتاب از منظر کيميا دختر مولانا و همسر شمس به زندگي مولانا ورود پيدا ميکند. کتاب ديگري که نزديک به همين عنوان است و خودِ سعيده قدس نيز مقدمه ترجمه فارسي آن را نوشته، رمان «کيميا خاتون؛ دختر رومي» نوشته موريل مالوفروي(ترجمه مهران قاسمي) است. «کيميا خاتون؛ دختر رومي» سرگذشت زندگي دختر مولانا است. کيمياخاتون که پرورشيافته محيط و خانه مولاناست در جواني و به خواسته شمس تبريزي مرشد و معلم مولانا و به خواست پدر در اوج جواني به زوجيت شمس درميآيد و شگفتا که بهرغم اختلاف سن زياد دل به اين پير آگاه ميسپارد و بانوي خانه شمس ميشود. افسوس که شمس دير نميپايد. اين کتاب نيز مانند نسخه اصلي آنکه اثري پرفروش در غرب بوده، در ايران نيز بيش از پنجبار تجديد چاپ شده است.
دو اثر پرفروش ديگر نوشته نهال تجدد(همسر نمايشنامهنويس و بازيگر فرانسوي ژان کلود کرير) است. «عارف جانسوخته» با عنوان اصلي «رومي سوخته» در سال 2004 و «در جستوجوي رومي» در سال 2013 در فرانسه منتشر ميشود و بعدها با ترجمه مهستي بحريني به فارسي منتشر ميشوند.
تجدد در «عارف جانسوخته»(با عنوان فرعي «داستاني شورانگيز از زندگي مولانا»)، جايجاي کتاب، شعرهايي را هم که مولانا در مناسبتهاي گوناگون سروده، چاشني اين شرححال کرده و بدين ترتيب، با نگارش اين زندگينامه، که در قالب رمان عرضه شده، توانسته است نيمرخي نزديک به واقعيت و به دور از افسانهپردازي از مولانا ترسيم کند. تجدد در «جستوجوي مولانا» سيوپنج حکايت مثنوي را صرفا نه براي نقل قصههايي کوتاه يا پندآموز، بلکه براي کيفيت تمثيلي واقعي آنها برگزيده است، چون اين حکايات ما را از کلمات و رويدادهاي شگفتانگيز به جايي ديگر ميبرد که به همراه تصويرگريهاي زيبايي از فدريکا ماتا منتشر شده است. در اين کتاب قصههاي فراوان و حکايات جذابي ارائه شده که تصويرگريهاي مربوطه نيز بر جذابيت کتاب افزوده است.
محمد قاسمزاده داستاننويس و پژوهشگر برجسته معاصر که دستي در ادبيات کهن فارسي دارد، در «گفتا من آن ترنجم» به سراغ مولانا رفته است و زندگي مولانا را از زماني که با شمس آشنا ميشود تا لحظه مرگش روايت ميکند. در حين داستانپردازي، قصه کودکي مولانا را هم ميخوانيم. بهنوعي ميتوان گفت که اين رمان، داستان زندگي مولانا از زمان تولد تا لحظه مرگ دربرميگيرد. شايد بتوان اينطور گفت که اين رمان، منصفانهترين تصوير ادبي است در ميان آثاري که براساس زندگي مولانا نوشته شده است.
