فست دودها

آرمان ملي- رها معيري: امروزه در عرضه قليان در مقابل تقاضايي که از سوي جامعه وجود دارد، خلاقيت‌هايي شکل گرفته است. قليان‌هاي کوچک همراه، قليان‌هاي يک‌بار مصرف و قليان‌هاي اجاره‌اي از اين دسته‌اند. چندي پيش خبري منتشر شده بود مبني بر توزيع تلفني قليان‌هاي اجاره‌اي و ارائه قليان‌هاي يک بار مصرف به مشتري‌ها در شهرهاي ايران. اما چرا دود انقدر مشتري دارد که روز به روز خدمات بيشتر و جديدتري را از بازار طلب مي‌کند. پزشکان قليان را مضرتر از سيگار مي‌دانند. حتي يک بار 4‌هزار پزشک نسبت به مصرف قليان در کشور واکنش‌نشان دادند و خطراتي را که مصرف آن براي مردم دارد به گوششان رساندند. بار مالي ناشي از مصرف دخانيات براي سازوکار درمان در کشور هم گران تمام مي‌شود. مطابق آمارهايي که زماني وزارت بهداشت اعلام کرد، سالانه چيزي نزديک به 6‌هزار‌ميليارد تومان هزينه صرف درمان بيماري‌هاي ناشي از مصرف مواد دخاني از جمله تنباکوهاي ميوه‌اي و رنگارنگ قليان مي‌شود. اما از طرف ديگر عده بسياري هم از راه قهوه‌خانه‌داري و عرضه قليان نان مي‌خورند. زماني آمار کساني که در اين زمينه اشتغال دارند حدود 250‌هزار خانوار اعلام شده بود. مطابق همان آمار، نزديک به 4‌ميليون نفر هم به‌صورت غيرمستقيم از اين طريق کسب روزي مي‌کنند. حالا که به تعبير جواد محمدي، مدير بازرسي و نظارت اصناف استان اصفهان، «فست دودها» هم وارد بازار شده‌اند، لابد عده بيشتري از اين طريق کسب درآمد مي‌کنند. به گفته محمدي در ارائه قليان به شيوه فست دود، قليان توسط پيک موتوري به درب منازل متقاضيان تحويل داده مي شود که قيمت آن تا 25‌هزار تومان است. او معتقد است روش هاي عرضه قليان از واحدهاي صنفي بيرون آمده است و کنترل و نظارت بر اين موارد نيز مشکل است. هر چند دولت سعي دارد با کنترل مجوزها مصرف قليان را هم کنترل کند، اما همه‌گير شدن اين پديده و دسترسي همگاني به شيوه‌هاي ارائه آن کار را مشکل مي‌کند.

حساسيتي در جامعه وجود ندارد

گفته مي‌شود حدود 4‌هزار ماده سمي در دود قليان شناسايي شده است. با اين وجود جامعه ايراني مصرف آن را پذيرفته است. البته اين ماجرا دلايل گوناگوني مي‌تواند داشته باشد. زماني يک پديده اجتماعي همه‌گير مي‌شود که بخش زيادي از جامعه اعم از افراد عادي و نخبگان درگير آن شوند. در حوزه آسيب‌هاي اجتماعي هم پديده‌هاي مختلفي مورد بحث قرار مي‌گيرند که شايد بتوان مصرف بي‌رويه قليان را هم از زمره اين موارد دانست. به بيان ديگر، مصرف تنباکو و قليان، همه‌گير‌بودن آن و روند رو به افزايش و شکل بي‌رويه مصرف آن مساله‌اي اجتماعي به نام مصرف قليان را ايجاد مي‌کند. محمد روزبهاني، جامعه‌شناس درباره مصرف قليان مي‌گويد: مصرف قليان در ايران پيشينه تاريخي دارد. قليان در قديم در عروسي و عزا به‌عنوان تفنن مصرف مي‌شد. در جامعه ايراني مصرف قليان به‌عنوان يک رفتار نابهنجار برچسب نخورده است و بيشتر خانواده‌هاي ايراني آن را پذيرفته‌اند. در عرف و قانون هم ممنوعيتي در زمينه مصرف آن وجود ندارد. خانواده‌هاي ايراني به اندازه سيگار حتي نسبت به قليان حساسيت نشان نمي‌دهند. حتي در ميان جوانان اگر کسي قليان مصرف نکند ترسو يا بچه تلقي مي‌شود. به اعتقاد روزبهاني در تعريف کلي مي‌توان مصرف قليان را نوعي تفريح تلقي کرد که براي پرکردن خلأ اوقات فراغت استفاده مي‌شود. تفريحي که سلامت مصرف‌کنندگان را تهديد مي‌کند اما جايگزين مناسبي هم براي آن در نظر گرفته نشده است. روزبهاني مي‌گويد: «قليان اين روزها يک تفريح جمعي است و بهانه‌اي براي دور هم جمع شدن. ضمن آن که مصرف آن از ديد عموم بد تلقي نمي‌شود. مصرف آن هزينه زيادي هم ندارد و تفريحي است که به سادگي و با پول کم فراهم مي‌شود. معتقدم مصرف قليان مي‌تواند مقدمه‌اي براي رفتن به سوي رفتارهاي اعتيادگونه باشد. مصرف قليان قبح تدخين و دود را مي‌ريزد و افراد ممکن است بعد از مصرف قليان تصميم بگيرند سيگار و مواد مخدر را هم امتحان کنند و چه بسا گرفتار اعتياد شوند.