آمريكا به خاطر منافع نفتي با ايران درگير نميشود
آرمان ملي- مرتضي رفيعي: منابع خبري گزارش دادند امانوئل مکرون رئيسجمهور فرانسه روز سهشنبه در نيويورک تلاش بسياري کرد تا حسن روحاني و دونالد ترامپ روساي جمهور ايران و آمريکا با يکديگر ديدار کنند، اما طرف ايراني تاکيد داشته است که آمريکا بايد ابتدا متعهد به رفع تحريمها شود. اين تلاشهاي مکرون با پشتيباني محکم و قوي بوريس جانسون نخست وزير انگليس انجام گرفت که در ديدار با مکرون به او گفته بوده با نظرش موافق است. ظاهرا مکرون حين ملاقات با رئيسجمهوري ايران به او گفته است: «آنچه اهميت دارد، اين است که اگر وي (روحاني) آمريکا را بدون ديدار با رئيسجمهور ترامپ ترک کند به منزله يک فرصت از دست رفته است». اين تلاشها در حالي است که دونالد ترامپ در سخنراني خود در مجمع عمومي سازمان ملل گفت کشورش آماده است تا تحريمها و فشار عليه ايران را باز هم افزايش دهد. به منظور بررسي اين موضوع «آرمان ملي» گفتوگويي را با نوذر شفيعي کارشناس روابط بينالملل انجام داده که در ادامه ميخوانيد:
با توجه به آنکه مکرون خطاب به دکتر روحاني گفته «اگر وي (روحاني) آمريکا را بدون ديدار با رئيسجمهور ترامپ ترک کند به منزله يک فرصت از دست رفته است»؛ اين موضع رئيسجمهور فرانسه را حائز چه نکاتي ميدانيد؟
انجام يک ديدار در سطح روساي جمهور ايران و آمريکا مستلزم يک هماهنگي پيشين است. يعني ساختار سياسي ايران ميبايستي پيش از اين به چنين تصميمي رسيده باشد. لذا خود دولت به تنهايي نميتواند چنين کاري را انجام دهد. قاعدتا در مواضع مقام رهبري مشاهده کردهايم که ايشان ملاقات در سطح رئيسجمهوري و مذاکره با آمريکا را مطلقا نهي کردهاند. بنابراين خيلي سخت است که بتوان تصور کرد که دکتر روحاني بتواند چنين ديداري را انجام دهد. لذا احتمال چنين ديداري بسيار ضعيف است. مگر آنکه به گونهاي ديگر توافق شده باشد. مقام معظم رهبري صراحتا اعلام کرده بودند نه تنها رئيسجمهور بلکه وزير خارجه و يا ساير مقامات نميتوانند چنين ديدارهايي را داشته باشند. مگر آنکه فقط يک استثنا وجود دارد آن هم در چارچوب برجام چنين ديداري انجام شود. در غير اين صورت ديدار وزير خارجه کشورمان با وزير خارجه آمريکا دشوار خواهد بود. ساختار نظامهاي سياسي در کشورهاي مختلف متفاوت است. لذا خط مشي کلي جنگ، صلح و روابط با کشورها در اختيار رهبري است. بنابراين همه مقامات کشورمان وظيفه دارند تا در اين کريدور حرکت کنند. لذا بعيد به نظر ميرسد چنين ديداري انجام شود.
آيا يک ميانجي ميتواند تنش ميان ايران و آمريکا را کاهش دهد؟
ترامپ بايد اقداماتي را حتي بهصورت نمادين انجام دهد، از جمله آنکه آمريکا به برجام بازگردد. ايالات متحده ميبايستي تحريمها را متوقف نمايد. تا در آن زمان راه براي ورود ايران به گفتوگو در رابطه با برخي موضوعات مورد اختلاف باز شود. به هر حال کشورها در صحنه روابط بينالملل به دنبال اعتبار هستند ايران نميخواهد مسائل اينگونه باشد که ترامپ هم از برجام خارج شده باشد و هم تحريمهايي را عليه ايران ايجاد کرده باشد، فشارهاي حداکثري را بر عليه ايران وارد نمايد آن وقت تهران به سمت گفتوگو و مذاکره پيش برود. تلقي بيروني آن خواهد بود که ايران تحت فشار چنين کاري را کرده و در نتيجه چنين رويکردي به اعتبار کشور لطمه وارد خواهد ساخت. ترامپ بايد اقداماتي را صورت دهد تا حداقل اينگونه تلقي شود که اعتبار و پرستيژ ايران رعايت شده است. بعيد به نظر ميرسد بدون چنين اقدامي ايران در مسير مذاکره با آمريکا گام بردارد.
طرح پيشنهادي ايران توسط رئيسجمهور کشورمان تا چه ميزان ميتواند به برقراري صلح و امنيت در سطح منطقه و جهان کمک کند؟
طرح ايران فينفسه به برقراري امنيت کمک ميکند، اما مهم آن است که طرح از سوي چه کسي داده ميشود و مخاطب طرح چه کساني هستند. طرح از سوي ايران داده ميشود و مخاطب آن کل جهان است. ولي کشورهاي منطقه بخش مهمي از اين طرح را تشکيل ميدهند. اين طرح ممکن است به لحاظ لفظي در سازمان ملل متحد با استقبال مواجه شود اما عمل به آن در شرايط فعلي دشوار به نظر ميرسد. چون طرح يک طرح ايراني است و از طرف کشورهاي منطقه اين گونه تلقي خواهد شد که در پشت هر طرحي هدفي نهفته است. آنها معتقدند که چنين ابتکاري ممکن است دست ايران را در مسائل منطقه بازتر کند و احتمالا با ديده شک و ترديد به آن نگاه خواهند کرد.
تا چه ميزان سفرهاي ديپلماتيک ميتواند به کاهش تنش در سطح منطقه کمک کند؟
به نظر ميرسد ديدار نخست وزير عراق و هر مقام ديگري با سعوديها ميتواند به کاهش تنش کمک کند. سعوديها منتظر چنين فرصتي هستند. اما به اندازه کافي تحت فشار قرار دارند تا به چنين درخواستي پاسخ مثبت دهند. نبايد فراموش کنيم که سياست خارجي عربستان يک سياست خارجي تبعيتي است. بدين معنا که سياست خارجي سعوديها از ايالات متحده تبعيت ميکند. عربستان و آمريکا دو روي يک سکه هستند مگر آنکه حوادث آرامکو مقامات سعودي را به اين نتيجه رسانده باشد که خيلي هم در سياست خارجي و تامين منافع مليشان نبايد به آمريکاييها اتکا کنند. در چنين شرايطي مجبور خواهند شد تا با کشورهاي منطقه به سمت صلح حرکت کنند به هر حال زمينه صلح ميان ايران و عربستان به مراتب بيش از زمينه صلح ميان ايران و آمريکا است.
آيا اين احتمال وجود دارد تا سعوديها، آمريکاييها را ترغيب به اقدام سخت عليه ايران کنند؟
چنين مسالهاي خيلي بعيد است چون آمريکا بهخاطر عربستان وارد درگيري با ايران نخواهد شد. همان گونه که همگان مشاهده کردند ترامپ صراحتا اعلام کرد که حمله به عربستان، حمله به آمريکا نبوده است. بعيد است بخواهد تحت تاثير سعوديها به دنبال بهکارگيري اقدام سخت باشد. اما عربستان سعودي چنين انتظاري را از آمريکاييها دارد.
