نماز جمعه تابلو يك جناح خاص شده است
آرمان ملي- طه ياسيني : حجتالاسلام والمسلمين سيدمحمد علي ايازي، استاد حوزه و دانشگاه، درباره اهميت نماز جمعه ميگويد: نماز جمعه به اين دليل كه متعلق به مسلمانهاست نبايد در آن خطهاي تفرقهافكن و اختلافبرانگيز باشد. وي درگفتوگو با «آرمان ملي» تاكيدكرد: نماز جمعه نبايد بهگونهاي برگزار شود كه براي يك قشر خاص باشد و بهگونهاي تلقي شود كه نمازجمعه تابلويي براي يك جناح خاص است. فلسفه نماز جمعه اتحاد و همدلي است، نبايد مسائل شخصي، جناحي كه زمينههاي اختلافات را فراهم ميكند در آن مطرح شود. در ادامه متن گفتوگوي حجتالاسلام والمسلمين سيدمحمدعلي ايازي با «آرمانملي» را ميخوانيد:
همانطور كه ميدانيد نماز جمعه يك دستور اسلامي است و در قرآن هم به اين حكم اشاره شده است. بعد از انقلاب، امام از آيتا... طالقاني خواستند نماز جمعه را برپا كنند و بعد از فوت ايشان هم آيتا... منتظري اين وظيفه را بر عهده داشتند. درباره فلسفه نماز جمعه برايمان بگوييد.
نماز جمعه يكي از احكام عبادي- اجتماعي اسلام است. احكام عبادي دو دسته هستند يك دسته احكامي است كه بهصورت فردي انجام ميشود هر چند ممكن است نتيجه و آثار اجتماعي هم داشته باشد مثل روزه. روزه گرفتن يك عمل فردي است كه انسان با امساك ورزيدن، خودسازي ميكند. نماز يوميه عبادتي است كه هم ميتواند بهصورت فردي انجام شود و هم به شكل جمعي. اما ركن نماز جمعه برگزار شدن به صورت جماعت است و كسي نميتواند بهصورت فردي نماز جمعه بخواند. از آنجا كه براي اين عمل دستوراتي گذاشته شده مثل اينكه خطبه خوانده شود، مردم از راههاي دور جمع شوند و مسائل مورد نياز جامعه در خطبهها مطرح شود، قطعاً نماز جمعه شكل ديگري نسبت به ساير نمازهاي جماعت دارد. و به همين دليل روي آن تاكيد شده است. از اين جهت نماز جماعت مثل حج است. حج هم حالت اجتماعي دارد و مردم از اطراف و اكناف در يكجا جمع ميشوند و در يك زمان خاص اجتماع جهاني ميكنند. نماز جمعه هم به همين ترتيب يك رويكرد اجتماعي دارد. نكته دومي كه در نماز جمعه قابل توجه است تعيين حريم براي نماز است. در فقه شيعه بهويژه تاكيد شده كه بين دو نماز جمعه حريم و فاصله مشخصي رعايت شود تا نمازگزاران پراكنده نشوند. براي نماز جماعت چنين حكمي وجود ندارد و در چند خانه كنار هم ميتواند نماز جماعت برگزار شود. نكته سوم خطبههايي است كه براي قبل از نماز تعيين شده است. از اين طريق براي كساني كه ميخواهند نماز بخوانند يك نوع آمادگي ايجاد ميشود و از طريق امام جمعه تعليماتي به نمازگزاران داده ميشود. امام جمعه مسائل و نيازهاي جامعه را بيان ميكند. براي كاركرد نماز جمعه نيز يكسري دستورات و قوانين تهيه شده است. درباره نماز جماعت يوميه هر كسي ميتواند امام جماعت باشد و سايرين هم به او اقتدا ميكنند و لازم نيست كسي امام جماعت را تعيين كند. اما امام جمعه بايد منصوب باشد و كسي او را انتخاب ميكند. فلسفه انتخاب امام جمعه اين است كه هر كسي نتواند در اين جايگاه قرار بگيرد زيرا ممكن است در اين جايگاه سوءاستفادهها و بدرفتاريهايي صورت بگيرد. نماز جمعه به اين دليل كه متعلق به مسلمانهاست نبايد در آن خطهاي تفرقهافكن و اختلافبرانگيز باشد، در سيره ائمه ميبينيم كه با اينكه حاكميت همراه فرهنگ اهل بيت نبود اما ائمه در نماز جمعه شركت ميكردند. نشان ميدهد نماز جمعه يك امر انحصاري و به گونهاي نبوده كه براي ائمه ايجاد محدوديت كند. نماز جمعه نبايد بهگونهاي برگزار شود كه براي يك قشر خاص باشد و بهگونهاي تلقي شود كه نمازجمعه تابلويي براي يك گروه خاص است. مورد دوم اينكه از آن جا كه فلسفه نماز جمعه اتحاد و همدلي است نبايد مسائل شخصي، جناحي و مسائل تفرقهافكن كه زمينههاي تشتت را فراهم ميكند در آن مطرح شود. نكته سوم اينكه مشكلات اخلاقي و معنوي و مهمترين مشكلاتي كه جامعه درگير آن است بايد در نماز جمعه مطرح شود.
بعد از انقلاب امام دستور دادند كه آيتا... طالقاني نمازجمعه را برگزار كنند. چرا امام آيتا... طالقاني را انتخاب كردند؟ همزمان با آيتا... طالقاني افراد ديگري براي اقامه نماز جمعه در ساير شهرها انتخاب شدند مثل آقاي طاهري در اصفهان و آقاي نوريمفيدي در گرگان، آقاي احسانبخش در رشت وآقاي مدني در همدان اين گروه افراد استخواندار روحانيت بودند، ملاك انتخاب چه بود؟
وجه مهم امام جمعه جاذبه است. امام جمعه بايد كسي باشد كه مورد توجه و علاقه مردم باشد. امام جمعه نبايد كسي باشد كه مردم او را وابسته به جريان خاصي بدانند. نماز جمعهاي كه ميخواهند به عنوان يك كانون اجتماع عمومي و ملي باشد بايد جهت و سمت و سويي پيدا كنند كه در آن امام جماعت «مرضيالطرفين» باشد يعني همه جناحها آن را قبول داشتند، آقاي طالقاني و ديگر ائمه جمعه ابتداي انقلاب اينگونه بودند. اين افراد هم سعي ميكردند كه چنين نقشي داشته باشند و خود را وابسته به يك جريان و حزب و گروه نكنند. من به ياد دارم براي امام گزارشي تهيه كرده بودند و گفته بودند كه فلان امام جمعه عضو حزب جمهوري اسلامي است. با اينكه امام حزب جمهوري اسلامي را تاييد ميكردند و سران آن را قبول داشتند اما گفتند امام جمعه نبايد وابسته به يك حزب باشد.
در زمان امام اگرمرحوم آيتا... موسوياردبيلي امام جمعه تهران بود، آيتا... اماميكاشاني امام جمعه بود. يعني دو نفر از دو طيف سياسي در نماز جمعه حضور پيدا ميكردند.
در تهران دو جريان وجود داشت: يكي جامعه روحانيت مبارز بود كه در نخستين انتخابات از بنيصدر حمايت كردند و جريان ديگر از آقاي جلالالدين فارسي و سپس از آقاي حبيبي حمايت كردند. امام امامت جمعه را بهگونهاي انتخاب كردند كه اين تعادل به وجود آيد. بعدها كه جامعه روحانيت به وجود آمد امام اعلام كردند من به هر دو گروه كمك ميكنم تا اينكه مشخص شود كه كسي كه درصدر حكومت است وابستگي جناحي ندارد. من با آقاي محمد يزدي به سفري رفته بودم و در انتخابات خبرگان سوم ايشان رأي نياورد امام او را عضو شوراي نگهبان كرد تا تعادل در كشور حفظ شود. امام جمعههايي هم كه امام انتخاب ميكردند از طيفهاي مختلف بودند اگرچه ائمه جمعه عضو تشكيلاتي نبودند اما بديهي است افراد بينش خاصي دارند و در اين ميان امام از همه بينشها استفاده ميكرد اما ذهنيتها در نمازجمعه اعمال نميشد.
چه كنيم كه جوانان به نماز جمعه علاقهمند شوند؟
همان طور كه گفتم نبايد اهداف، فلسفه و كاركرد نماز جمعه را فراموش كنيم. اگر هدف نماز جمعه دعوت كردن مردم به تقوا است و ميخواهد بين مردم الفت و مهرباني به وجود آورد، اگر نماز جمعه بخواهد كانوني براي جمع شدن مردم باشد بايد شكل گروهي و جريان سياسي نداشته باشد تا همه آحاد مردمي كه علاقه دارند نماز بخوانند، صرفنظر از عقيدهشان بتوانند در نماز جمعه شركت كنند. امام جمعه، ستاد او و فضاي نماز جمعه نبايد هيچكدام اين وضعيت را داشته باشند. اگر ما ميخواهيم معنويت و اخلاق در اين كشور بيشتر رشد پيدا كند، نماز جمعه يكي از بسترهاي آن است. بايد زمينههاي ايجاد يك نماز جمعه فراگير، با الفت و محبت كه تقوا و اخلاق در آن بيشتر رعايت ميشود، ايجاد شود. به نظر من مجموعهاي اعم از فضاي نماز جمعه، ستاد نماز جمعه، امام جمعه، و مقدمات برگزاري بايد بهگونهاي باشد كه نماز جمعه را فراگيرتر كند تا حدي كه بتواند حداقل افراد نمازخوان را بيشترجذب كند و كانوني براي محبت ايجاد شود.
