اجلاس سهجانبه؛ چالشی برای سیاستهای آمریکا در غرب آسیا
اجلاس سهجانبه ايران، ترکيه و روسيه براي پيشبرد توافق آستانه و حل و فصل سياسي مسائل سوريه در آنکارا تشکيل گرديد. هر کدام از سه کشور ديدگاه و منافع خاص خودشان را در سوريه دارند که ميتوان گفت در قدم اول اين ديدگاههاي متفاوت و منافع متضاد ميبايست در اين اجلاسها مورد بحث قرار گرفته و با تعديلهايي در مواضع طرفين به راه حلي مرضي الطرفين برسند و سپس با يک موضع واحد نسبت به سياستهاي دولتهاي منطقهاي و فرامنطقه ديگر تصميمگيري کنند تا مسائل سوريه حل و فصل گردد. ترکيه که تمايل دارد کردهاي شمال سوريه را تحت کنترل داشته باشد مخالف حضور پر رنگ ارتش سوريه است و بيشتر در پي منطقهاي حايل است که بهدور از نفوذ آمريکاييها و ساير قدرتها باشد. روسيه که روابط خوبي با اسرائيل دارد در پي آن است که پس از کنترل نسبي ارتش سوريه بر باقيمانده سرزمين سوريه ضمن حفظ پايگاه دريايي و احتمالا هوايي در سوريه، سوريه را تخليه کند. اما ايران که بيشترين پياده نظام جنگ عليه تروريسم در سوريه را بسيج کرده است و بيشترين نيروي انساني را در اين راه از دست داده است، خواهان حفظ پايگاههايي در درازمدت در سوريه جهت حفاظت از منافع استراتژيک خود ميباشد. در اينجاست که منافع ايران و روسيه در رابطه با منافع اسرائيل در تضاد قرار ميگيرد و مواضع ايران و روسيه با ترکيه در رابطه با کردهاي شمال در تضاد قرار ميگيرند. لذا دولتهاي سهگانه ميبايست در اين موارد به موضع نسبي واحدي برسند. اما اجلاس سهجانبه علاوه بر حل و فصل مسائل سوريه، اثرات سياسي ويژهاي بر منطقه خواهد داشت. از نظر تاريخي دو کشور ايران و ترکيه که در مرزهاي جنوبي اتحاد جماهير شوروي سابق قرار دارند در سياست خارجي خود بيشترين تاثير را از سياستهاي همسايه شمالي خود داشتهاند. بعد از جنگ جهاني دوم و سياستهاي بلوک شرق، دو کشور ايران و ترکيه به دامن غرب پناهنده شدند و متحدين بدون قيد و شرط آمريکا و غرب شدند و اين سياست تا انقلاب اسلامي براي ايران و تا فروپاشي شوروي براي ترکيه پايدار ماند. ولي با فروپاشي شوروي و نظام دوقطبي، سياست روسيه راه تعامل دوستانه را با همسايگان جنوبي خود در پيش گرفت. همکاري سه کشور در امور سوريه و سياستهاي خصمانه آمريکا نسبت به سه کشور، آنها را بيشتر به هم نزديک کرد. ترکيه به منظور فاصله گرفتن از آمريکا و چندگانه ساختن منابع تسليحاتي خود باوجود مخالفت شديد آمريکا سيستم دفاعي اس400 را از روسيه خريداري کرد. ايران نيز در رابطه با خريد تسليحات و خصوصا تجارت دوجانبه به روسيه نزديکتر شده است. مذاکرات دوجانبه رهبران سه کشور در کنار اجلاس اخير خود نشان از روابط نزديک سياسي و اقتصادي آنها دارد. نزديکي سه کشور و مواضع نسبي واحد آنها در مورد مسائل غرب آسيا در واقع چالشي نسبت به سياست آمريکا در اين منطقه است. هر چه نفوذ منطقهاي سه کشور در هماهنگي با هم افزايش يابد و نقش آنها در حل وفصل بحرانها پررنگتر شود به معني کاهش نفوذ و اعتبار آمريکا در غرب آسيا خواهد بود. بديهي است همکاري سه کشور در منطقه در مرحله نخست به نفع سه کشور از نظر سياسي و اقتصادي است.
