صدای عزاداری می‌آید

قرن‌هاست که مناسک ماه محرم در شهرهاي مختلف ايران با روش‌ها وآيين‌هاي ويژه‌اي اجرا مي‌شود. هر منطقه با توجه به فرهنگ و تاريخ و اقليم خاص خود، مراسم مخصوص به خود را دراين ايام اجرا مي‌کند. تنوع گسترده اين رنگين کمان فرهنگي اما بي‌‌‌ترديد ريشه در سنت‌ها و آيين‌هاي ديرينه دارد. آيين‌هايي که به مدد گزارش‌هاي تاريخي گردشگران خارجي در زمان صفويه و قاجار امروزه در اختيار ماست. بسياري ازاين گردشگران از تعزيه به‌عنوان يکي از ارکان اصلي مناسک ماه محرم در روزگار قديم ياد مي‌کنند. پولاک يکي از پزشکان دربار قاجار رونق اين نمايش آييني را در طول ماه محرم اينطور گزارش کرده است:«...سنت برگزاري تعزيه چندان عموميت يافته که هيچ‌يک از بزرگان ياراي چشم‌پوشي از آن را ندارد هرچند که انجام دادن آن متضمن تقبل هزينه‌هاي بسيار است؛ زيرا صرف نظر از مزد بازيگران مي‌بايد از مهمانان در طول نمايش با شربت و پس ازاتمام تعزيه با شامي شاهانه پذيرائي کرد». پولاک از شدت تاثيرگذاري تعزيه بر تماشاگران نيز چنين مي‌گويد:«...تمام نقش‌هاي نمايش اغلب سوار بر اسب و با زره و کلاه خود به صحنه مي‌آيند...بعضي از صحنه‌ها چندان حقيقي پرداخته شده‌است که بيننده را تحت تاثير قرار مي‌دهد و دل او را سخت به درد مي‌آورد... شنوندگان مي‌گريند و چنان با تمام وجود با آنچه در صحنه مي‌گذرد سهيم مي‌شوند که ممکن است کسي را که در نقش يزيد بازي مي‌کند با دست خود قطعه قطعه کنند».اوژن فلاندن، نقاش و باستان‌شناس فرانسوي که در سال 1839 ميلادي در ايران بوده، شاهد اين تاثيرگذاري ويژه تعزيه بر عزاداران بوده است:«صحنه‌اي که بيش از همه نظر من را به خود جلب کرد، نبردي بود که ميان خاندان و پيروان امام حسين و لشکريان يزيد به نمايش درآمد. اين صحنه آنچنان بر تماشاگران تاثير مي‌گذاشت که آدمي تصور مي‌کرد که شاهد نبردي حقيقي است. تعزيه به‌صورت شعر‌خواني اجرا مي‌شدو بازيگران شعرها را با آهنگ و حالات و حرکاتي مي‌خوانند که در مردم شور وهيجان ايجاد مي‌کرد». هنري بايندر، سياح آلماني، برگزاري تعزيه را يک امر خير نزد مردم گزارش مي‌کند:«در پانزده روز اول محرم هيچ‌کس به چيزي جزآن نمي‌انديشد. داير کردن تعزيه يک امر خير محسوب مي‌شودوهر کسي به‌نحوي در تشکيل و جريان مراسم کمکي کرده باشد اميد دارد که کم و بيش از ثواب اخروي بر‌خوردار گردد». گرترودبل گزارشي از نمايش تعزيه در خيابان‌هاي قزوين به دست مي‌دهد:«...در خيابان اصلي قزوين، هنگامي که در فاصله عوض کردن اسب‌هايمان پرسه مي‌زديم، جمعيتي را زير درخت چناري ديديم،از روي شانه‌هاي روستائيان گردن کشيديم و در مرکز دايره گروهي تعزيه خوان را ديديم که بعضي زره پوشيده و بعضي لباس سياه در بر کرده بودند و تعزيه‌اي رااجرا مي‌کردند که‌امام حسين(ع) قهرمان آن بود».