فرانسه؛ بازنده بزرگ
آرمان ملي- محمدحسين لطفالهي: آمريکاييها بازي خطرناکي را شروع کردهاند؛ در حاشيه اجلاس سران کشورهاي عضو «گروه 7» دونالد ترامپ طي گفتوگويي خصوصي با رئيسجمهور فرانسه موافقت خود را با طرح پاريس در خصوص ايران اعلام کرد. بر همين اساس فرانسويها از محمدجواد ظريف دعوت کردند که پس از 48 ساعت مجددا به اين کشور سفر کند و در بياريتز با رئيسجمهور، وزير امور خارجه و وزراي دارايي و اقتصاد فرانسه ديدار و گفتوگو داشته باشد. پس از اين ديدارها ظريف به تهران آمد تا مسئولان را از جزئيات پيشنهاد پاريس آگاه کند و سيدعباس عراقچي به همراه هيأتي اقتصادي پس از چند روز به پاريس رفت تا مذاکرات ادامه يابد. در اين گفتوگوها مشخص شد پاريس پيشنهادي 15 ميليارد يورويي به عنوان خط اعتباري براي تهران دارد، ميخواهد در ازاي آن ايران مجددا به اجراي کامل تعهدات خود در برجام بازگردد و از برداشتن گامهاي بعدي کاهش تعهدات خودداري کند. پيشنهاد دولت فرانسه براي ايران راضي کننده نبود و جمهوري اسلامي بر لزوم امکان فروش نفت و استفاده آزادانه از درآمد حاصل از آن تأکيد داشت. به رغم مذاکرات فشردهاي که در جريان بود، ژان ايو لودريان وزير امور خارجه فرانسه اظهار داشت که پرداخت هر مبلغي به ايران مشروط به اعطاي معافيت تحريمي از سوي آمريکاييهاست. مقرر شد مذاکرات ادامه يابد و در همين راستا وزير دارايي فرانسه به نمايندگي از امانوئل مکرون به واشنگتن سفر کرد تا در ديدار با مقامات کاخ سفيد، موافقت آمريکاييها را براي ايجاد اين خط اعتباري 15 ميليارد دلاري جلب کند. با وجود موافقت اوليه ترامپ با اين طرح، رئيسجمهور آمريکا اعلام کرد به ميانجي نيازي ندارد و اگر لازم باشد خودش با ايران گفتوگو خواهد کرد. او همچنين در تماسي تلفني به مکرون گفت: «در وقت کنوني رفع تحريمهاي ايران انجام نخواهد شد». او همچنين با کنايه خطاب به فرانسويها گفت که اگر ميانجي بخواهد ترجيح ميدهد ژاپن را انتخاب کند.
گام سوم و ادامه مذاکرات
پس از مخالفت آمريکا با طرح فرانسه، ايران گام سوم کاهش را برداشت. رئيسجمهور اعلام کرد که بر اساس گام سوم جمهوري اسلامي محدوديت در فعاليتهاي تحقيقي را به کلي کنار ميگذارد. محمدجواد ظريف وزير امور خارجه نيز با ارسال نامهاي خطاب به فدريکا موگريني، نماينده عالي سياست خارجي و دفاعي اتحاديه اروپا اعلام کرد به دليل تبعات ناشي از خروج آمريکا از برجام، تحميل مجدد تحريمهاي آن کشور و ناتواني سه کشور اروپايي به اجراي تعهدات خود در برجام و در بيانيههاي کميسيون مشترک، جمهوري اسلامي ايران از امروز تمامي تعهدات خود در برجام در حوزه تحقيق و توسعه هستهاي را متوقف ميکند. در اين نامه تاکيد شده که اين اقدام دقيقا در راستاي حقوق ايران در برجام و به ويژه بر مبناي پاراگراف 36 آن بوده و در پاسخ به نقض گسترده و مستمر برجام طي 16 ماه گذشته صورت ميگيرد. در نامه وزير امور خارجه همچنين قيد شده که جزئيات فني و عملياتي توقف تعهدات ايران در حوزه تحقيق و توسعه هستهاي متعاقبا به اطلاع آژانس بينالمللي انرژي اتمي خواهد رسيد. در پايان اين نامه محمدجواد ظريف تاکيد کرده که ايران به منظور نشان دادن حسن نيت خود، آمادگي دارد به گفتوگو با طرفهاي باقي مانده در برجام در تمامي سطوح ادامه داده و در صورت عمل طرفهاي مقابل به کليه تعهدات خود در توافق هستهاي، مجددا به اجراي کامل برجام بازگردد. سخنگوي وزارت امور خارجه انگليس نسبت به سومين گام ايران براي کاهش تعهدات برجامي، شديداً ابراز نگراني کرد. در واکنش به اين اقدام ايران، سخنگوي وزارت امور خارجه انگليس ضمن «ابراز نگراني» گفت: «برداشتن گام سوم کاهش تعهدات برجامي بهويژه در زماني که ما و چهار شريک اروپايي و بينالمللي ما در صدد کاهش تنشها با ايران هستند، بسيار نااميدکننده است».
برنامهريزي براي ديدار دو رئيسجمهور؟
يک رسانه ژاپني مدعي شد که کاخ سفيد در پيامي رسمي که به تهران فرستاده خواستار ديدار رؤساي جمهور ايران و آمريکا در حاشيه نشست سازمان ملل شده است. به نوشته «کيودو» يک مقام دولتي آمريکا ادعا کرده اين پيام از طريق کشوري ثالث (فرانسه) براي تهران ارسال شده و آمريکاييها منتظر پاسخ آن هستند. اين ادعا در حالي مطرح ميشود که پيش از آن حجتالاسلام والمسلمين روحاني اعلام کرده بود هر مذاکره مستقيمي با آمريکا مشروط به لغو کامل تحريمهاست. تاکنون نه مقامات ايراني و نه مقامات کاخ سفيد اين خبر را تأييد يا تکذيب نکردهاند.
کار سخت آمريکا در نشست عمومي
هرچند طي مدتي که از خروج يکجانبه و غيرقانوني آمريکاييها از توافق هستهاي ميگذرد آنها تلاش زيادي براي ايجاد اجماع عليه ايران داشتهاند با اين وجود به نظر ميرسد کاملا در اين امر ناکام ماندهاند و شرايط چندان بر وفق مراد کاخ سفيد پيش نميرود. يکجانبهگرايي آمريکا و به خصوص تحريمهاي ظالمانه عليه مردم ايران سبب شده ايالات متحده در اين زمينه مقصر شناخته شود، به طوري که آنتونيو گوترش دبيرکل سازمان ملل متحد در گزارش مربوط به وضعيت حقوق بشر در ايران، تاييد کرد تحريمهاي يکجانبه آمريکا بر مردم ايران و همچنين خدمات بشردوستانه آثار منفي داشته است. آنتونيو گوترش در گزارشي که به موجب قطعنامه سال گذشته مجمع عمومي سازمان ملل متحد درباره وضعيت حقوق بشر در ايران ارائه داده، براي نخستين بار به مساله آثار تحريمها بر مردم ايران اشاره کرده است. وي در اين گزارش آورده است: اثرات تحريمهاي گسترده اقتصادي بر وضعيت حقوق بشر اعم از بهرهمندي از حقوق اقتصادي، اجتماعي و فرهنگي بايد مورد ارزيابي قرار گيرد چرا که آمريکا از پنجم نوامبر 2018 تحريمهايي را عليه 700 شخص حقيقي، نهادها، هواپيمايي و کشتيراني اعمال کرده است. اين گزارش ميافزايد در 22 آوريل 2019، دولت ايالات متحده با پايان يافتن تاريخ انقضاي معافيتهاي خريد نفت از ايران، آن را تمديد نکرد و گفت: خريداران نفت ايران را مجازات ميکند. در گزارش دبيرکل سازمان ملل متحد به نقل از مقامات آمريکا تصريح ميکند به گفته مقامات ايالات متحده، تحريمها از دسترسي دولت جمهوري اسلامي ايران به بيش از 10 ميليارد دلار درآمد نفتي از ماه مه سال 2018 تا کنون ممانعت کرده است که به ويژه در وضعيت پناهندگان به ميزباني جمهوري اسلامي ايران تأثير گذاشته است که در گزارش کميسر حقوق بشر هم آمده است. به جز گوترش مقامات رسمي کوبا نيز روز پنجشنبه تحريمها عليه ايران را محکوم کرده و خواستار پايان دادن به اين تحريمهاي ظالمانه شدند. وزير خارجه ايران ضمن تقدير از اين موضعگيري کوبا در توئيتر نوشت: «تروريسم اقتصادي ايالات متحده عليه کوبا، چين، روسيه، سوريه، ايران و ديگران عمدا غيرنظاميان را هدف قرار داده و تلاش دارد با ارعاب مردم بيگناه، به اهداف نامشروع سياسي خود دست يابد. حالا ديگر، رفتار شرورانه ايالات متحده، دزدي دريايي، رشوه و اخاذي را هم در بر ميگيرد. به کوبا اداي احترام ميکنيم و در کنار آن ميايستيم». آن طور که شرايط نشان ميدهد با توجه به موضعگيري صريح دبيرکل سازمان ملل، آمريکا کار سختي در نشست آتي سازمان ملل دارد.
