گمشدن کوتاهمدت رد خشکسالی
شاخص بارش استانداردشده يک ابزار مهم در تجزيه و تحليل دادههاي آماري بارندگي براي تعيين ميزان خشکسالي است. اين شاخص دستکم طي دودهه گذشته توسط کارشناسان هواشناسي و مراکز تحقيقاتي مرتبط مورد استفاده قرار گرفته است. ايرنا نوشت؛ با توجه به اينکه شاخص «اسپيآي» براي مناطق مختلف استانداردهاي مختلفي را در نظر ميگيرد و داراي انعطاف است، دادههاي آن نيز تا حدود زيادي ميتواند براي سنجش شرايط آبوهوايي با توجه به ميزان بارندگي مورد اعتماد باشد. ميانگين بارش باران استان مازندران در سال زراعي گذشته 504 ميليمتر و کمتر از 10درصد سالهاي پيشتر بود و به نظر ميرسيد که خشکسالي در اين استان در حال عميقشدن است. ميانگين بارندگي بلندمدت در مازندران که به آن بارندگي استاندارد با توجه به دادههاي تاريخي هم گفته ميشود، همواره بيشتر از 750ميليمتر بود. شايد براي برخي از کارشناسان اعم از کارشناسان هواشناسي، زمينشناسي و امور آب قضاوت درباره ورود مازندران به دوره ترسالي عجولانه و زودهنگام باشد، ولي ناديدهگرفتن افزايش چشمگير بارندگي در سال جاري که بر کسبوکار مردم استان بهطور ويژهاي اثرگذاري کرده و کشاورزي را رونق داده چندان با واقعيت سازگاري ندارد.
شاخص استانداردشده بارندگي
واقعيت اين است که شاخص استانداردشده بارندگي در هواشناسي براي پايش خشکسالي ابداعشده و کاربرد دارد. اين شاخص کمبود بارندگي را در زمانهاي مختلف ارزيابي ميکند. همانگونه که بارندگي اندک با توجه به استاندارد يک منطقه ميتواند در کوتاهمدت روي رطوبت خاک اثرگذاريکرده و کسبوکار کشاورزي و مشاغل مرتبط را ويران کند، در بلندمدت عمق بيشتري يافته و روي سفرههاي زيرزميني اثرگذاري خواهد کرد و ممکن است به بيابانيشدن يک منطقه بينجامد. با همين نگاه به پايش خشکسالي در مازندران از طريق دادههاي شاخص بارندگي استانداردشده ميتوان نتيجه گرفت که حادثشدن ترسالي دستکم به مدت يکسال آن هم به صورت حاد و شديد در بيشتر مناطق استان منجر به پرشدن سدها، آببندانها و احياي تالابها شد و تا حد زيادي خيال کشاورزان را بنا بر تائيد شرکت آب منطقهاي استان حداقل براي يکي دوسال آينده راحت کرده است.
پرشدن 10سد در مازندران
معاون بهرهبرداري شرکت آب منطقهاي مازندران در اينباره گفت که بارانهاي سال زراعي جاري باعث بالاآمدن سطح آب زيرزميني بهخصوص در دو دشت بحراني در اين خطه شمال کشور شده است. سيدجمال موسوي افزود: علاوه بر اين 10 سد اين استان که جمعا حدود 400ميليون متر مکعب ظرفيت آبگيري دارند، براي نخستينبار پس از حدود ششسال پر و برخي نيز سرريز شده است. وي پرشدن حدود 800 آببندان، آبدارشدن حدود 20هزار حلقه چشمههاي طبيعي در داخل جنگلها و مراتع را از مزيتهاي بارشهاي سال زراعي جاري با وجود برخي خسارتها به مردم و تاسيسات زيربنايي دانست. موسوي گفت: ما حداقل اگر در يک پروسه زماني کوتاهمدت سه تا پنجساله با تداوم کاهش بارشها روبهرو شويم کمتر با خشکسالي چندسال گذشته مواجه خواهيم شد. ضمن اينکه مديريت بهينه مصرف ميتواند ما را بيش از اين مدت از خشکسالي مفرط نجات دهد.
افزايش 36درصدي آبدهي رودخانهها
قربانعلي خدابخشي مدير مطالعات پايه منابع آب شرکت آب منطقهاي مازندران هم گفت: امسال به دليل بارشهاي مناسب شاهد افزايش 36درصدي آبدهي رودخانههاي استان در مقايسه با شاخص درازمدت هستيم که اين امر موجب شد علاوه بر در اختيار گذاشتن آب کافي به کشاورزان، هم اکنون حدود 70درصد از حجم مخازن سدها پر شده و حدود 50درصد آببندانها داراي ذخيره آب باشند. يک کارشناس هواشناسي هم تاکيد کرد: به دليل اثرات نوسانات شديد بارندگي و خشکسالي نفسگير، ترسالي سال زراعي جاري براي تصميمگيري و برنامه ريزي بلندمدت نميتواند عاقلانه باشد. رحيم يوسفيزاده افزود: روند روبهرشد جمعيت و تغيير در زمان و پراکنش بارندگيها نشان ميدهد که با وجود بارش نرمال و حتي ترسالي، بايد الگوي مديريت مصرف رعايت شود. وي توضيح داد: نبايد يک ترسالي يا حتي ترسالي چندساله ما را نسبت به رفع خشکسالي در اين استان خوشبين کند، چراکه بررسي آمار بارندگي و پراکنش آن نشان ميدهد که طي دو دهه گذشته مازندران در بيشتر سالها با خشکسالي خفيف تا شديد مواجه بوده و سفرههاي آب زيرزميني با کاهش مواجه شده است، بهطوري که اين بارشهاي نرمال نميتواند کمبودهاي بر جاي مانده را جبران کند.
افزايش 60درصدي بارندگي
مديرکل هواشناسي مازندران هم گفت: متوسط بارش پنجماهه نخست سال 98 حدود 224 ميليمتر بوده که نسبت به مدت مشابه بلندمدت حدود 37درصد افزايش داشت. محمدرضا رضواني افزود: امسال سالي پرباران بود و کشاورزان توانستند سال زراعي را بدون مشکل کمآبي پشت سر بگذارند، ضمن اينکه تابستان امسال نيز با بارندگي همراه بود. وي درباره وضعيت بارشها در استان توضيح داد: بر اساس آمار در 15 ايستگاه مازندران، متوسط بارش دوماهه تابستان سال 98 حدود 88 ميليمتر بوده که نسبت به مدت مشابه بلندمدت حدود 62درصد افزايش نشان ميدهد و در مقايسه با مدت مشابه سال گذشته هم حدود 94درصد بيشتر است که علت آن هم افزايش مربوط به بارندگي خوب در تيرماه بوده است.رضوي با اعلام اينکه طي ماههاي تير و مرداد 98 نسبت به دوره بلندمدت، در ارتفاعات کاهش و در مناطق ساحلي و جلگهاي استان افزايش بارش وجود داشته است، توضيح داد: بر اساس آمار در 15 ايستگاه همديدي استان مازندران، متوسط بارش مرداد ماه 98 حدود 24 ميليمتر بوده که نسبت به دوره بلندمدت حدود پنجدرصد کاهش و نسبت به مردادماه سال گذشته حدود 29درصد کاهش داشت. مديرکل هواشناسي مازندران بيان کرد: براساس آمار مرکز ملي خشکسالي هواشناسي کشور، متوسط بارش استان مازندران طي 11 ماهه سال زراعي جاري منتهي به مرداد 98 حدود 810 ميليمتر بوده که نسبت به بلندمدت حدود 36درصد و نسبت به مدت مشابه سال زراعي گذشته حدود 60درصد افزايش داشت. وي افزود: براساس دادههاي همين 15 ايستگاه همديدي استان، متوسط بارش پنجماه نخست سال 98 حدود 224 ميليمتر بوده که نسبت به مدت مشابه بلندمدت حدود 37درصد افزايش و نسبت به مدت مشابه سال گذشته حدود 52درصد افزايش داشت.رضوي يادآور شد: طي اين مدت نسبت به دوره بلندمدت، تنها در ايستگاه سياهبيشه و کجور در ارتفاعات غربي استان کاهش بارش اتفاق افتاد.وي گفت: براساس پيشبيني فصلي ميزان بارندگي طي دوماهه آينده در استان مازندران بهصورت نرمال پيشبيني ميشود. استان مازندران از لحاظ اقليمي در منطقه معتدل خزري واقع است. تا حدود دو دهه پيش ميانگين بارندگي اين استان حدود 900ميليمتر در سال بود ولي بعدا رو به کاهش گذاشت و در سال زراعي گذشته با تشديد خشکسالي، ميزان بارندگي به حدود 504 ميليمتر رسيد. در سال زراعي جاري به يمن بارش خوب بهاري و همچنين بارندگي کمسابقه در ماههاي تير و مرداد، ميانگين بارش در 11 ماهه سال زراعي جاري به 810 ميليمتر رسيد. با توجه پيشبيني هواشناسي مبني بر بارش خوب در شهريورماه جاري، به نظر ميرسد بارشها از نرم ميانگين دو دهه پيش نيز فراتر رود. بارشهاي خوب بهاري و سرريزشدن سدها و آببندانها باعث شد تا در مرحله اول کشت برنج 214هزار هکتار و در مرحله کشت دوم نيز حدود يکصد هزار هکتار زير کشت برود. اين در حالي است که در سنوات گذشته به خصوص سال زراعي گذشته به دليل کمبود آب، کشت دوم در اکثر مناطق استان ممنوع شده بود.
