نشانهها و عوامل هشداردهنده
تاثير استرس شغلي بر کيفيت زندگي
نشانهها و عوامل هشداردهنده
عوامل رواني و استرس شغلي برخلاف ساير عوامل زيانآور محيط کار، مختص شغل خاصي نيستند، استرس شغلي وقتي رخ ميدهد که بين نيازهاي شغلي با تواناييها، قابليتها و خواستههاي فرد هماهنگي وجود نداشته باشد. استرس بخشي اجتنابناپذير در زندگي است که بسته به فشار رواني و کيفيت انطباق فرد با آن ممکن است منجر به بيماري شود و عوامل رواني محيط کار و استرس شغلي برخلاف ساير عوامل زيانآور محيط کار مختص شغل خاصي نيستند و در همه مشاغل به اشکال گوناگون و با درجات متفاوت وجود دارند. سازمان جهاني بهداشت براساس شاخص بار جهاني بيماريها برآورد کرده که بيماريهاي رواني از جمله استرسها دومين علت ناتوانيها تا سال 2020 خواهند بود و ارزيابي شرايط کار در اروپا نشان داده که در سال 2015، 36درصد شاغلين در اروپا تقريبا هميشه تحتفشار رواني بوده و حدود 33درصد مجبور به کار با سرعت بالاتر از حد توان خود بودند و حدود 16درصد از اين افراد برخوردهاي اجتماعي نامناسب شامل درگيري فيزيکي، توهين و غيره را در محيط کار تجربه کردهاند. در ژاپن يک ارزيابي در خصوص حوادث شغلي مشخص کرد حدود 32درصد شاغلين در معرض اضطراب و استرس شغلي در طي يکسال گذشته هستند. ايرنا نوشت؛ به باور برخي کارشناسان، استرس، يکي از مهمترين عوامل ايجاد سرطان و البته کاهش کيفيت زندگي است. بخشي از استرسها به دليل اتفاقات مختلف و معمولي زندگي بهوجود ميآيند و بخشي هم استرس شغلي هستند، استرسهاي شغلي البته در ايران 30درصد مردم را تحتتاثير قرار ميدهد. به گفته آنها، استرس شغلي يکي از خطرات محيط کار تلقي ميشود و عوارض زيادي ايجاد مي کند، خطراتي که در محيط کار شاغلين اعم از شاغلين کارمند يا کارگر و بهطور کلي افرادي که به نوعي اشتغال دارند تهديد ميکند، خطرات متنوعي است، مثل خطرات فيزيکي، شيميايي، بيولوژيک و يا انواع خطرات ديگري که در محيط کار وجود دارد.
تاثير استرس در کاهش بهرهوري سازمان
محمد رحمتي روانپزشک در اين زمينه ميگويد: استرس باعث بروز اختلالات جسماني، رواني و رفتاري در شاغلين شده و تاثير زيادي در کاهش بهرهوري سازماني و افزايش حوادث دارد. وي ادامه داد: در شاغلين مراکز خدمات سلامت به خاطر ماهيت کار و محيط کار، اين عوامل رواني و استرس شغلي با شدت بالاتري ديده ميشوند و علاوه بر اين شاغليني که دچار استرس هستند بيشتر اشتباه کرده و احتمال حوادث بيشتري در محيط کاريشان وجود دارد. رحمتي با بيان اينکه عوامل متعددي باعث بروز حوادث محيط کار ميشوند، اضافه ميکند: اما عامل انساني باعث بروز 80درصد اين حوادث هستند و با افزايش عوامل استرسزاي محيط کار عوارض مختلفي در شاغلين بروز ميکند که در کوتاهمدت تپش قلب، برافروختگي، لرزش و تحريکپذيري و در بلندمدت بيماريهاي قلب، اختلالات گوارشي، آسم، سردرد، اضطراب، احساس ناخرسندي، افسردگي، انزوا، انجام نامنظم کار، افزايش حوادث، افزايش مصرف سيگار، الکل و مواد مخدر بهوجود ميآيد.اين استاد دانشگاه تصريح ميکند: زمان طولاني و پياپي انجام کار يا حجم بالاي کار، انجام کار در ساعات غيرمتعارف شب و انجام کار شيفتي، فقدان استراحت کافي حين کار، داشتن مسئوليت جان ديگران، احتمال بروز برخورد و درگيري با مراجعان يا همکاران، عملکرد نامناسب ابزار و وسايل کار، نور نامناسب در محيط کار، وضعيتهاي ناجور بدني و غير ارگونوميک در محيط کار، عدم وجود حمايتهاي شغلي، بيمهاي و اجتماعي مناسب، محروميتهاي اجتماعي و خانوادگي از عوامل اصلي استرسزاي شغلي در محيطهاي کاري است.
نشانههاي هشداردهنده استرس شغلي
رحمتي در مورد نشانههاي هشداردهنده وجود استرس شغلي در کارکنان ميگويد: احساس عدم توانايي در انجام مسئوليتهاي محوله، نخوابيدن به مقدار کافي يا خوابيدن بيشتر از حد معمول، تغييرات قابلتوجه در وزن، احساس خستگي مداوم، بروز سردردهاي مکرر يا ساير دردهاي حاد، روي آوردن به مصرف داروهاي روانگردان يا الکل و داروهاي آرامشبخش و خوابآور از نشانههاي استرسهاي شغلي است.اين روانپزشک ادامه ميدهد: کارکنان بايد در محيط کاري براي پيشگيري از استرس به انجام ورزش بهطور متناوب و منظم در زمانهاي ممکن، انجام تنفس آهسته و عميق هنگام احساس استرس و فشار، داشتن خواب کافي در فواصل شيفتهاي کاري بپردازند و همچنين انجام اقدامات درماني و بازتواني مناسب در کارکنان دچار مشکلات رواني و بيماران ضروري است.
ساعات کاري طولاني عامل استرس شغلي
احمد رضايي متخصص طب کار نيز در اين زمينه ميگويد: استرس شغلي در حقيقت شکلي از استرس و فشار روحي رواني است که بهخاطر عوامل متعددي در محيط کار، دامنگير افراد شاغل ميشود. رضايي ادامه ميدهد: در محيط کار يک شاغل، کاري از او درخواست ميشود که از تواناييهاي روحي، رواني و جسماني او خارج باشد يا اينکه ساعتهاي کاري از شاغل درخواست شود که اين ساعتهاي کار طولاني بوده، مثل اضافهکارهاي طولاني که در دنيا بسيار شايع است. وي اظهار ميدارد: در ايران هم اين مورد به وفور وجود دارد، مثلا از فردي که به صورت نرمال بايد 8ساعت يا حداکثر 12ساعت کار کند، يک شيفت 24ساعته کار درخواست ميشود و اين يک عامل بسيار مهم براي ايجاد استرس و ناراحتي رواني در محيط کار است. اين متخصص طب کار مي افزايد: نتايج حاصل از مطالعههاي داخل و خارج از کشور نشان ميدهند کارمنداني که در محيط کاري با فشار رواني اشتغال دارند، در مدت کار روزانه با فشار خون بالا روبهرو هستند و فشار شغلي ميتواند بر فشارخون افراد در نوبت کاري نيز تاثير داشته باشد، اين در حالي است که فشارخون بالا از مهمترين عوامل ابتلا به بيماريهاي قلب و عروق در مدت زمان طولاني است.رضايي اضافه ميکند: نخستين چيزي که در محيطهاي شغلي بايد به آن توجه کنيم، اين است که سازمانها در بررسيها و معاينههاي دورهاي، افراد مبتلا به مشکلات روحي و رواني و فشار خون بالا را شناسايي کنند و به متخصصان ارجاع داده شوند. وي تصريح ميکند: بايد عوامل استرسزا شناسايي شوند، مداخله سازماني صورت گيرد و افرادي که احساس ميکنند دچار استرس هستند بايد با بالابردن فعاليتهاي بدني مانند ورزش، تغيير در رژيم غذايي و ايجاد محيطهاي شاد در محل کار، زمينه بهبودي خود را فراهم کنند و مشغوليت ذهني مداوم با مسائل شغلي منجر به تغذيه نامناسب و نامرتب و عدم ورزش کافي ميشود که نهايتا مشکلاتي چون اضافه وزن، فشارخون بالا و افزايش مقدار کلسترول را به همراه خواهد داشت.
