خداحافظی با آنتیبیوتیکها
آنتيبيوتيکها به علت استفاده نابجا و بيش از اندازه در حال از دست دادن اثربخشي خود هستند و در بسياري از موارد نيازي به مصرف آنها نيست، زيرا زمان پناهبردن به آنتيبيوتيکها رو به پايان است. آنتيبيوتيکها داروهايي هستند که عفونتهايي را که به وسيله باکتري و انگلهاي خاصي ايجاد ميشوند، از بين ميبرند. کشف آنتي بيوتيک يکي از پيشرفتهاي مهم در تاريخ سلامت بشر است که منجر به کاهش درد و رنج ناشي از بيماري و حفظ ميليونها زندگي در 70سال گذشته شده و امروز، هيچيک از ما نميتواند زندگي در دنياي بدون آنتيبيوتيک را تصور کند. آنتي بيوتيکها از طريق مقابله با عوامل بيماريزا باعث بقاي زندگي ما ميشوند، اما گاهي بعضي از باکتريها آنقدر قوي ميشوند که ميتوانند مقابل اين آنتيبيوتيکها مقاومت کنند و درنتيجه، اين داروها بهخوبي عمل نميکنند و اين، همان مقاومت آنتيبيوتيکي است. در اين حالت، انواع قويتر باکتريها کشته يا متوقف نميشوند، بلکه ميمانند، رشد ميکنند و گسترش مييابند و اينبار، ديگر، باکتريها سختتر کشته يا متوقف ميشوند. بر اساس گزارش سازمان جهاني بهداشت ميانگين مصرف آنتيبيوتيک تجويزي در نسخههاي پزشکي در دنيا، 30درصد است و براساس گزارشهاي بهدست آمده از کميتههاي نظارت بر تجويز و مصرف منطقي دارو در ايران، در بازه زماني سالهاي 1390 تا 1396، درصد نسخ حاوي آنتيبيوتيک کاهش چشمگيري داشته است به نحوي که از ميانگين کشوري آنتيبيوتيک تجويزي در نسخههاي پزشکان ايراني از 45درصد در سال 1390، به ميانگين 34.75 درصد در سال 1396 کاهش يافته است.
رواج باکتريهاي مقاوم
محمد کرماني داروساز در اين زمينه به «ايرنا» ميگويد: آنچه باعث رواج باکتريهاي مقاوم به آنتيبيوتيک ميشود، استفاده از آنتيبيوتيک است. وقتي شخصي شروع به استفاده از آنتيبيوتيک ميکند ابتدا باکتريهاي ضعيفتر کشته ميشوند اما انواع قويتر، ديرتر کشته ميشوند. وي ميافزايد: اگر شخص مصرف آنتيبيوتيک را زودتر از موقع مناسب قطع کند، باکتريهاي قويتر ممکن است باقي بمانند و در فرصت مناسب دوباره رشد و تکثير يابند، کاملنکردن دوره درمان با آنتيبيوتيک، باعث ميشود که تغييراتي در باکتري بهوجود بياد و آنتيبيوتيک نتواند باکتري هدف را تشخيص دهد. اين داروساز با بيان اينکه گاهي باکتري در اثر يک تغيير تصادفي در ساختار ژنتيکياش، در برابر دارويي که قبلا نسبت به آن حساس بوده، مقاومت پيدا ميکند، ادامه ميدهد: گاهي نيز آنتيبيوتيک پس از ورود به باکتري و قبل از تاثير گذاشتن بر آن، از طريق کانالهاي خاصي از باکتري خارج ميشود که اين فرآيند موجب مقاومت به دارو ميشود و ژن مقاومت به آنتيبيوتيک ميتواند از راههاي مختلفي از باکتري مقاوم به باکتري حساس به آنتيبيوتيک منتقل شود و به اين صورت ساير باکتريها نيز به آن آنتيبيوتيک مقاوم ميشوند.
پيامدهاي مقاومت ميکروبي
کرماني توضيح ميدهد: با گسترش مقاومت ميکروبي ممکن است درمان عفونتهاي کوچک و سادهاي که به آساني درمان ميشوند با مشکل جدي مواجه شود. بزرگترين مشکل موجود، گسترش مقاومت چندوجهي ميکروبهاي مقاوم است، به طوري که يک ميکروب به بيش از يک داروي ضدميکروب مقاوم ميشود. وقتي ميکروبها مقاوم به درمان هستند مجبوريم از داروهاي قويتر با اثرات جانبي بيشتر استفاده کنيم. وي ادامه ميدهد: اگر ميکروب به تعداد زيادي از داروها مقاوم شود، درمان عفونت ناشي از آن ميکروب بسيار مشکل يا حتي غيرممکن خواهد بود. فردي که به عفونت مقاوم به داروي مشخصي مبتلا شده، ميتواند اين عفونت را به شخص ديگري منتقل کند، در اين صورت بيماري مقاوم به درمان، در جامعه انتشار مييابد که ميتواند منجر به ناتواني و مرگ افراد شود. اين داروساز تصريح ميکند: بيماران مبتلا به باکتريهاي مقاوم به دارو، مدت طولانيتري در بيمارستان بستري ميشوند و هزينه زيادي را متحمل ميشوند و به علاوه احتمال مرگ ناشي از عفونت دراين افراد بالاست، زيرا براي درمان آنها، بايد از داروهاي سميتر و گرانتر استفاده شود. کرماني تاکيد ميکند: با گسترش مقاومت ميکروبي، درمان بيماريها طولانيتر و پيچيدهتر شده و مراجعات بيماران به پزشک بيشتر و حضور آنها در بيمارستان طولانيتري ميشود و يکي از داروهايي که مصرف بيرويه آن در سالهاي اخير موجب پيدايش انواع باکتريهاي مقاوم به اين دارو شده، پنيسيلين است. وي ميگويد: عوامل اجتماعي، اقتصادي و بهداشتي بسياري بر تصميم مردم به مصرف آنتيبيوتيک تاثير ميگذارد و گاهي مردم تحتتاثير باورهاي خانواده، دوستان و يا جامعه تصميم ميگيرند که چه دارويي را مصرف کرده يا چگونه استفاده کنند.
معضلات درمانهاي خودسرانه
کرماني تاکيد ميکند: گاهي مردم نسخهها را نگه ميدارند تا در صورت لزوم دوباره بتوانند از آن استفاده کنند به اين دليل که مشاوره با پزشکان گران بوده و از نظر بيمار، تمديد نسخه، بهصرفه بهنظر ميرسد و گاهي اوقات آنتيبيوتيکهاي باقيمانده را در خانه نگه داشته و در زمان بروز بيماري جديد بهطور خودسرانه آن را مصرف ميکنند يا به ديگران ميدهند. وي ادامه ميدهد: همچنين افراد اهميت تکميل دوره درمان را درک نميکنند و زماني که علائم ظاهري بيماري ناپديد شد مصرف آنتيبيوتيک را قطع ميکنند و افرادي نيز که دارو را بيش از مقدار تجويزشده مصرف ميکنند چون فکر ميکنند زودتر بهبود مييابند. اين داروساز اضافه ميکند: همچنين بعضي افراد به دليل عدم توانايي خريد نسخه کامل يا به دليل بياطلاعي از مقدار آنتيبيوتيک مورد نياز، دستور پزشک را درست و بهطور کامل رعايت نکرده و مقدار کمتري از آنتيبيوتيک تجويزشده را مصرف ميکنند که اين کار، باعث مقاومشدن باکتريها ميشود.
تجويز غيرضروري؛ ممنوع
کرماني از تجويز غيرضروري آنتيبيوتيکها توسط پزشکان گلايه ميکند و ميگويد: گاهي پزشک از سوي بيمار براي تجويز آنتيبيوتيک تحت فشار قرار ميگيرد يا به دلايلي مثل عدم اطمينان از نوع ميکروب، محدوديت زماني درمان و تبليغات شرکتهاي داروسازي به تجويز آنتيبيوتيک ميپردازد که ممکن است چندان ضروري نباشد. وي افزود: آنتيبيوتيکها در درمان عفونتهاي ويروسي مثل سرماخوردگي و آنفلوانزا جايگاهي ندارند و آنها در عفونتهاي باکتريال موثرند و در عفونتهاي ويروسي، سبب بهترشدن علائم يا مانع از انتقال بيماري به ديگران نميشوند. کرماني به مردم توصيه ميکند: از مصرف خودسرانه آنتيبيوتيکها جدا خودداري کرده و بدون تجويز پزشک، هيچ آنتيبيوتيکي مصرف نکنيد، تشخيص عامل بيماري و نياز به مصرف آنتيبيوتيک را بر عهده پزشک بگذاريد و او را براي تجويز آنتيبيوتيک تحت فشار قرار ندهيد. در عوض، با پزشک در مورد راههاي کاهش علائم آزاردهنده بيماري مشورت کنيد. وي تاکيد ميکند: آنتيبيوتيک تجويزشده توسط پزشک را طبق دستور او در مدت و ساعات معين مصرف کنيد. آنتيبيوتيک زماني موثر است که بهطور منظم مصرف شود. هرگز مصرف آنتيبيوتيک را پس از مدت کوتاهي از آغاز درمان و يا زماني که احساس ميکنيد بهتر شدهايد قطع نکنيد. کاملکردن دوره درمان براي از بين رفتن تمام باکتريها ضروري است.اين داروساز ادامه ميدهد: آنتيبيوتيکهاي خود را هرگز به ديگران پيشنهاد نکنيد حتي اگر علائم شما يکسان باشد، زيرا ممکن است آن دارو براي بيماري آنها مناسب نباشد. پيشنهاد شما ممکن است درمان بيماري فرد را به تاخير انداخته و باعث ايجاد باکتريهاي مقاوم شود و در صورت فراموشکردن مقدار مصرفي يا اشتباه در مصرف، درباره ادامه مصرف دارو با پزشک يا داروساز مشورت کنيد. وي گفت: همه ما در برابر سلامتي خود و ديگر افراد جامعه مسئول هستيم و اين موارد را به خاطر بسپاريم، به کار ببنديم و به ديگران نيز گوشزد کنيم.
