کاهش آهنگ رشد جمعیت
جمعيت موضوعي چندوجهي است. بحثي که از مسائل اقتصادي تا اجتماعي و حتي فرهنگي در آن دخيل بوده و ميتواند تاثير فراواني بر افزايش يا کاهش آن داشته باشد. از آن طرف ماجرا اين موضوع مطرح ميشود که افزايش يا کاهش جمعيت حتي بر رونق توليد نيز تاثير دارد و بخشي از نيروي کار در سالهاي آينده به همين موضوع وابسته است. ايرنا نوشت؛ آمارها از کاهش ميزان تولد در سال جاري خبر ميدهند. براساس آمارهاي کميته مطالعات جمعيتي شوراي عالي انقلاب فرهنگي، ميزان تولد در سهماهه ابتدايي امسال نسبت به همين بازه زماني در سال گذشته، حدود 13درصد کاهش يافته است. محمدجواد محمودي، رئيس کميته مطالعات جمعيتي شوراي عالي انقلاب فرهنگي در اين رابطه ميگويد: سال گذشته، 344هزار تولد در سهماهه ابتدايي داشتيم که اين رقم در سهماهه ابتدايي سال جاري با کاهش 45هزار تولد مواجه شده و به 299هزار تولد رسيده است. اين در شرايطي است که وزارت بهداشت در جايگاه توليت سلامت به اين موضوع واکنش نشان داده و بخشي از موضوع جمعيت که مربوط به اين وزارتخانه ميشود پيگيري ميکند. وزارت بهداشت به اين نتيجه رسيده که آهنگ رشد جمعيت کشور در سالهاي آتي ميتواند تمايل اين رشد به سمت منفيشدن را نشان دهد؛ موضوعي که هم مورد تاکيد مقام معظم رهبري و هم مورد توجه کارشناسان جمعيتي است.
عمق فاجعه کجاست؟
آمارها نشان ميدهد که در حال حاضر جمعيت سالمند بالاي 60سال کشورمان به حدود 8ميليون و 231هزار نفر رسيده است. علياکبر محزون، مديرکل دفتر جمعيت، نيروي کار و سرشماري مرکز آمار ايران ميگويد: برآوردها نشان ميدهد در سال جاري جمعيت کشور به حدود 83ميليون نفر رسيده و رشد 1.24درصدي در فاصله بين دو سرشماري اخير داشتيم. متوسط طول عمر يا همان شاخص اميد به زندگي از 59سال در اوايل انقلاب به 74سال رسيده که 75.5 سال براي خانمها و 72.5 سال براي آقايان است. محزون ادامه ميدهد: حدود 24.6 درصد جمعيت کشور زير 15سال، 22درصد که بالغ بر 18ميليون و 269هزار نفر ميشود هم جوانان 15 تا 29سال و 47درصد نيز ميانسالان 30 تا 64ساله هستند. بر اساس آمارهاي مرکز آمار ايران، تا قبل از سال 1375 عمده جمعيت کشور يعني بيش از 40درصد زير 15سال بودند و از سال 1375 تا 1390 در فاز جواني جمعيت قرار گرفته و از سال 1390 به بعد وارد فاز ميانسالي شديم. عمق فاجعه اينجاست که بر اساس برآوردهاي رسمي مرکز آمار ايران، جمعيت کشور تا افق سال 1430 با کاهش رشد مواجه ميشود. مديرکل دفتر جمعيت، نيروي کار و سرشماري مرکز آمار ايران ميگويد: آمار ازدواج از 891هزار در سال 1390 به 550هزار در سال 1397 رسيده و ميانگين سن ازدواج در دهه اخير براي آقايان از 24سال به 27 و براي خانمها از 19 به 23 رسيده است. محزون ادامه ميدهد: بايد از سالخوردگي و کاهش جمعيت کار جلوگيري کنيم.
وظيفه وزارت بهداشت در زمينه جمعيت
از هر طرف که به موضوع جمعيت نگاه کنيم، به موارد مختلفي برميخوريم که فقط يک دستگاه دولتي را نشانه نميگيرد. مواردي مانند مشکلات اقتصادي از يکطرف و مشکلات بهداشتي و درماني از طرف ديگر در اين زمينه موثر هستند که فقط دو سر يک خط را در دست گرفتهاند. در اين بين بايد به مباحثي مانند تصادفات و حوادث نيز اشاره کرد که منجر به معلوليت و مرگومير ميشوند. عليرضا رئيسي، معاون بهداشت وزارت بهداشت درباره وظيفه اين وزارتخانه در زمينه جمعيت ميگويد: در اين زمينه سياستهاي کلي و سياستهاي مقام معظم رهبري وجود دارد. وزارت بهداشت وظيفه دارد به مواردي مانند تضمين سلامت جمعيت بپردازد. مراقبت از مادران باردار، مراقبت از نوزادان، زايمان ايمن، افزايش اميد به زندگي، واکسيناسيون و غيره مربوط به حوزه بهداشت ميشود. وي ادامه ميدهد: موارد مختلفي مانند مرگوميرها و حوادث ترافيکي نيز در زمينه رشد جمعيت تاثير دارند، اما به صورت مستقيم به وزارت بهداشت مربوط نميشوند. مباحثي مانند مسائل و مشکلات اقتصادي و شغل و غيره ارتباطي به وزارت بهداشت ندارد و بايد کار بينبخشي در اين زمينه انجام شود.
تشکيل کميته ويژه
در همين راستا، دهم مرداد 98 بود که وزير بهداشت در نامهاي به روساي دانشگاههاي علوم پزشکي، دستور تشکيل کميته ويژه براي پيشگيري از منفيشدن آهنگ رشد جمعيت در کشور را ابلاغ کرد. سعيد نمکي در آن نامه خطاب به روساي دانشگاههاي علوم پزشکي کشور نوشت: گرچه در سالهاي پس از انقلاب اسلامي همکاران ما توانستند با استفاده از زيرساخت شبکه بهداشتي درماني در کشور، واکسيناسيون، مايعدرماني خوراکي، کاهش بيماريهاي حاد تنفسي، ترويج تغذيه با شير مادر، ثبت منحني رشد، کاهش سوءتغذيه و همچنين مراقبتهاي قبل و بعد از زايمان در کاهش مرگومير کودکان و گروههاي آسيبپذير و افزايش اميد به زندگي نقش بسزايي داشته باشند، اما لازم است با تشديد و توسعه مراقبتهاي دوران بارداري در مناطق کمتر توسعهيافته و همچنين ايجاد زيرساخت لازم جهت مراقبت از نوزادان در راستاي افزايش و نگهداري مناسب از مواليد گام برداريم. ضروري است نيازمنديهاي نقاط کمتر برخوردار را در راستاي اين هدف سريعا بررسي و اعلام کنيد.
توسعه مراکز درمان ناباروري
وزير بهداشت در اين نامه به توسعه مراکز درمان ناباروري هم اشاره کرده و نوشته بود: توسعه مراکز درمان ناباروري در خدمترساني به زوجهايي که به دليل مشکلات فيزيولوژيک نيازمند درمان هستند در اولويت قرار گيرد. به نحوي که در هر دانشگاه يک مرکز درمان ناباروري سريعا معرفي و در سطح استان اطلاعرساني شود. خدمات اين مراکز بايد رايگان باشد. منابع مورد نياز توسط ستاد وزارتخانه تامين خواهد شد. رئيسي، معاون وزير بهداشت در اين رابطه ميگويد: در زمينه ناباروري نيز مراکز ناباروري در کشور تجهيزشده و بايد کارهايي در زمينه پوشش بيمهاي داروهاي ناباروري انجام شود. سيد حامد برکاتي، مديرکل دفتر سلامت جمعيت، خانواده و مدارس وزارت بهداشت نيز درباره مراکز درمان ناباروري ميگويد: حدود سهسال پيش، کمتر از 12 مرکز درمان ناباروري در کشور داشتيم، اما اکنون تعداد اين مراکز به 84 مورد رسيده است. از اين تعداد، 44 مرکز دولتي و 40 مرکز خصوصي هستند. برکاتي ادامه ميدهد: زوجيني که از طرف کميته امداد امام خميني (ره) و سازمان بهزيستي به وزارت بهداشت معرفي شوند، هزينههاي درمان ناباروري آنها کاملا رايگان است و براي بقيه افراد هم 85 درصد کل هزينهها از محل منابع وزارت بهداشت پرداخت ميشود.
ترغيب زوجها به فرزندآوري
موضوع ديگري که در نامه نمکي به آن اشاره شده بود، ترغيب زوجها به فرزندآوري است. وي در آن نامه در اين رابطه نوشت: ضروري است با استفاده از تيم کارشناسي در ترغيب زوجهايي که سالهاي پس از ازدواج از فرزندآوري امتناع ميکنند، اقدام و موارد علمي زيانهاي تطويل اين دوران و امکان عدم فرزندآوري در سالهاي آتي گوشزد و آموزش داده شود. با استفاده از ظرفيت روانشناسان و کارشناسان مجرب بهداشتي بهخصوص در زمينه بهداشت روان، فوايد و تاثيرات مثبت رواني حضور فرزند دوم در خانوادههاي تکفرزند تبيين شود. رئيسي در اين رابطه ميگويد: در قالب کميته ويژه پيشگيري از منفيشدن آهنگ رشد جمعيت، مباحث آموزش و ترغيب به فرزندآوري، توجه به پيشگيري از طلاق و آسيبهاي اجتماعي مورد نظر است. البته مجموعه گستردهاي از فعاليتها در زمينه جمعيت موثر است که اين موارد در کميته ويژه پيگيري ميشود. وي ادامه ميدهد: نرخ باروري و جمعيت در استانهاي مختلف متفاوت است و کميتههاي استاني بايد با توجه به وضعيت استان و زيرساختها، نقاط مشکل را شناسايي کرده و در زمينه برطرفکردن آن فعال باشند.16مرداد بود که برکاتي در همايش آموزش هنگام ازدواج در زنجان گفت: امروز مهمترين بحث جمعيتي ازدواج و فرزندآوري است که در اين دوحوزه نتوانستيم بهخوبي کار کنيم و با نگاهي به رشد جمعيتي و سياستهاي فرزندآوري در اوايل انقلاب اسلامي، رشد 3.5 درصدي وجود داشت که اکنون اين رقم به 2.1 درصد رسيده است. به نظر ميرسد موضوع جمعيت آنقدر پيچيده شده که نميتوان فقط از يک زاويه به آن نگاه کرد و بايد مسائل مختلف را در اين رابطه بررسي و نسبت به حل آن اقدام کرد، زيرا بحث جمعيت قبل از اينکه به موضوع بهداشت و درمان مربوط شود، به مسائل اقتصادي گره ميخورد و بايد راهحل اين ماجرا را در بستري گستردهتر ديد و مشکلات آن را برطرف کرد.
