روزنامه نگاری و بقا در روزگار خاکستری

امروزه شيوه خبررساني دچار تغييراتي شده و با خلق عنوان «شهروند - خبرنگار» هرکسي مي‌تواند به اطلاع‌رساني بپردازد، اما آنچه هنوز و هميشه تأثير گذار خواهد بود خبررساني حرفه‌اي است؛ نوعي از خبررساني که خبرنگار حرفه‌اي مي‌تواند با استفاده از ابزارهاي روز به ارائه تحليل بپردازد و تغييراتي شگرف در جامعه ايجاد کند. نقل روايتي در اين باره بدون لطف نخواهد بود. در آمريکا برادران راکفلر بسيار معروف بودند؛ يکي ديويد راکفلر، معاون رئيس جمهور و ديگري جان راکفلر، تاجر. روزي حسنين هيکل که يکي از معروف‌ترين خبرنگاران خاورميانه بود، با جان راکفلر تماس مي‌گيرد و درخواست وقت ملاقات مي‌کند. راکفلر اظهار مي‌کند من تاجر هستم و احتمالا شما مي‌خواهيد با برادر من که از مسئولان سياسي است مصاحبه کنيد. هيکل اما اصرار مي‌کند و مي‌گويد مي‌داند با چه کسي تماس گرفته. قراري تنظيم و مصاحبه‌ برگزار مي‌شود. خبرنگار مي‌پرسد شما سقوط شوروي در 20 سال آينده را پيش بيني کرده‌ايد اما تاکنون از دلايل خود سخني به ميان نياورده‌ايد. راکفلر مي‌گويد آمريکا و شوروي با يکديگر رقابت سياسي و نظامي دارند و ايالات متحده از اقتصاد بسيار بزرگتري برخوردار است. هر دو اين کشورها درصدي از توليد ناخالص ملي خود را به صنايع نظامي اختصاص مي‌دهند. اگر آمريکا براي مثال 4 درصد توليد ناخالص خود را به صنايع نظامي اختصاص دهد اين رقم در شوروي 3 برابر است. رئيس جمهور آمريکا اعلام کرد اين نرخ در ايالات متحده دو برابر خواهد شد، شوروي نيز سهم صنايع نظامي خود از توليد ناخالص داخلي‌اش را دو برابر کرد. ادامه اين روند افزايش نرخ، کار را براي شوروي به جايي مي‌رساند که با گسترش فقر و لاغر شدن اقتصاد اين کشور، فروپاشي رخ خواهد داد. اين پيش‌بيني و تحليل 20سال بعد محقق شد و همه به قدرت توانايي حسنين هيکل در به دست آوردن بهترين تحليل‌ها پي بردند. متأسفانه اما ما در ايران روزنامه‌ و روزنامه‌نگاري که بتواند چندين نسل با قدرت کار کند، نداريم. روزنامه طي مدتي ساختماني تهيه مي‌کند، چاپخانه مي‌خرد و با تهيه الزامات انتشار روزنامه به مرور قدرت مي‌گيرد، اگر بتواند ماندگار باشد نسل‌هاي بعدي به پشتوانه اين امکانات مي‌توانند توسعه ايجاد کنند، اما اينجا عمر روزنامه‌ها عملا به يک نسل هم نمي‌رسد. جز روزنامه‌هايي نظير اطلاعات، کيهان و جمهوري اسلامي که شرايط خاصي دارند، کدام يک از روزنامه‌ها توانسته عمري چنين دراز داشته باشد؟ چه بسيار روزنامه‌هاي خوبي که آمدند و زماني که جنيني نورس بودند، سقط شدند. چه بسياري که به نوجواني نرسيدند. به تبع اين، پرورش خبرنگار نيز با مشکلاتي مواجه شده و چالش‌هايي در زمينه تأثيرگذاري وجود دارد. راهکار تقويت مطبوعات انجمن صنفي مستقلي است که بتواند از اعضاي صنفش در برابر قدرت و مسائلي مانند آنچه در زمان آقاي احمدي‌نژاد براي انجمن صنفي رخ داد، محافظت کند. خبرنگار چون چراغي است که مي‌تواند به هر تاريکخانه‌اي بتابد و شفافيت ايجاد کند. ما اگر روزنامه و خبرنگار مستقل و قوي داشته باشيم، ريشه فساد خشک مي‌شود. رکن چهارم آزادي و دموکراسي مطبوعات است. آرزو مي‌کنم جامعه روزنامه‌نگاري آن قدر توانمند شود که بتواند تمام قد روي پاي خود بايستد. اين روزها مع‌الاسف وضع رسانه‌ها چندان مطلوب نيست و به دليل شرايط مشکل و خاکستري مطبوعات براي بقا مبارزه مي‌کنند. اين مبارزه توان روزنامه‌ها را فرسايش مي‌دهد و هيچ‌کس اراده‌اي براي حل اين مشکل ندارد. وزارت ارشاد، از وجود هزاران نشريه صحبت مي‌کند اما عملا نشريات فعال و تأثيرگذار تعدادشان به تعداد انگشتان دست مي‌رسد. اين روزها شکلات و آب و سيگار جاي روزنامه را در دکه‌ها گرفته و بايد چاره‌اي براي مظلوميت مطبوعات ايران انديشيد.