اثر «توهم عددی» بر بازار سرمایه

هيات دولت در جلسه چهارشنبه هفته گذشته، حذف چهار صفر از پول ملي را به تصويب رساند که اگر ما بخواهيم بدانيم اين تصميم چه اثري بر بازار سرمايه مي‌گذارد؛ در ابتدا بايد آثار آن را بر اقتصاد بررسي کنيم. اولا، حذف صفر يکسري هزينه‌هايي براي کشور به دنبال دارد؛ براي مثال، پول رايج بايد تغيير کند يا يکسري اصلاحاتي بايد در سيستم‌هاي مالي و حسابداري تمام مجموعه‌ها انجام شود. دوم اينکه، منافع اوليه اين تصميم با توجه به حجم نقدينگي که در اقتصاد ما وجود دارد و افزايش قيمت همه کالاها و دارايي‌ها، اين خواهد بود که نگهداري اعداد به لحاظ حسابداري ساده‌تر مي‌شود. نکته‌اي که در اين بين وجود دارد، اين است که اگر ما بخواهيم صفرها را از پول ملي حذف کنيم، در ابتدا بايد ببينيم چه اتفاقاتي رخ داده که اين صفرها جلوي پول کشورمان قرار گرفته است. طي چهل سال بعد از انقلاب، به طور ميانگين سالانه 22درصد رشد حجم نقدينگي داشتيم و به واسطه اين موضوع در حال حاضر تقريبا سالانه حدود 350 تا 400هزار ميليارد تومان به حجم نقدينگي اضافه مي‌شود. بنابراين، اول بايد دليل اين اتفاق را حل کنيم، وگرنه مثل اين مي‌ماند که يک پزشک براي بيمار خود به‌جاي اينکه داروي اصلي را جهت درمانش تجويز کند، يا جراحي‌اي انجام دهد تا به بهبودي کامل بيمار بيانجامد، مسکن تجويز کند تا اين کار به تاخير بيفتد. به نظر مي‌رسد، اگر حذف صفرها محملي شود براي دولت و بانک مرکزي تا بخواهند از اثر رواني اين موضوع استفاده کنند و سرعت حجم نقدينگي را افزايش دهند، عملا اتفاقي که مي‌افتد اين است که از آنجايي که مردم ما به لحاظ رواني به اعداد بزرگ عادت کرده‌اند، يکدفعه اعداد کوچک برايشان بي‌اهميت تلقي خواهد شد و اين موضوع مي‌تواند محملي براي دولت شود تا از اين موضوع استفاده کند و سرعت رشد نقدينگي را با توجه وضعيت و مشکلات مالي که دارد، افزايش دهد؛ طبيعي است آثار تورمي اين موضوع بيشتر خواهد بود. اما شايد در ابتداي کار، آثار رواني اين موضوع براي مردم چندان ملموس نباشد. و اين برمي‌گردد به همان توهم عددي که شکل گرفته است؛ يعني اعدادي که کوچک شده‌اند و مردمي که به اعداد بزرگ‌تر عادت داشته‌اند. اگر قرار باشد اين اتفاق در اقتصاد ايران بيفتد؛ واقعيتي که وجود دارد اين است که متاسفانه با افزايش تورم، اثر حذف صفر از پول ملي بر بازار سرمايه مثبت خواهد بود. چون ما مشاهده مي‌کنيم که در شرايط تورمي، قيمت سهام افزايش پيدا مي‌کند. البته،‌ نکته‌اي که وجود دارد اين است که تجربه ثابت کرده در زماني که تورم وجود دارد، قيمت سهام در کوتاه‌مدت رشد مي‌کند ولي بعدا در ميان‌مدت بازار سهام خودش را اصلاح مي‌کند و قيمت‌ها کاهش پيدا مي‌کند. اما اگر نرخ تورم بالا نرود، به نظر مي‌رسد حذف صفرها هيچ اثري بر بازار سرمايه نخواهد داشت. اثر ديگر اين تصميم، همانطور که در ابتدا عرض کردم، مي‌تواند اين باشد که به لحاظ حسابداري چون نگهداري اعداد ساده‌تر مي‌شود، يک مقداري محاسبات نيز ساده‌تر خواهد شد. اما به اعتقاد من، اثر ديگري روي بورس نخواهد داشت.