مربي ديجيتال فرزند خود باشيم

رشد شتابان دنياي ديجيتال در هزاره سوم، نه‌تنها ديگر نگاه بدبينان به دنياي اينترنت، تحديد، فيلتر فضاي مجازي و تهديد را برنمي‌تابد بلکه والديني را مي‌طلبد که ضمن آشنايي با قابليت‌ها و پيامدهاي ارتباطات و برآوردسنجي مزايا و آسيب‌هاي آن، مربيان ديجيتال خوبي براي فرزندان خود باشند تا يک شهروند آگاه تربيت کنند. دسترسي به اطلاعات از طريق اينترنت به‌‌سادگي، در هر زماني از شبانه‌روز، بدون هيچ محدوديت و جداسازي سني امکان‌پذير است و کودکان و نوجوانان به‌عنوان کنجکاوترين قشر جامعه، از مشتريان دائمي اين فضاي نوظهور به شمار مي‌روند که اگر دست ياريگر و هدايتگري براي شناخت اقيانوس اينترنت بر شانه‌هاي آنان نباشد، سرنوشتي نامعلوم در انتظارشان خواهد بود. در واقع مي‌توان گفت امروزه شبکه‌هاي اجتماعي و رسانه‌هاي ديجيتال بخش جدايي‌ناپذير زندگي انسان عصر حاضر هستند و رشد شتابان دنياي ديجيتال، پيوسته چالش‌هاي ناشناخته‌اي را پيش‌روي کاربران و خانواده‌ها قرار داده است که يکي از دلايل عمده آن، ناآگاهي والدين از دنياي مجازي است.

مواجهه با تکنولوژي‌هاي ارتباطي

به باور کارشناسان، والدين امروزي در مواجهه با تکنولوژي‌هاي ارتباطي جديد رويکرد و واکنش‌هاي مختلفي از خود نشان مي‌دهند، برخي کودکان خود را از تکنولوژي‌هاي جديد محروم مي‌کنند و برخي ديگر آنها را رها مي‌کنند تا آزادانه به فعاليت آنلاين بپردازند. نکته حائز اهميت در بيانات کارشناسان اينکه تجربه نشان داده هر دو رويکرد محدودگر و آسان‌گير را نادرست و رويکرد سوم معروف به «مربيان ديجيتال» را پيشنهاد مي‌کنند که بر پايه اين رويکرد حرکت‌‌کردن پا به پاي تکنولوژي، شناسايي و آموزش رفتار آنلاين است و بخشي از وظايف والدين در دنياي امروز به شمار مي‌رود؛ موضوعي که محمد آزمون، کارشناس و فعال فضاي مجازي کودک و نوجوان در گفت‌وگو با «ايرنا» به آن اشاره کرد و گفت: والدين محدودگر، نگاه بدبينانه‌اي به دنياي ديجيتال و فضاي مجازي دارند از همين رو سعي مي‌کنند کودکان خود را از اينترنت دور نگاه دارند و زمان استفاده از ابزارهاي ديجيتال را به‌شدت محدود کنند، آنها ترجيح مي‌دهند فرزندشان هميشه آفلاين باشد و تلاش مي‌کنند تا استفاده فرزندشان از تلفن هوشمند و تبلت را محدود کنند.

ويژگي‌هاي والدين محدودگر و آسان‌گير

وي افزود: اين والدين علاقه‌اي به جست‌وجو در تکنولوژي و اينترنت ندارند، در مورد تکنولوژي با فرزند کودک يا نوجوان خود صحبت نمي‌کنند و به فکر ارتقاي دانش ديجيتال او نيستند. در نتيجه فرزندان اين نوع والدين، به دليل نديدن آموزش‌هاي سواد ديجيتال، در فضاي مجازي مسئوليت‌پذير نيستند و براي آنچه در اينترنت در اختيار دارند، آمادگي ندارند و ممکن است در بزرگسالي رفتارهاي پيچيده‌اي از قبيل تهديد اينترنتي و دسترسي به محتواي غيراخلاقي از آنان سر بزند. آزمون، پاشنه آشيل ضعف والدين آسان‌گير را تربيت فرزنداني پرخطر دانست و تصريح کرد: درست برخلاف محدودگرها که اجازه شناکردن کودک در درياي ديجيتال را نمي‌دهند، آسان‌گيرها کودک خود را به امواج مي‌سپارند. والدين آسان‌گير يا درکي از ابعاد مشکلات و خطرات فعاليت در فضاي مجازي ندارند يا تصور مي‌کنند رهاکردن کودک باعث خودشکوفايي او مي‌شود. اين کارشناس فضاي مجازي خاطرنشان کرد: کودکان اين والدين، انتخاب‌هاي آنلاين خود را دارند و به سختي فضاي مجازي را ترک مي‌کنند. اين سبک بي‌تفاوت در تربيت فرزند، باعث مي‌شود که کودکان به‌راحتي از طريق چت، ايميل يا بازي‌هاي آنلاين با غريبه‌ها ارتباط برقرار کنند. وي افزود: مطالعات نشان مي‌دهد، عدم کنترل کودکان در استفاده از وسايل تصويري ديجيتال مثل موبايل و تبلت با افسردگي نوجوانان و خودکشي ارتباط مستقيم دارد.

سودمندي اطلاعات ديجيتالي والدين

اين کارشناس و فعال فضاي مجازي کودک و نوجوان در ادامه، دسته سوم والدين را با عنوان مربيان ديجيتال معرفي کرد و گفت: مربيان ديجيتال دسته‌اي از پدران و مادران هستند که مي‌دانند ورود به دنياي آنلاين اجتناب‌ناپذير است، آنها تلاش مي‌کنند با قابليت‌ها و پيامدهاي ارتباطات ديجيتال آشنا شوند، خوبي‌ها و آسيب‌هاي آن را درک ‌کنند. اين دسته از والدين تلاش‌ مي‌کنند فرزندشان از جوانب مثبت دنياي ديجيتال بهره گيرد و به يک شهروند ديجيتالي خوب تبديل شود. وي با تاکيد بر اينکه مربيان ديجيتال، والدين پيشرويي هستند که نه‌تنها از همراهي کودک خود در دنياي آنلاين لذت مي‌برند بلکه به‌طور فعال به آموزش مهارت‌هاي ديجيتال او مي‌پردازند، اظهار داشت: اين مربيان در اپليکيشن‌ها و سايت‌ها تحقيق مي‌کنند و قبل از اينکه فرزندشان از اين امکانات استفاده کند، ملزومات حضور صحيح او در اين فضا را به او آموزش مي‌دهند. آنها به جاي ترس از فن‌آوري‌هاي ديجيتال، سعي مي‌کنند آگاهانه تصميم بگيرند و فرزند خود را آماده مواجهه با آن کنند. آزمون، نتيجه اين عمل را کاهش بروز خطر براي فرزندان عنوان کرد و يادآور شد: اين روش تربيتي، کودکاني پرورش مي‌دهد که دغدغه‌هاي ديجيتالي دارند و احتمال کمتري دارد که به آسيب‌هاي اينترنت دچار شوند. اين کودکان خطرات فضاي مجازي را مي‌شناسند و راه‌حل مقابله با آن را مي‌دانند و ضمن شناخت نحوه رفتار درست در اينترنت، حقوق شهروندي را نيز رعايت مي‌کنند.

مشخصه‌هاي والدين ديجيتال

آزمون، در توصيف مشخصه اين مربيان ديجيتال توضيح داد: والدين ديجيتالي به اين باور رسيده‌اند که امروزه ابزارهاي ديجيتال، بخش جدانشدني زندگي است اما از طرف ديگر نيز آگاه هستند که فضاي ديجيتال حاوي اقيانوسي از اطلاعات است، اطلاعاتي که شايد معصوميت کودکش را هدف قرار دهد. آنها مانند يک دانش‌آموز به مطالعه و جست‌وجو در دنياي ديجيتال مي‌پردازد.