چرا لباس‌های محلی فراموش شده‌اند

آرمان ملی- رها معیری: چند روز پیش بهمن مرادنیا استاندار کردستان از پوشش لباس کُردی در ادارات اعلام حمایت کرد و گفت: «اگر بخواهیم شاهد حفظ فرهنگ اصیل کردی باشیم پوشیدن لباس کردی در اداره و خارج از اداره فرقی ندارد و برای حفظ آن باید همه تلاش کنند تا مردم آن را ببینند». این در حالی است که لباس‌های محلی نه تنها ارزش خود را برای اقوام و طوایف از دست نداده‌اند، بلکه برای شهرنشین‌ها نیز هنوز ارزش معنوی خود را دارند. هنوز با دیدن یک کرد با لباس کردی یا یک ترک و بلوچ با لباس‌های محلی حتی در شهری مانند پایتخت، به آنها احترام گذاشته می‌شود. اما مساله‌ای که وجود دارد این است که چرا این لباس‌ها كم‌كم منسوخ می‌شوند و جای خود را به لباس‌های رسمی می‌دهند؟ «ابراهیم فیاض» مردم‌شناس و عضو هیات علمی دانشگاه تهران به این سوال پاسخ می‌دهد.
چه اتفاقی می‌افتد که یک لباس محلی با صدها سال قدمت در جامعه امروز کمرنگ می‌شود؟
لباس‌های محلی تناسب آب و هوایی دارند. یعنی در هوای سرد نیاز به لباس گرم با ویژگی‌های خاص آن منطقه را دارد و در مناطق گرم کشور هم ویژگی‌های خاص خود را دارا است و این ویژگی‌ها وقتی با فرهنگ و آداب و رسوم آمیخته می‌شود یک لباس محلی شکل می‌گیرد. از طرفی لباس‌های محلی کاربرد زیبایی خاص خود را دارند و یکی از دلایل وجود لباس ماهیت اقتصادی آن است که باعث ارزشمند شدن آن می‌شود. حال اگر هر کدام از این ویژگی‌ها مختل شود، آن لباس در گذر زمان منسوخ می‌شود. امروزه گران‌بودن قیمت‌ لباس‌های محلی و سنتی، یکی از دلایلی است که آن را به سمت منسوخ شدن می‌کشاند. زیبا‌شناسی عوض شده و مردم لباس‌های مدرن و رسمی را بیشتر می‌پسندند. از طرفی به خاطر تکنولوژی‌های جدید، وضعیت سرما و گرمای مناطق نیز تا حدودی حل شده و تمام اینها دلایلی است برای رنگ کهنگی به خود گرفتن لباس‌های سنتی.
استاندار کردستان اعلام کرده که کارمندان دولت می‌توانند با پوشش محلی در ادارات حاضر شوند، البته این اتفاق در چند شهر دیگر نیز رخ داده. نظر شما دراین باره چیست؟‌
به‌نظر من این اقدام استاندار کردستان در جهت حفظ و اصالت فرهنگ مردم آنجا است و لباس‌های محلی از پوشش اسلامی برخوردار هستند و هیچ‌ منعی برای پوشش آن توسط بانوان و آقایان در ادارات نیست. البته ما در این موضوع خوب و بد نداریم؛ لباس جزیی از یک جامعه است. می‌توان این دو را در کنار هم نگه داشت و حفظ کرد. به هر حال لباس‌های محلی و سنتی بخشی از هویت ما هستند.
پس با این اوصاف شما مهمترین دلیل كنار گذاشته شدن لباس‌های محلی ایران را موضوع اقتصادی و گرانی آنها می‌دانید؟
البته تنها دلیل من این نیست، اما مهمترین دلیلش همین موضوع اقتصادی مردم است. در قدیم پارچه ارزان بود، دستمزد‌ها کم بود، افراد به خودشان فکر نمی‌کردند، کار می‌کردند تا مشکلات یکدیگر را حل کنند. به همین دلیل قیمت نهایی لباس ارزان درمی‌آمد، از طرفی با فرهنگ‌ روز نیز همخوان و مناسب بود. اما الان دوخت یک لباس محلی هزینه‌ای‌میلیونی دارد و همین مسأله باعث شده حتی روستانشینان هم لباس‌های سنتی‌شان را تنها در عروسی‌ها بپوشند.
شاید یکی از مشکلات لباس‌های محلی، سنگین‌بودن آنها است و در روزهایی که سرعت در جامعه حرف اول را می‌زند؛ این پوشش‌ها بیشتر انسان را کُند می‌کند، نظر شما در این رابطه چیست؟
حالا زمانه، زمانه دهکده جهانی شدن است، تنها با یک کلیک می‌توان به آن سر دنیا وصل شد و ارتباط برقرار کرد، با‌‌ همان سرعت هم می‌توان دید در آن سر دنیا چه می‌پوشند. جامعه شتاب پیدا کرده و به همان سرعت که ارتباطات برقرار می‌شود، با‌‌ همان سرعت کارهای روزمره انجام می‌شود. جامعه شتاب دارد، فرهنگ با سرعت به جلو پیش می‌رود، دیری نمی‌گذرد که خیلی از لباس‌ها از بین می‌روند، چراکه لباس‌هایی دست و پا گیر هستند. اما زمان در روستا به سرعت زمان شهر و کلان شهر‌ها نیست. کسانی که از شهرهای دیگر به پایتخت می‌آیند، با دیدن مردم در نگاه اول با خود می‌گویند چرا اینها می‌دوند، چرا زمان اینقدر سریع می‌گذرد، لباس به تبع سرعت تغییرات جامعه تغییر می‌کند. هر چیز سنتی از جمله لباس را وقتی می‌توان نگه داشت و به كار گرفت كه كاركردی جدید برای آن پیدا شود.