فرار سرمایه با استفاده از رانت ارزی

آرمان ملی- امیر داداشی: پس از بالارفتن نرخ دلار، بازگشت ارز حاصل از صادرات به یکی از دغدغه‌های اصلی دولت و به‌ویژه بانک مرکزی تبدیل شد. با وجود راه‌اندازی سامانه نیما و بخشنامه‌های مختلفی که این بانک در راستای تسریع در روند بازگشت این نوع ارز ابلاغ کرد، همچنان اخبار حاکی از آن است که بیش از نیمی از ارزهای حاصل از صادرات (غیرنفتی) 04 میلیارد دلاری سال گذشته به کشور بازنگشته است. اردیبهشت سال جاری نیز معاون سابق وزیر اقتصاد اعلام کرده بود که تنها 01 میلیارد دلار از این رقم به کشور بازگشته است. حال معاون ارزی بانک مرکزی با تاکید بر اینکه صادرات بدون ارزآوری برای اقتصاد بی‌فایده است، گفت: ارز حاصل از صادرات باید در چرخه اقتصاد به کار گرفته شود و نیازهای اولویت‌دار کشور را پوشش دهد. «ارز» طی دهه‌های اخیر نشان داده است آنچنان برای سودجویان و حتی فعالان فضای کسب و کار جذاب است که بسیاری از آنها حاضر هستند ریسک‌های بالایی را بپذیرند، اما به هر نحو به این اسکناس خارجی دست پیدا کنند. تجربه سال گذشته نیز به‌خوبی نشان می‌دهد حتی زمانی که نیروی انتظامی در کف بازار مستقر شد و دلالان زیادی هم دستگیر کرد، عده زیادی از دلالان در کوچه و پس‌کوچه‌های بازار مشاهده می‌شدند. دلالانی که حتی پس از اعدام «سلطان»‌های بازار واهمه‌ای به دل خود راه ندادند و از طریق خرید و فروش ارز و دستکاری قیمت‌ها سود کلانی را به جیب زدند. هر بار در مقابل بخشنامه‌های بانک مرکزی راهکار جدید را به کار گرفتند. شاید در میانه روز اثری از آنها در بازار دیده نمی‌شد، اما به‌ناگاه نیمه‌شب نرخ‌ها به شکل نجومی بالا می‌رفت و حاکی از آن بود که معاملات ارز شبانه شده است و گروه زیادی از دلالان کسب‌وکار خود را به فضای مجازی انتقال داده‌اند تا شناسایی آنها به‌راحتی امکان‌پذیر نباشد. در آن مقطع با بالارفتن جذابیت بازار ارز و در واقع ضعف مدیریتی حتی افراد عادی که شاید تا آن روز دلار را از نزدیک ندیده بودند سرمایه خود را تبدیل به ارز کردند و بر التهابات بازار افزودند. البته در این بین شائبه دست‌داشتن مخالفان دولت در آشفته‌کردن بازار مطرح شد و همچنان به گوش می‌رسد. اما به هر حال زمان گذشت و نوبت به صادرکنندگان رسید. تجاری که در زمان پایین‌بودن نرخ ارز همواره آن را یارانه‌ای به تولیدکنندگان خارجی و جذابیت واردات می‌دانستند، اما اکنون با بالارفتن این نرخ خود به یارانه‌ای دست یافته‌اند که گویا حاضر به بازگرداندن آن به کشور نیستند. البته در این بین بازرگانان در صحبت‌ها و سخنرانی‌ها خود مدام تاکید می‌کنند این افراد صادرکننده نیستند و بخش قابل‌توجهی از ارزی که به کشور بازنگشته یا ریشه در تحریم دارد و یا مراتب بازگشت را پشت سر می‌گذارد. اما باید به این نکته هم توجه داشت که اکنون بیش از چهار ماه از سال جاری می‌گذرد و اگر این میزان صادرات در اسفند هم انجام شده باشد، اکنون زمان آن رسیده است که به کشور بازگردد. بانک مرکزی نیز برای تسهیل این روند حتی این حق را به صادرکنندگان داده است که در مقابل صادرات کالا، واردات انجام دهند، اما با این وجود همچنین از سرنوشت 5/21 میلیارد ارز صادراتی خبری در دست نیست. نکته‌ای که نمی‌‌توان آن را به گردن «صادرکننده‌نماها» انداخت؛ چراکه استفاده از این عبارت نه‌تنها آدرس غلط است، بلکه از لحاظ عملی هم محلی از اعراب ندارد. درنتیجه باید پذیرفت که به همان اندازه که صادرکننده صادق و دلسوز به منافع ملی فعالیت دارد، عده‌ای هم صرفا به فکر جیب خود هستند و اقدام به خروج سرمایه و بیت‌المال از کشور کرده‌اند.
ارز صادراتی باید برگردد
معاون ارزی بانک مرکزی با تاکید بر اینکه صادرات بدون ارزآوری برای اقتصاد بی‌فایده است، گفت: ارز حاصل از صادرات باید در چرخه اقتصاد به کار گرفته شود و نیازهای اولویت‌دار کشور را پوشش دهد. غلامرضا پناهی با تاکید بر اینکه با توجه به توانمندی فعلی کشور می‌توانیم تجارت خارجی بدون نفت داشته باشیم، اظهار کرد: هدف اصلی ما این است که وابستگی اقتصاد را به نفت کم کنیم و این امر منوط به کاهش وابستگی تجارت خارجی به نفت، کسب درآمد صادراتی و ایجاد تنوع در درآمدهای صادراتی است.