بیاعتمادی علت قفل روابط تهران-واشنگتن
آرمانملي- مرتضي رفيعي: بر اساس گزارش خبرگزاري رويترز، شينزو آبه نخست وزير ژاپن روز گذشته اعلام کرد که «پيش از پاسخ به درخواست آمريکا براي اعزام نيروي دريايي براي محافظت از آبهاي استراتژيک اطراف ايران براي کاهش تنش ميان تهران-واشنگتن از هيچ تلاشي فروگذار نخواهد کرد.» همچنين از سوي ديگر وزارت خارجه عمان اعلام کرد که «يوسف بن علوي، وزير خارجه اين کشور به تهران سفر ميکند و در رابطه با تحولات اخير منطقه با مسئولان ايراني گفتوگو ميکند.» به همين منظور «آرمانملي» گفتوگوي کوتاهي را با ارسلان قرباني شيخنشين، معاون اسبق وزير علوم و استاد روابط بينالملل دانشگاه خوارزمي ترتيب داده که در ادامه ميخوانيد: با توجه به آنکه شينزو آبه نخست وزير ژاپن اعلام کرد براي کاهش تنش ميان تهران و واشنگتن از هيچ تلاشي فروگذار نخواهد کرد. همچنين از سوي ديگر طي روزهاي آينده وزير خارجه عمان به تهران سفر خواهد کرد. بازيگراني همچون ژاپن و عمان تا چه ميزان ميتوانند به کاهش تنش در منطقه کمک کنند؟
به نظر ميرسد مساله ميانجيگري و بازيگري کشورهاي ثالث در اختلافات ميان کشورها همچون ايران و آمريکا سابقه بسيار ديرينهاي در روابط بينالملل دارد. اما تحولات جديد نظام بينالملل ميتواند ميانجيگري را تحت تاثير خود قرار دهد. در رابطه با روابط ايران و آمريکا موارد و فاکتورهاي بسيار زياد و پيچيدهاي موثر است. بياعتمادي سايه سنگيني بر روابط ايران و آمريکا انداخته است. خروج آمريکا از برجام به نوعي بياعتمادي را که در ميان تصميم گيرندگان ايراني وجود داشت افزايش داد. به نظر ميرسد ميانجيگري کشورهايي همچون ژاپن و عمان ميتواند به کاهش تنش در منطقه کمک کند. اگر کشورهاي ميانجي بتوانند ميزان بياعتمادي را در روابط ايران و آمريکا کمتر کنند موفقيت آنها بيشتر خواهد بود. به هر حال ماهيت اختلافات ميان تهران-واشنگتن با ساير کشورها متفاوت است. هر چه کشورهايي همچون ژاپن بتوانند بازسازي روابط در ارتباط با ماهيت اين روابط و مباحثي که در رابطه با ايران مطرح بوده بهويژه در مساله بياعتمادي ايفاي نقش بيشتري کنند ميتوانند در بهبود اين روابط موثرتر باشند. اما مهم آن است که تصوير ارائه شده از سوي کشورهاي ميانجي بتواند حس بياعتمادي را کم رنگتر کند.
با توجه به آنکه طي روزهاي گذشته کشتي ايراني که در بندر جده عربستان سعودي متوقف (توقيف) شده بود، آزاد شد. برخي از کارشناسان بر اين نظر هستند که عربستان تا حدودي به دنبال کاهش تنش با تهران است. آيا از ديدگاه شما اين گونه است؟
عربستان با سياستي که بهويژه درخصوص يمن داشت به هر حال با چالشها و مشکلات بسيار زيادي مواجه گشته است. تلاشهاي بازدارندهاي که يمنيها در برابر سعوديها داشتهاند ميتواند در اين مساله تاثيرگذار بوده باشد. بنابراين به نظر ميرسد سياستگذاران عربستان به اين نتيجه رسيدهاند که با توجه به مشکلات عديدهاي که در منطقه با آن مواجه شدهاند. يکي از راههاي برون رفت از وضعيت فعلي را اتخاذ سياست مسالمتآميز بهويژه در رابطه با ايران ميدانند. همچنين روند کلي حاکم بر منطقه و نظام بينالملل به سمت اجتناب از هرگونه جنگ و منازعه احتمالي است. البته سعوديها چندين بار حداقل در مواضع اعلامي مطرح داشتهاند که خواهان شعلهور شدن هيچگونه جنگ و درگيري در منطقه نيستند. به نظر ميرسد در سياست خارجي دوران دکتر روحاني با توجه به سياستهاي تنشزاي عربستان نسبت به ايران، تهران استراتژي اجتناب از هرگونه منازعه و جنگ را در دستور کار خود قرار داده است.
با توجه به آنکه از روابط تاريخي ميان لندن-واشنگتن تحت عنوان روابط ويژه نام برده ميشود. اما طي دو ماه اخير شاهد نزديک شدن بيشتر مواضع آمريکا و بريتانيا بودهايم. مشخصا چه فاکتورهايي در نزديکتر شدن مواضع اين دو کشور موثر بوده است؟
دو نکته ميبايستي مورد توجه قرار گيرد؛ اول آنکه پيشينه روابط بريتانيا و ايالات متحده به سالهاي بعد از جنگ جهاني دوم باز ميگردد. بر اين اساس بريتانيا همواره مورد حمايت ايالات متحده بوده است. بنابراين نگاه بريتانيا به آمريکا به عنوان يک متحد استراتژيک است. همچنين در مقابل نگاه آمريکا به بريتانيا به عنوان يک متحد تاثيرگذار در اروپا بوده و در مسائل امنيتي و در ترتيبات منطقهاي همواره اين نگاه در ميان تصميمسازان لندن مورد توجه بوده است. بنابراين اين مساله که بريتانيا به عنوان متحد آمريکا در جهان است به عنوان يک اصل استراتژيک ميان دو کشور تعريف شده است. هر چند چالشها و بعضا افتراقاتي در اين روابط نيز وجود داشته است. دوم آنکه در وضعيت فعلي شاهد تجزيه طلبي و افزايش فزاينده ناسيوناليسم انگليسي به سمت واگرايي در اروپا هستيم.
نزديک شدن روزافزون روابط و مواضع ميان لندن-واشنگتن چه تاثيري ميتواند بر روي تحولات منطقه خاورميانه به ويژه ايران داشته باشد؟
اگر لندن بتواند روابط استراتژيکش را با آمريکا مستحکمتر کند بدون شک ميتواند تاثيراتي داشته باشد. البته اين مساله بستگي به آن دارد که ايالات متحده خود را درگير منازعات منطقهاي کند. در مجموع بريتانيا، ايالات متحده و کشورهاي منطقه خواهان درگيري در منطقه خاورميانه نيستند. با توجه به آن که ترامپ به انتخابات رياست جمهوري در آمريکا نزديک ميشود تلاش ميکند به هيچ عنوان وارد يک جنگ تازه در منطقه نشود.
