این در حالی است که دست کم انتظارها بر این بود که در قبال تنش در منطقه نتیجهای به دست آید. برای بررسی تاثیر این نشست در مسائل منطقه، «آرمان ملی» با جلال خوشچهره تحلیلگر مسائل بینالملل گفتوگو کرده که میخوانید.
*نشست سهجانبه ترامپ، پوتین و شی را چگونه ارزیابی میکنید و از نگاه شما این نشست چه خروجیهایی داشت؟
آنچه در دیدار سهجانبه پوتین، شی و ترامپ مشخص است اینکه هر سه قدرت بزرگ جهانی روی دو نکته رقابت و مشارکت تاکید کردند. در واقع آنچه که تصور میشد ممکن است چین به عنوان یک قدرت نوظهور، تجدید احیا شده یا بازگشت به احیا بخواهد در برابر سیاستهای آمریکا ایستادگی از نوع سخت داشته باشد، با استقبالی که از ترامپ صورت گرفت و مجموعه گفتوگوهای مطرح شده و حتی بیانیهای که منتشر شد نشان داد که سه کشور به ویژه آمریکا و چین همچنان نه به جنگ سرد بلکه بر مشارکت و در عین حال رقابت تاکید دارند. این برخلاف تصور برخی از تحلیلگران است که فکر میکردند ما وارد دوره تازهای از جنگ سرد یا نوعی مواجهه بین شرق و غرب شدهایم. در حالی که تجربه و نوع سرمایهگذاریها، گفتوگوها و تمایل طرفها برای ادامه همکاری و مشارکت نشان داد که سه کشور نمیخواهند جنگ سردی را شروع کنند یا اصلا اصولاً در جنگ سرد قرار دارند. این اشتباه بزرگ بسیاری از تحلیلگران است که تصور میکنند چین به عنوان یک قدرت تا ۲۰۳۰ وارد درگیری با آمریکا در قد و قامت جنگ سرد خواهد شد. این تصور به سه دلیل غلط است، نخست اینکه هر سه کشور برخلاف دوران اتحاد جماهیر شوروی و جنگ سردی که بعد از ۱۹۴۵ شروع شد، به موضوع رقابت نگرشی از جنس نگاه سرمایهداری و مارکسیستی ندارند. دوم اینکه هیچ یک از طرفها موجودیت طرف دیگر را مورد تهدید قرار نمیدهد و سوم اینکه هر سه کشور در یک وابستگی متقابل سازنده این نوع وابستگی را نوعی بازدارندگی برای استمرار مشارکت و رقابت خود میدانند. از این رو من نشست سهجانبه را از این حیث نوعی اعلام راهبرد بین سه کشور میدانم. در عین حال نقطه ضعف این قضیه این است که اجلاس اخیر برخلاف اجلاس یالتا و کنفرانس تهران یک ضعف بزرگ داشت که اروپا در این بین غایب بود. اروپا را به عنوان یک متغیر مهم که میتواند روی برخی از تحولات تاثیر بگذارد، نمیتوان نادیده گرفت.
*نوع نگرشی که طرفین به مساله ایران داشتند و تاثیرات آن را چگونه تحلیل میکنید؟
ما از پشت پرده خبر نداریم که درباره موضوعاتی مانند ایران و اوکراین چه مباحثی مطرح شده، اما با توجه به واکنشهای تهران و کییف، میتوان گفت از گفتوگوها رضایت نداشتهاند. تهران بلافاصله بعد از این اجلاس اعلام کرد که میخواهد نفتکشهای خود را از محاصره آمریکاییها عبور دهد و بر این کار مصمم است. البته تا این لحظه گفتوگو هنوز نفتکشی عبور نکرده و دو طرف در حال ارزیابی شرایط هستند. در سمت اوکراین هم اظهارات زلنسکی نوعی هشدار بود که نباید بر سر اوکراین معامله صورت گیرد و آنچه اهمیت دارد، حفظ تمامیت ارضی اوکراین است و در عین حال از رفتار و نوع رویکردهای ترامپ انتقاد میکند. در مجموع نه چین و نه روسیه با توجه به رویکرد مشارکت و رقابت، آمادگی این را ندارند که بخواهند خود را درگیر کنند. به هر حال نه تهران و نه اوکراین از این گفتوگوها راضی نیستند. به ویژه اینکه سکوت سه طرف ماجرا در مقابل بازتابهای رسانهای نشان میدهد که برای تهران و کییف آبی گرم نشده است.
* نسبت به تصمیمی که تهران برای شکستن محاصره در جهت خروج از شرایط نه جنگ نه صلح اتخاذ کرده و گفته میشود که نفتکشها آماده حرکت هستند، چه تحلیلی دارید؟
این احتمال وجود دارد که به ایران اطمینان داده شده باشد برای خروج نفتکشها، اما به نظر میرسد وجه منفی آن را باید دید. تهران انتظار داشت بعد از این نشست نوعی گشایش در گفتوگوها و برجسته شدن نقطه تعادل به وجود بیاید، اما چنین نشد. اینکه تهران اعلام میکند نفتکشهای خود را از اینجا عبور میدهم و اگر هر نوع ممانعتی از جانب آمریکاییها صورت گیرد واکنش تندی نشان خواهیم داد، در عین حال با توجه به اظهارات ترامپ، روبیو و ونس که تا پیش از این نگاه محتاطانهتری به تنش میان تهران و واشنگتن داشتهاند، نشانی از حرکت به سوی کاهش تنش ندارد. این وضعیت برای تهران قابل قبول نیست و میخواهد وضعیت نهجنگ نهصلح را تغییر دهد چراکه گلوگاههای اقتصادی ایران در حال بسته شدن است. قاعدتاً تهران برای عبور از این وضعیت باید که ابتکار بهخرج دهد. آیا این تصمیم که نفتکشها از محاصره عبور کنند، به همین ابتکار مربوط است؟ اگر تهران نفتکشهای خود را از حلقه محاصره عبور دهد، میتوان احتمال داد که نوعی اطمینان از جانب چین به تهران داده شده درباره اینکه آمریکاییها واکنش نشان نخواهند داد، اما اگر واکنشی نشان داده و درگیری شروع شود، به این معنا خواهد بود که چین تضمینی برای تهران از جانب آمریکا دریافت نکرده است.