اگر به فهرست اهداف مورد حمله در جنگ ۴۰ روزه توجه کنیم و همچنین اسامی افرادی که در این مسیر ترور شدند را زیر ذرهبین ببریم، به خوبی میبینیم که اصل ماجرا عقیم کردن برنامه هستهای ایران بوده و هست و این روند همانند آنچه بارها مقامات آمریکا، اسرائیل و اتحادیه اروپا اعلام کردند، همچنان ادامه دارد و به نوعی یک سناریوی ثابت به حساب میآید. در این راستا بازی دوگانه رافائل گروسی، مدیرکل آژانس بینالمللی انرژی اتمی در خصوص پرونده هستهای ایران و فعالیتهای اتمی ایران نیز مزید بر علت شده تا تلآویو و واشنگتن برای حمله به ایران وارد میدان شوند. این روند حتی پس از جنگ ۴۰ روزه به حالت ساکن در نیامد و به صورت روزانه و هفتگی شاهد آن هستیم که دونالد ترامپ و سایر مقامات تیم او به انضمام نتانیاهو و چهرههای شاخص تلآویو در عرصه سیاسی امنیتی، در این خصوص تکرار مواضع خود را در دستور کار قرار دادهاند و به صورت واضح به دنبال آن هستند تا یک اهریمنسازی از موضوع هستهای ایران و حتی توانایی موشکی و نظامی کشورمان به راه بیندازند.
** دکترین هستهای ایران
این سناریو دقیقاً همین حالا به یک مجادله سیاسی و دیپلماتیک تبدیل شده که البته از سوی آمریکا و اسرائیل بدان جنبههای نظامی و امنیتی داده شده است، اما در تهران همچنان مواضع گذشته در قبال دکترین هستهای کشورمان اتخاذ شده است. در این خصوص سیدعباس عراقچی، وزیر خارجه کشورمان در مصاحبه اخیر خود با روزنامه ایران در خصوص لزوم احتمالی بازنگری در دکترین هستهای کشورمان اظهار کرد که «هم کسانی که معتقدند دکترین هستهای کشور باید به همین شکل فعلی حفظ شود و هم کسانی که از ضرورت تغییر آن صحبت میکنند و هر دو استدلالها و منطق خودشان را دارند. من معتقدم نباید تصور کنیم کسانی که خواهان تغییر دکترین هستند، منطق سستی دارند؛ آنها هم منطق قوی دارند. در طرف مقابل هم کسانی که بر حفظ دکترین فعلی تأکید میکنند، منطق و استدلالهای محکمی دارند؛ بنابراین با یک بحث کاملاً جدی و راهبردی برای کشور مواجه هستیم». عراقچی همچنین گفت که «به نظرم، اصل طرح و بررسی این موضوع نهتنها ایرادی ندارد، بلکه اتفاقاً خوب است که چنین بحثی در فضای کارشناسی و نخبگانی کشور بهصورت جدی مطرح شود؛ چراکه مستقیماً با منافع ملی و عالی کشور سروکار دارد». رئیس دستگاه دیپلماسی همچین گفت «هر دکترینی که در نهایت انتخاب کنیم، چه از منظر منافع و چه از منظر هزینههای احتمالی، تصمیمی با آثار و تبعات بسیار مهم خواهد بود. کسانی که معتقدند دکترین هستهای باید تغییر کند، استدلالشان این است که دکترین موجود نتوانسته از تأسیسات هستهای ما محافظت کند. آنها میگویند عضویت و ماندن ما در پیمان منع گسترش سلاحهای هستهای (NPT)، قرار گرفتن تأسیسات هستهای کشور تحت نظارت پادمان و آژانس بینالمللی انرژی اتمی و پایبندی به چارچوبهای نظارتی موجود، نتوانسته است مانع حمله و بمباران این تأسیسات شود». عراقچی تصریح کرد که «از نگاه آنها، وقتی این سازوکارها نتوانستهاند امنیت تأسیسات هستهای ما را تضمین کنند، باید به فکر راهکار دیگری، دستکم برای حفاظت از برنامه هستهای کشور، باشیم. از طرف دیگر خروج از چارچوب فعلی و تغییر دکترین نیز تبعات سادهای ندارد». این سخنان عراقچی به صورت واضح نشان میدهد که موضوع اختلاف در خصوص دکترین هستهای کشورمان یک امر مشخص بوده و به یک چالش جدی تبدیل شده، اما مساله اینجاست که عامل خارجی و مواضع بیرون از مرزهای کشورمان نیز در این میان مهم قلمداد میشود.
نزاع بر سر اورانیوم
اینکه دکترین هستهای کشورمان قرار است از این به بعد به کدام سمت و سو برود، مسالهای است که باید منتظر بود و دید، اما موضوع دیگری که در این میان به یک محور اختلافی حتی میان ایران و آمریکا تبدیل شده، تعیین تکلیف اورانیومهای ایران است. عراقچی در این گفتوگو صراحتاً اعلام کرده که «در این زمینه چند خط قرمز مشخص داریم؛ نخست اینکه این مواد از کشور خارج نخواهد شد و دوم اینکه این ذخایر متناسب با نیازهای ما با هر تعریفی که از این نیازها داشته باشیم، مورد استفاده قرار خواهد گرفت. در این میان، ایدهها و فرمولهای مختلفی از سوی واسطهها مطرح شده است». اظهارات عراقچی در این خصوص به خوبی نشان میدهد که بحث اورانیوم و اینکه باید در خصوص آن چه اقداماتی انجام شود، یک بحث مهم و کلیدی است که ارکان مسئول جمهوری اسلامی در این خصوص باید به صورت کلی و جامع درباره آن تصمیم بگیرند، اما مساله اینجاست که آمریکا صرفا به نبال خارج شدن اورانیوم از ایران است. در این خصوص العربیه به نقل از چند مقام آمریکایی در مورد وضعیت مذاکرات مدعی شده که «میانجیها هیچ تضمینی در اختیار ندارند که ازسرگیری تنشهای نظامی رخ ندهد و از سوی طرف آمریکایی بر وجود طرحی روشن برای خارج کردن اورانیوم غنیشده تأکید دارد». العربیه همچنین ادعا کرده که گره مذاکرات در گذشته و همچنان در حال حاضر، بر سر سرنوشت اورانیوم غنیشده است. حال باید دید که آیا دو طرف به چارچوب جدیدی در این خصوص دست پیدا میکنند یا خیر؟