چراکه بر اساس اعلام برخی رسانههای ایالات متحده، او مدعی شده که تا آغاز سال جدید میلادی هیچ تصمیمی در مورد ایران نخواهد گرفت. برای واکاوی پشت پرده این اظهارات ترامپ «آرمان ملی» با مرتضی مکی، کارشناس مسائل بینالملل به گفتوگو پرداخته است که میخوانید.
** نشست شنژن را چگونه باید ارزیابی کنیم؟
پیش از برگزاری نشست رؤسای جمهور آمریکا، روسیه و چین، گمانهزنیهای بسیاری درباره تصمیمات احتمالی این دیدار و تأثیر آن بر معادلات سیاسی و امنیتی جهان مطرح بود. با این حال، برگزاری نشست و واکنشهای پس از آن نشان داد که نفس برگزاری این دیدار، دستکم در مقطع کنونی، از محتوای آن اهمیت بیشتری داشته است. این نشست برای رئیسجمهور چین فرصتی بود تا جایگاه و موقعیت کشورش را در عرصه جهانی به نمایش بگذارد. برای ولادیمیر پوتین نیز فرصتی فراهم شد تا پس از یک دوره انزوای سیاسی، بار دیگر نشان دهد که روسیه همچنان در معادلات سیاسی و امنیتی جهان نقشآفرین است. دونالد ترامپ نیز تلاش کرد از این دیدار در راستای پیشبرد اهداف سیاسی و امنیتی ایالات متحده در کانونهای بحرانی جهان، از جمله اوکراین و ایران، بهرهبرداری کند. واکنشهای پس از نشست نیز نشان داد که هر یک از این سه رئیسجمهور روایت خاص خود را از این دیدار دارند و با ابراز امیدواری و خوشبینی، تلاش کردند اهمیت و دستاوردهای آن را برجسته کنند. این موضوع نشان میدهد که نشست مذکور، برخلاف برخی ارزیابیها، کاملاً بیتأثیر نبوده است. با این حال، به نظر نمیرسد با توجه به تفاوت اهداف، منافع و سیاستهای سه کشور، این دیدار بتواند زمینه شکلگیری یک تفاهم مشترک و پایدار میان آنها را فراهم کند؛ تفاهمی که به ترسیم مجدد حوزههای نفوذ قدرتهای بزرگ در عرصه بینالمللی منجر شود.
** خبرهایی از موضعگیری ترامپ در قبال ایران منتشر شده است. این خبرها را چطور باید تحلیل کرد؟
اظهارات ترامپ پس از برگزاری نشست درباره تصمیم نداشتن برای حمله به ایران تا اول ژانویه، موضوع دیگری است که باید در چارچوب مواضع متناقض و سیاستهای متغیر آمریکا در مدیریت بحران تنگه هرمز و شرایط نه جنگ و نه صلح موجود تحلیل شود. در این خصوص، دیدگاهها و تحلیلهای متعددی از سوی صاحبنظران مطرح شده است. برخی از آنها صراحتاً مطرح کردهاند که احتمالاً آمریکا به دنبال آن است که بدون دستیابی به یک توافق، به جنگ در خلیج فارس پایان دهد؛ به این معنا که با اعلام پایان محاصره، مدعی پیروزی شود و چنین وانمود کند که ایالات متحده به اهداف موردنظر خود در این جنگ دست یافته است. در مجموع، سه گزینه اصلی پیش روی ترامپ برای پایان دادن به بحران با ایران قرار دارد؛ نخست، مذاکره و دستیابی به توافق. دوم، تداوم وضعیت نه جنگ و نه صلح و سوم، انجام یک حمله برقآسا و سریع با هدف وارد کردن خسارات و صدمات گسترده به زیرساختهای ایران و وادار کردن تهران به پذیرش خواستههای آمریکا. هر یک از این گزینهها پیامدها و هزینههای خاص خود را دارد. گزینه حمله نظامی، بهویژه با توجه به واکنشهای احتمالی ایران، میتواند پیامدهایی غیرقابل پیشبینی برای آمریکا و حتی کل جهان به همراه داشته باشد. گزینه مذاکره نیز با چالشهای خاص خود روبهرو است. با توجه به پایداری ایران بر مواضع و دیدگاههایش، به نظر نمیرسد آمریکا بتواند بهسادگی شرایط را به وضعیت پیش از جنگ رمضان بازگرداند. معادلات سیاسی و امنیتی پس از این جنگ تغییر کرده است و واشنگتن ناگزیر است این واقعیتها را در هرگونه مذاکره با تهران در نظر بگیرد. چنین مذاکرهای نیز میتواند هزینههای سیاسی قابلتوجهی برای دولت آمریکا داشته باشد. گزینه سوم، یعنی تداوم شرایط نه جنگ و نه صلح، از این جهت برای آمریکا اهمیت دارد که میتواند ضمن حفظ فشارهای سیاسی و اقتصادی بر ایران، واشنگتن را از ورود به یک جنگ تمامعیار و همچنین اعطای امتیاز به تهران دور نگه دارد.
* تصور میکنید ادامه این شرایط تاچه حد امکان پذیر است و ترامپ چه رویکردی اتخاذ خواهد کرد؟
این وضعیت نیز نمیتواند راهحلی پایدار برای بحران باشد؛ زیرا هزینههای ناشی از تداوم تنش در منطقه صرفاً متوجه ایران نیست. کشورهای اروپایی و کشورهای منطقه نیز از پیامدهای سیاسی، اقتصادی و امنیتی این وضعیت متأثر میشوند. هرچه این شرایط طولانیتر شود، بیثباتی سیاسی و اقتصادی میتواند آثار و پیامدهای گستردهتری بر منطقه و حتی بر نظم آینده خاورمیانه بر جای بگذارد. بنابراین، تداوم وضعیت کنونی نهتنها بحران را حل نمیکند، بلکه میتواند زمینهساز پیچیدهتر شدن معادلات منطقهای و افزایش هزینههای بازیگران مختلف شود. با وجود این ملاحظات، اگر بخواهیم رفتار و رویکرد فعلی ترامپ را بر اساس سه گزینه مطرحشده ارزیابی کنیم، به نظر میرسد در شرایط کنونی، گزینه جنگ اقتصادی در کنار جنگ نظامی، دستکم در محاسبات دولت آمریکا، مطلوبیت بیشتری نسبت به پذیرش یک توافق موقت یا تداوم وضعیت فعلی دارد. با این حال، هزینهها و پیامدهای احتمالی چنین انتخابی، بهویژه با توجه به واکنش ایران و تحولات منطقهای، همچنان یکی از مهمترین متغیرهای تعیینکننده در تصمیمگیری واشنگتن خواهد بود.