اولین بُعد تحلیلی در این خصوص، وضعیت وخیم نظام بینالملل است. شاید برخیها قبول کنند و شاید هم عدهای دیگر این واقعیت را رد کنند که در شرایط کنونی حاکم بر جامعه ملل، ایالات متحده، چین و روسیه به صورت مشخص از هر حیثی، سه ضلع قدرت جهان کنونی به حساب میآیند. همین مساله باعث میشود که تمام چالشها و پروندههای ریز و درشت مفتوح در نظام بینالملل، به نوعی به این سه ضلع مربوط باشند؛ حال این ارتباط میتواند مستقیم (همانند حمله آمریکا و اسرائیل به ایران) باشد یا اینکه همانند پرونده اوکراین (تحریک روسیه از سوی انگلیس و سپس آمریکا به حمله علیه کییف) میتواند جنبه غیرمستقیم به خود بگیرد. بر همین اساس این سه کشور در شرایط کنونی از هند و خاورمیانه گرفته تا کوبا و ونزوئلا و حتی در عمق آفریقا به عنوان سه بازیگر اصلی در ایفای نقش و تامین منافع خود هستند و بر همین اساس است که بسیاری از ناظران و تحلیلگران این نشست سهجانبه را با «نشست یالتا» که در فوریه ۱۹۴۵ میلادی در جزیره کریمه امروزی که روسیه آن را در سال ۲۰۱۵ ضمیمه خاک خود کرد، مقایسه میکنند. اما بُعد دوم این نشست تعدد، تضاد و برخورد منافع در وضعیت امروزی نظام بینالملل است. همه دیگر میدانند که پوتین وقتی به یک سفر مهم میرود، کیف هستهای خود را به نشانه قدرتنمایی و بر اساس پروتکلهای چندین دههای مسکو همراه خود میبرد. همچنین بسیاری دیگر میدانند که ترامپ و شی به عنوان دو قطب اقتصادی دنیا همین حالا در حال سر و کله زدن به یکدیگر در عرصه اقتصادی و تجاری با محوریت تعرفهها هستند و حتی موضوع منقضی شدن تاریخ توافق کنترل تسلیحات هستهای که مابین آمریکا و روسیه به امضا رسیده، نیز خود یک تهدید علنی برای دنیا است؛ اما سوال این است که تا چه حد این چنگ و دندان نشان دادنها و همچنین رویاروییهای اقتصادی، سیاسی و نظامی این سه قدرت علیه یکدیگر جدی و عمیق است؟
حل اختلاف به روش قدرتها
آنچه در این میان باید مورد نظر قرار بگیرد این است که هر سه قدرت بزرگ جهان به خوبی هزینههای درگیری، منازعه و تقابل با یکدیگر را میدانند و بر همین اساس علیرغم آنچه در رسانههای جهان از سوی رهبران این سه کشور در خصوص موضوعات مختلف مطرح میشود، به زد و خرد نظامی مستقیم نمیانجامد. به عنوان نمونه، در قضیه اوکراین، آمریکا حجم عظیمی از تسلیحات را به کییف تحویل داده و اروپا هم راهی جز پیروی از به عنوان یک شریک سنتی آمریکا در ناتو نداشته، اما در نهایت این مرزهای اتحادیه اروپا است که تهدید شده و بخشهایی از اوکراین به صورت مستقیم تخریب شده و از بین رفته است. یا در قضیه کره شمالی باید این موضوع را پذیرفت که این کشور از سوی چین و تا حدودی روسیه، برای تهدید کردن متحدان آمریکا در شبهجزیره کره در صف مقدم این روند قرار دارد و حتی با وجود تکذیبیههای متعدد، نشانههایی از سوی اکراین ارائه شد که نشان میداد جنگجویان کرهشمالی علیه اوکراین و به نیابت از مسکو در حال جنگ بودهاند. این مسائل پیچیدگیهای موجود در تقابل قدرتها است که البته علنی و عیان است، اما زمانی که مساله حاد میشود و اصطلاحاً گرههای متعدد و طولانیمدت در قبال نظام بینالملل و منافع این سه کشور پدیدار میشود، آنها به سوی حل و فصل مشکل بر اساس ساختار مد نظر این سه ضلعی پیش میروند.
توافق بر سر مسائل اولیه؟
با تمام این تفاسیر باید توجه داشت که چین، روسیه و آمریکا در بیانیهای مشترک که پس از نشست سهجانبه سران آنها در حاشیه اجلاس سازمان همکاری اقتصادی آسیا-اقیانوسیه (اپک) در شنژن منتشر شد، بر برگزاری و ادامه گفتوگو درباره کاهش خطرهای هستهای و جلوگیری از اشاعه تاکید کردند. در این بیانیه مشترک که رسانههای رسمی چین آن را «بیانیه صلح» خواندهاند، سه کشور تاکید کردهاند که جنگ هستهای قابل پیروزی نیست و هرگز نباید آغاز شود. همچنین در این بیانیه آمده است که دیوان بینالمللی کیفری و نهادهای مشابه نباید از اختیارات قضایی خود سوءاستفاده کنند. در این بیانیه همچنین بر اهمیت بنیادین اصل رضایت دولتها و احترام به مصونیت مقامات دولتی تأکید شده است. بر اساس بیانیه مشترک سران روسیه، چین و آمریکا، این کشورها تعهد خود را به اصلاح سازمان ملل اعلام کردند تا این سازمان بتواند به چالشهای جهانی به شکلی مؤثرتر پاسخ دهد. اما فارغ از این کلیات باید توجه داشت که اظهارات رهبران چین و روسیه نشان میدهد که به احتمال زیادی توافقات اولیه حول برخی از مسائل صورت گرفته که این بیانیه را باید پوششی برای مخفی کردن این کلیات دانست. به عنوان مثال تلویزیون مرکزی چین به نقل از شی جین پینگ اعلام کرد که «دیدار بین رهبران چین، روسیه و ایالات متحده مثبت و سازنده بود و دارای نتایج ملموسی بود». از سوی دیگر ولادیمیر پوتین، رئیسجمهور روسیه در کنفرانس مطبوعاتی خود اعلام کرد «این نشست به ما امکان داد یکدیگر را بهتر درک کنیم و به اعتقاد من، زمینه را برای توافقهای آینده، چه در این قالب و چه در قالبهای دیگر فراهم کرد». حال باید منتظر دیدارها و احتمالاً اعلام برخی از توافقها و خروجیهای این نشست بود.