او در ادامه از مردم خواسته است پوست خود را کلفت کنند و شرایط موجود را امتحان الهی بدانند. این سخنان، در حالی مطرح میشود که مشکل مردم در حال حاضر قیمت هندوانه و خربزه نیست و توجه به این نکته که کوچکزاده در جایگاه نماینده مجلس مشکل معیشتی مردم را تا این اندازه تقلیل میدهد، این سوال را به ذهن متبادر میکند که شخصی مانند کوچکزاده چه تصویری از ابعاد واقعی مشکلات معیشتی مردم دارد؟ شاید اگر خودش در این زمینه توضیح بدهد، روشن شود که چرا وقتی موضوع فقر پروتئین مطرح است، به قیمت هندوانه وخربزه اشاره میشود؟ صرفنظر از نیت گوینده و فضایی که در آن بیان شده، این سخن یک اشکال اساسی دارد و آن تبدیل مطالبات معیشتی مردم به خواستههایی کوچک و کماهمیت است که گویا در برابر آرمانهای بزرگ سیاسی و ایدئولوژیک جایی ندارند. آقای کوچکزاده خوب است بگوید چه کسی ادعا کرده که یک انقلاب سیاسی و اجتماعی صرفا برای ارزان شدن چند قلم مصرفی شکل گرفته است. انقلابها اهداف و آرمانهای گستردهتری دارند و نمیتوان آنها را به قیمت مواد غذایی یا میزان درآمد خانوارها تقلیل داد، اما از این مقدمه نمیتوان نتیجه گرفت که تأمین معاش مردم نیز در شمار مسئولیتها و اهداف یک نظام سیاسی نیست. مسئله این است که وقتی یک نماینده مجلس از گرانی و گرسنگی با لحنی سخن میگوید که گویی مردم خواستهای سطحی و غیرقابل اعتنا مطرح کردهاند، در واقع فاصلهای میان آرمانهای اعلامشده و زندگی روزمره شهروندان ایجاد میکند؛ فاصلهای که نمیتوان آن را با دعوت به صبر و تحمل نادیده گرفت.
اهمیت معیشت
کوچکزاده دارای دکترای مهندسی آبیاری و زهکشی است و سابقه تدریس دانشگاهی در دانشکده کشاورزی دانشگاه تربیت مدرس را دارد. این پیشینه، بهویژه در کشوری که با بحران آب، دشواریهای تولید کشاورزی و مشکلات تأمین مواد غذایی مواجه است، ظرفیت ارزشمندی برای ورود تخصصی به مسائل کشور محسوب میشود. او قبلا در برخی مواضع پارلمانی خود به مسائل اقتصادی و معیشتی توجه نشان داده است. برای نمونه، در شهریورماه امسال از دولت به دلیل بیتوجهی به اجرای برخی احکام برنامه هفتم، از جمله تأمین زمین و مسکن و پرداخت وام ازدواج و فرزندآوری انتقاد کرد. از این نظر نمیتوان گفت او با طرح مطالبات اقتصادی مردم بیگانه است. با توجه به همین سابقه باید از او پرسید چگونه نمایندهای که در مجلس، مسکن، وام ازدواج، مدیریت منابع آب و اجرای تعهدات اقتصادی دولت را موضوعاتی شایسته پیگیری میداند، وقتی با دشواری معیشت مردم مواجه میشود، از عباراتی استفاده میکند که نتیجه آن کماهمیت جلوه دادن همین مطالبات است؟ آیا مسکن و ازدواج و تأمین نیازهای اولیه خانوادهها موضوعاتی جدا از معیشت هستند؟ آیا گرانی مواد غذایی و کاهش قدرت خرید خانوارها را میتوان با تغییر نام آنها از مشکل اقتصادی به امتحان الهی از دستور کار مسئولان خارج کرد؟
انقلاب و سفره مردم
شاید برای روشن شدن این تناقض، نیازی به استناد به منتقدان جمهوری اسلامی نباشد. کافی است به سخنان بنیانگذار انقلاب توجه کنیم که در یازدهم اسفند ۵۷، تنها چند هفته پس از پیروزی انقلاب، در گفتوگو با خبرنگار اطلاعات درباره ضرورت تأمین مسکن برای بیخانمانها و فقرا سخن گفت و تأکید کرد که آب و برق برای فقرا و بیبضاعتها باید رایگان شود. او همچنین تصریح کرد که نیروهای اصلی انقلاب، مردم غیرمرفه و پابرهنهای بودند که بیشترین هزینه را برای پیروزی آن پرداخت کردند. این تأکیدها تصادفی نبود. در نگاه بنیانگذار انقلاب، مستضعفان صرفاً نیرویی برای پیروزی یک حرکت سیاسی نبودند که پس از تحقق آن، وظیفهشان به تحمل دشواریها محدود شود. آنها صاحبان اصلی انقلاب معرفی میشدند و بهبود وضعیت زندگیشان از جمله انتظاراتی بود که در همان روزهای نخست مطرح شد؛ بنابراین اگر قرار است از آرمانهای انقلاب سخن گفته شود، نمیتوان بخش مربوط به عدالت اجتماعی، محرومیتزدایی و تأمین نیازهای اولیه مردم را نادیده گرفت و تنها بر جنبههای سیاسی و تقابلی آن تأکید کرد.
ندیدن رنج مردم!
در اظهارات کوچکزاده، نکته دیگری نیز وجود دارد که نمیتوان از کنار آن گذشت. او به مردم گفته است همین که در برابر آمریکا ایستادهاند، خود نوعی پیروزی است و نباید مدام بپرسند تا چه زمانی باید در این مسیر حضور داشته باشند، اما مسئله این است که مقاومت سیاسی و امنیتی، هر اندازه هم که از منظر گوینده ضروری باشد، نمیتواند به معنای تعطیل شدن حق پرسشگری شهروندان باشد. مردم حق دارند بدانند هزینههایی که متحمل میشوند چه نسبتی با اهداف اعلامشده دارد و مسئولان برای کاهش فشارهای زندگی آنها چه برنامهای دارند. مردمی که با تورم، کاهش قدرت خرید، دشواری تأمین مسکن، هزینههای درمان و نگرانی درباره آینده فرزندانشان مواجهاند، لزوماً در حال نفی آرمانهای سیاسی کشور نیستند. آنها درباره زندگی خود حرف میزنند؛ زندگیای که نمیتوان آن را از سیاستگذاری عمومی جدا کرد. دعوت به مقاومت، زمانی میتواند معنای اجتماعی پیدا کند که در کنار آن، مسئولیت پذیری، پاسخگویی و تلاش برای کاهش رنج مردم نیز وجود داشته باشد. در غیر این صورت، مقاومت به مطالبهای یکطرفه تبدیل میشود که هزینه آن بر دوش شهروندان است، اما پاسخگویی درباره نتایج آن به تعویق میافتد. آنچه شنیدن سخنان کوچکزاده را سخت میکند، فقط انتخاب هندوانه و خربزه نیست، مسئله، لحنی است که با آن از کنار گرانی دارو، مسکن، مواد غذایی و در یک کلام، رنج اقتصادی مردم عبور میکند. عجیب است که کوچکزاده به این نکته توجه ندارد که وقتی چنین واقعیتهایی به موضوعی برای کوچک شمردن مطالبات مردم تبدیل میشود، نتیجه چیزی جز احساس نادیده گرفته شدن نیست. خوب است آقای کوچکزاده توجه کند که انقلاب برای شکم نبود، اما گرسنگی و ناتوانی از تهیه مایحتاج اولیه زندگی بسیار واقعیتر از آن است که بتوان پشت کلمات پنهانش کرد. آرمان بزرگی همچون مقابله با تجاوز، مقاومت در برابر زیادهخواهی استکبار با تحقیر نیازهای اولیه انسانها بزرگتر نمیشود. اگر قرار است مردم همچنان در مسیر دشوار کشور همراه باشند، باید به جای توصیه به کلفت کردن پوستشان، درباره مسئولیت کسانی سخن گفت که وظیفه دارند از شدت دشواریهای زندگی بکاهند. مردم قرار نیست میان عزت ملی و حق داشتن یک زندگی قابل قبول، یکی را انتخاب کنند. این دو مطالبه نه در تقابل با یکدیگر، بلکه در کنار هم معنا پیدا میکنند.