مذاکره در کرملین
تهران و مسکو طی سال‌ها و دهه‌های گذشته روابط دوجانبه، متقابل و تعریف شده‌ای با یکدیگر داشته‌اند و به‌طور مشخص و حداقل پس از انقلاب روسیه جایگاه خاصی در سیاست خارجی ایران داشته و نقش ویژه‌ای را ایفا کرده است. چنانکه در دولت‌های مختلف ایران در فضای بین‌الملل همواره روس‌ها را به‌عنوان کشوری دوست در کنار خود داشته است و در معاهدات و توافقات بین‌المللی نیز همواره دوشادوش روس‌ها ایستاده است. چه اینکه طی سالهای گذشته سیاست نگاه به شرق از سوی ایران بسیار پر رنگ‌تر و عمیق‌تر پیگیری می‌شود. به ویژه پس از اینکه ایران قرارداد ۲۵ سالهای با چین و قرار داد ۲۰ سالهای با روسیه به امضا رساند. البته که شریط بین‌المللی امروز نیز ایجاب می‌کند کشور‌های مختلف در مسیر کسب هر چه بیشتر منافع ملی خود به تعامل با سایر کشور‌ها و قدرت‌ها بپردازند. این در حالی است که ایران همواره تلاش داشته در یک تعامل و ارتباط پایدار با همه کشور‌ها و قدرت‌های جهان قرار داشته باشد؛ اما این خود کشور‌ها بوده‌اند که با رویکرد‌های خاص خود میزان تعامل را مشخص کرده‌اند؛ لذا با توجه به شرایط حاضر این امری طبیعی است که ایران بخواهد نگاه به شرق را ترجیح دهد. آن هم در شرایطی که از سال گذشته تا کنون دو جنگ را با هزینه هایش پشت سر گذاشته است. در همین مسیر تهران به دنبال همگرایی با مسکو و پکن و پیمان‌های منطقه‌های و فرامنطقه‌ای مثل شانگهای و بریکس است تا نه تنها خود را از انزوای سیاسی خارج کند؛ بلکه در مسیر کسب منافع ملی از این طریق نیز اقدام کند. گرچه هنوز هم پنجره مذاکره با غرب بسته نشده و میانجی‌ها مشغول کارند.
*دیدار رضایی- پوتین
در جریان تحولات اخیر میان تهران و واشنگتن و احتمال جنگ یا از سرگیری مذاکره کشور‌های بسیاری در قالب میانجی میان ایران و آمریکا قرار گرفته‌اند از کشور‌های عربی، چون عمان، قطر و اخیرا مصر تا کشور‌های دیگری، چون پاکستان و در پشت پرده چین؛ اما چندی روس‌ها نیز برای میانجی‌گری میان تهران و واشنگتن ابراز تمایل کرده‌اند و به نظر می‌رسد با توجه به مناسبات خوب پوتین به ترامپ وی این موضوع را بپذیرد. البته روس‌ها هنوز به طور قطعی این موضع را اعلام نکرده‌اند، اما تحرکات روس‌ها نشان از این همین معنا را دارد. در همین راستا روز پنجشنبه سرلشکر محسن رضایی دبیر شورای عالی امنیت ملی برای دیدار با مقامات عالی روسیه در صدر هیاتی به مسکو سفر کرد و پیام مقام معظم رهبری را به ولادیمیر پوتین رئیس‌جمهور روسیه تسلیم کرد. رضایی در این دیدار ضمن ابلاغ و تسلیم پیام رهبر معظم انقلاب اسلامی به پوتین، درباره پیشبرد مناسبات راهبردی دو کشور و تحولات منطقه‌ای و بین المللی رایزنی کرد. دبیر شعام با اشاره به گستره وسیع دستور کار مناسبات دو کشور، بر ضرورت تعمیق و تسریع در اجرای توافقات کلان میان تهران و مسکو تاکید کرد. وی تصریح نمود که همکاری‌های راهبردی ایران و روسیه نقش تعیین‌کننده‌ای در تثبیت ثبات منطقه‌ای و مقابله با یکجانبه‌گرایی در عرصه بین‌المللی دارد. بخش عمده‌ای از این دیدار سه ساعته به بررسی آخرین تحولات غرب آسیا و خلیج فارس اختصاص داشت. دکتر رضایی با تبیین مواضع جمهوری اسلامی ایران در قبال تحرکات اخیر آمریکا و تهدیدات علیه کشورمان، یادآور شد که پاسخ‌های طرف‌های غربی به مطالبات ایران قانع‌کننده نبوده است. وی تاکید کرد: «ایران مواضع روشن خود را اعلام کرده و طرف‌های مقابل باید به صورت صریح به شروط تعیین‌شده از سوی تهران عمل کنند».
ولادیمیر پوتین رئیس‌جمهور روسیه نیز در این دیدار با استقبال از پیام مقام معظم رهبری، بر نقش سازنده و کلیدی ایران در منطقه تاکید کرد و با اشاره به مواضع مشترک دو کشور در بسیاری از پرونده‌های منطقه‌ای و بین‌المللی، بر اراده مسکو جهت توسعه مناسبات با تهران تصریح کرد و خواستار تداوم رایزنی‌ها میان مقامات امنیتی و سیاسی دو کشور شد. همچنیبن کاظم جلالی سفیر ایران در روسیه نیز در خصوص این دیدار نوشت: «آقای پوتین به صراحت اعلام کردند که تجاوز نظامی به ایران، جنگ ظالمانه‌ای بود و باید هرچه سریع‌تر تمام شود؛ رئیس‌جمهور روسیه همچنین اعلام کرد که هر کمکی که از طرف روسیه برای پایان دادن به این جنگ مقدور باشد، آماده همکاری خواهد بود». در همین راستا دبیر شعام در گفت‌و‌گو با خبرنگاران در خصوص این دیدار اظهار کرد: در دیدار با رئیس‌جمهور روسیه درباره مسائل مهم منطقه و همچنین درباره بحث‌های مهمی درباره پساجنگ به خصوص در بحث ترتیبات امنیتی منطقه با ایشان مشورت کردیم. سرلشکر محسن رضایی با اشاره به نشست چهارجانبه جمهوری اسلامی ایران، پاکستان، عربستان سعودی و ترکیه در تهران گفت: گزارشی از این جلسه ارائه کردم و آقای پوتین ضمن استقبال از برگزاری این نشست، اعلام کرد که ما هم مانند دوستان چینی معتقد هستیم که بایستی ترتیبات منطقه‌ای وجود داشته باشد و کشور‌های خارجی در امنیت منطقه دخالت نکنند. وی تصریح کرد: به آقای پوتین عرض کردیم که در مسأله دیپلماسی، هفت شرط را به آمریکایی‌ها اعلام کردیم و تا آمریکایی‌ها به هفت شرط ما عمل نکنند نه تنگه هرمز باز می‌شود و نه مذاکره‌ای در کار است و دیپلماسی که الان صورت می‌گیرد، صرفاً با این هدف است که آمریکایی‌ها حقوق ما را بپردازند. اگر آمریکایی‌ها به هفت شرط ما عمل کنند، نشان خواهد داد که می‌خواهند رفتار خود را تغییر دهند.
* مذاکره مستقیم
پس از سفر دبیر شعام به مسکو خبری در برخی رسانه‌ها مطرح شد که با ابهاماتی رو‌به‌رو بود. اینکه پیش از سفر آمریکایی‌ها در ارتباط با مسکو بحث میانجی‌گری برای مذاکره مستقیم با ایران را مطرح کرده‌اند، اما با طرح این موضوع از سوی روس‌ها این موضوع مورد موافقت ایران قرار نگرفته است. در همین راستا یک عضو شورای عالی فضای مجازی، از درخواست آمریکا از روسیه برای میانجی‌گری میان تهران و واشنگتن، از مخالفت ایران با این درخواست و تماس تلفنی سرلشکر رضایی با ولادیمیر پوتین خبر داد. عزت‌ا... ضرغامی با تشریح جزئیات این ماجرا نوشت: ویتکاف در دیدار با پوتین گفته است که آمریکا از روسیه درخواست کرده برای نشستن ایران و آمریکا پشت یک میز و آغاز مذاکره میان دو طرف میانجی‌گری کند. با این حال، به گفته ضرغامی، نماینده آمریکا تأکید کرده بود که واشنگتن دیگر به میانجی‌ها نیاز ندارد و ترجیح می‌دهد به‌صورت مستقیم و رودررو با ایران مذاکره کند ضرغامی تصریح کرد: پوتین نیز دو نفر را به ایران فرستاد تا با آقای رضایی دیدار کنند و از طرف روسیه درخواست همراهی و پاسخ مثبت ایران را مطرح کنند؛ اما پاسخ ایران به این درخواست منفی بود، چراکه نسبت به این موضوع حساسیت و توجه وجود داشت.
