خلاف منافع ملی؛ عامل اجماع بین‌المللی
سخن در باب جریانی است که بر طبل خروج از پیمان منع گسترش سلاح‌های هسته‌ای موسوم به «NPT» می‌کوبد و معتقدند که خروج از این پیمان می‌تواند توان بازدارندگی ایران را بالاتر ببرد. جالب اینکه به رغم این ادعا هنوز هیچ فکت یا سندی در تایید ادعای خود برای افزایش توان بازدارندگی کشور با خروج از «NPT» ارائه نکرده‌اند، اما واقعیت این است که عده‌ای دانسته یا نادانسته طرحی را پیش می‌برند که مضرات آن چندین مقابل منافع آن است. فضای تجمعات شبانه و استفاده از این ظرفیت نیز باعث شده تا این جریان خواست خود را در تجمعات شبانه طرح و آن را در قالب خواست مردم جا بزند و از دستگاه‌های مسئول و دست اندرکار خواستار تغییر در سیاست حکومت در قبال دکترین هسته‌ای نظام شده است. چه اینکه این جریان از مجلس گرفته تا مجمع تشخیص منویات خود را پیش برده است. در همین راستا پس از اینکه برخی نمایندگان مجلس نسبت به این مساله موضع گرفتند و حسینعلی حاجی‌دلیگانی نماینده شاهین‌شهر از آماده‌سازی طرح سه فوریتی برای خروج از «NPT» و ابراهیم رضایی عضو کمیسیون امنیت ملی نیز از حداقل ۱۰ طرح امضا شده توسط اکثر نمایندگان برای خروج ایران از NPT و در مدر دست بررسی بودن آن در مجلس خبر داد محسن اراکی، عضو مجمع تشخیص مصلحت نظام و هیات‌رئیسه مجلس خبرگان رهبری، تازه‌ترین چهره‌ای است که خواستار بازنگری در عضویت جمهوری اسلامی در پیمان منع گسترش سلاح‌های هسته‌ای شده و در ابتدای درس خارج فقه خود، با اشاره به تجمعات شبانه، از مسئولان خواست درباره ادامه حضور ایران در این پیمان تجدیدنظر کنند. وی گفته است: ایران طی سال‌های گذشته به دلیل عضویت و پایبندی به ان‌پی‌تی آسیب‌های فراوانی دیده، اما منفعت متناسبی به دست نیاورده است. او حتی از حاضران در تجمعات شبانه خواسته این موضوع را به مطالبه‌ای عمومی تبدیل کنند. در همین راستا جمعه نیز حجت‌الاسلام علی‌اکبری خطیب جمعه تهران نیز بازنگری در دکترین هسته‌ای کشور را مطالبه مردم خواند و از نخبگان خواست که طرح‌های خود را ارائه دهد. این در حالی است که این طرح مخالفان بسیاری نیز دارد و برای تحقق آن باید به یک اجماع ملی رسید که با توجه به شرایط کنونی به نظر نمی‌رسد این اجماع کنونی شکل گیرد.
* هزینه-فایده خروج از NPT
گرچه عده‌ای موافق تغییر دکترین هسته‌ای و متعاقب آن خروج از NPT هستند؛ اما بسیاری نیز این طرح را خلاف منافع کشور می‌دانند و حداقل در چنین شرایطی طرح آن را جایز نمی‌دانند. چنانکه علی جنتی در همین راستا به جماران گفته است: «افرادی که می‌گویند باید ایران از NPT خارج شود، نمی‌دانند که این حرف تا چه اندازه مغایر با منافع ملی کشور است. اصلاً سخن گفتن در این باره اشتباه است و خودش بالقوه جنگ دیگری را بر کشور تحمیل خواهد کرد. تاب‌آوری جامعه هم حدی دارد و ممکن است در مرحله‌ای به انتها برسد، اگر جنگ دیگری اتفاق بیفتد و تأسیسات حیاتی کشور آسیب ببینند و مردم با کمبود برق، گاز یا بنزین روبه‌رو شوند، یا تحریم‌ها موجب شود کالا‌ها و نیاز‌های اساسی مردم تأمین نشود، احتمالاً با تنش‌های وسیعی در سطح جامعه روبه‌رو خواهیم شد». مساله این است که در شرایط حساس کنونی آمریکا و اسرائیل درصدند تا به هر نحوی جامعه جهانی را به سمت و سوی اتحاد بر علیه ایران بکشانند تا بدین واسطه بتوانند حمله به ایران را توجیه کنند. شرایط کنونی به نحوی است که نمی‌توانند دستاویزی برای حمله به ایران داشته باشند و بابت حملات خود در جنگ ۴۰ روزه هنوز از افکار عمومی داخلی خود و جهان مورد پرسش قرار می‌گیرند؛ لذا باید یک دستاویز قانونی داشته باشند که به واسطه آن حمله به ایران را توجیه کنند. خروج داوطلبانه ایران از NPT می‌تواند این فرصت را برای آنها فراهم کند که ایران با خروج از NPT به دنبال دست یابی به سلاح هسته‌ای است و تاکنون نیز مواجهه درستی با جامعه جهانی و آژانس بین‌المللی انرژی اتمی نداشته است؛ لذا اینگونه می‌توانند اجماع جهانی را بر علیه ایران ایجاد و متحد کنند و آغاز جنگ علیه ایران را توجیه کنند. این در حالی است که اگر اینگونه شود حتی کشور‌های حامی ایران مثل چین و روسیه نیز دیگر مثل سابق به لحاظ قانونی نمی‌توانند از موضع ایران حمایت کنند. چرا که دیگر نمی‌توانند به پایبندی ایران به پیمان منع گسترش سلاح‌های هسته‌ای استناد کنند؛ لذا اینکه بسیاری در باب عدم تصمیم شتاب زده در جهت خروج از NPT هشدار می‌دهند و عقلای قوم نیز در این باب معتقدند اجماع داخلی رخ نخواهد داد از این جهت است که عدم اجماع داخلی در این خصوص و گذشتن از خروج از NPT می‌تواند جلوی اجماع جهانی علیه ایران و توجیه آغاز جنگ را بگیرد. اگر نگاهی مدبرانه وکارشناسانه به شرایط فعلی که در آن قرار داریم بیندازیم درخواهیم یافت که این اتفاق می‌تواند آخرین و بدترین اقدامی باشد که می‌تواند انجام شود، چراکه در شرایط حاضر که ایران از جهت مختلف در تحدید و فشار قرار دارد خروج از NPT می‌تواند دایره را بر ایران بسیار تنگ‌تر کند. چه اینکه ماده ۱۰ NPT اگرچه حق خروج را به رسمیت می‌شناسد، اما هیچ تضمینی نمی‌دهد که دولت خارج‌شونده از پیامد‌های سیاسی، اقتصادی یا حتی اقدام جمعیِ نظامی این تصمیم مصون بماند؛ لذا باید هزینه‌های گزاف خروج از NPT را در نظر گرفت و با هزینه فایده به اتخاذ تصمیم و پیشنهاد روی آورد.
* تصمیم جدیدی گرفته نشده
رهبر شهید انقلاب تا زمانی که در قید حیات بودند نگاهی به تغییر دکترین هسته‌ای کشور نداشتند و بر همین مبنا نیز با وجود تلاش بسیاری از نمایندگان در دوره‌های مختلف برای خروج از NPT ایران همواره به تعهدات خود در قبال این پیمان عمل می‌کرد. حال در شرایط حاضر با وجود فشار‌هایی که آورده می‌شود هنوز نشانی از تغییر رویکرد در حاکمیت و نهاد‌های بالادستی دیده نمی‌شود. چنانکه اخیرا دبیر شورای عالی امنیت ملی در گفت‌وگوی ویژه خبری اظهار داشت: «ملت، صاحبان کشور ایران هستند، آنان خواسته‌های خود را می‌گویند، مطالبه‌های خود را از دولتمردان می‌گویند، اما هنوز در دولت و حکومت، تصمیم جدیدی گرفته نشده است». محسن رضایی افزود: «البته این بحث الان مطرح است که اگر دوباره جنگ شود، آیا ما می‌خواهیم همان دکترین سابق را داشته یا نداشته باشیم، اما هنوز تصمیم جدیدی به صورت رسمی و حکومتی گرفته نشده است؛ ملت ایران دارای مطالبه‌ها و دنبال یک منطقی هستند. می‌بینند که دشمن همه مرکز‌های هسته‌ای ما را زده، به چه دلیلی زده است، ما که به همه بازرسی‌های آژانس پاسخ مثبت داده‌ایم و کمک کرده‌ایم تا بیایند و بازرسی کنند. در همه سایت‌های ما دوربین گذاشتند که به‌طور برخط، همه رویداد‌های درون سایت‌های ما بلافاصله به مرکز آژانس بین‌المللی انرژی اتمی رفته است. بنابراین، وقتی مردم اینها را می‌بینند، خواسته آنان از ما این است که برای چه می‌خواهید به این وضع ادامه بدهید، دکترین هسته‌ای ایران تغییر پیدا کند؛ اما به‌طور رسمی یا اینکه فرض کنیم در شورای عالی امنیت ملی، نشستی برگزار یا در هیات دولت تصمیمی گرفته شده باشد، نبوده است. البته دوستان ما در مجلس، یک کار مقدماتی انجام می‌دهند، اما هنوز تصمیم حکومتی گرفته نشده است».
