ساختوساز با صرفهجویی همراه میشود؟
رکوردهایی که اگرچه امید به مدیریت مصرف آب را در شرایط بحرانی که تهران سپری کرده بیشتر میکند، اما معلوم نیست با سیاستهای ساخت و ساز فعلی در تهران نتیجه مطلوب را خواهد داشت؟
*تهرانیها رکورد زدند
بهنام بخشی سخنگوی شرکت آب و فاضلاب استان تهران اعلام کرده است سرانه مصرف آب تهرانیها از بیش از ۲۵۰ لیتر در سال ۱۴۰۲ به ۱۸۰ لیتر در سال ۱۴۰۵ رسیده است. او دلیل این کاهش را تاثیر استفاده از کاهندهها و تغییر رفتار شهروندان میداند. کاهشی که به گفته بخشی معادل حدود یک میلیارد و ۳۰۰ میلیون بطری نیملتری آب است. خوشمصرفهای تهران در مقایسه با چهار ماهه اول سال گذشته از ۳۷ درصد به ۴۸ درصد افزایش یافته و همزمان تعداد پرمصرفها نیز ۱۰ درصد کاهش یافته است. هدفگذاری شرکت آبوفاضلاب رسیدن به الگ وی مصرف ۱۳۰ لیتر برای هر شهروند تهرانی است. اما آیا فقط با تغییر رفتار شهرونان میتوان تنش آبی تهران را مدیریت کرد؟ این صرفه جویی در شرایطی که جمعیت پایتخت بیشتر شود، منجر به خنثی شدن اثر آن نخواهد شد؟
*ساختوساز صفر؟
وزارت نیرو یکی از راهکارهای مهار تنش آبی در تهران را «ساخت و ساز صفر» میداند. سیاستی که سال گذشته از سوی این وزارتخانه پیشنهاد شد، اما با مخالفتهای جدی از سوی شهرداری و شورای شهر تهران روبهرو شد. براساس این طرح زارت نیرو برای ساخت و ساز مسکن در تهران شرط اثبات آبی را ارائه کرد که براساس آن پیش از صدور مجوز ساخت، امکان تامین آب باید بررسی شود. عیسی بزرگزاده، سخنگوی صنعت آب تاکید داشت که تهران آبی فقط توان میزبانی از ۸ تا ۹ میلیون نفر را دارد، اما اکنون باید نیاز آبی حدود ۲۰ میلیون نفر را تأمین کند. به گفته او تمامی این جمعیت از منابع آبی مشترک استفاده میکنند، و کمآبی در یک نقطه، به سرعت سایر مناطق را نیز درگیر میکند. بنابراین، باید کل محدوده تهران آبی شامل تهران، البرز و بخشهایی از قزوین در سیاستگذاریها مدنظر قرار گیرد. او معتقد است که راهکار وزارت نیرو ممنوعیت مطلق ساختوساز نیست، بلکه هدایت ساختوسازها به سمت توسعه پایدار است. در این طرح هر پروژهای که نیاز به بارگذاری آبی دارد، باید ابتدا اثبات کند که منبع آب آن تأمین شده است. اثباتی که با توجه به شرایط هر استان و منابع آبهای سطحی و زیرزمینی متفاوت است و دو درصد هم به هزینه ساخت اضافه میکند. بر اساس این گزارش، دستگاههای مسئول باید پیش از صدور مجوز ساخت، امکان تأمین آب را بررسی کنند. اگر آب کافی موجود نیست، باید سراغ راهکارهایی مانند بازچرخانی یا تولید آب رفت، نه آنکه با رویکرد درآمدی، بلندمرتبهسازی را پیش بگیرند. اعضای شورای شهر تهران معتقدند که این طرح روی کاغذ شدنی است و در واقعیت عملیاتی نیست. جعفربندی شربیانی عضو شورای شهر تهران درباره این طرح وزارت نیرو گفته بود «اگر به طرح جامع و طرح تفصیلی در عملکرد وفادار باشیم، اداره شهر تهران از حیث معماری و شهرسازی در مسیر درستی قرار میگیرد». مهدی چمران رئیس شورای شهر در واکنش به این پیشنهاد به ساخت و ساز در حریم تهران اشاره کرد که «حریم را در اختیار عدهای قرار میدهند که بسازند و میگویند در تهران ساختمان نسازید. مگر ساخت و ساز در حریم به آب نیاز ندارد»؟ مساله مهمی که شهرداری تهران را نگران میکند ایجاد درآمد از طریق ساخت و ساز است که سهم بزرگی در تامین بودجه سالانه این نهاد شهری دارد.
* مهار جمعیت در پایتخت
غلامرضا کاظمیان، دبیر شورای عالی معماری و شهرسازی و معاون وزیر راه و شهرسازی معتقد است باید نقطعه شروع تقاضای ساخت و ساز در تهران محدود شود. برای این منظور هم باید تلاش شود جمعیت و فعالیت اقتصادی که مصرف زمین و مصرف آب و کاربری بالایی دارند یعنی نیروی انسانی زیادی لازم دارند محدود شود. او به رسانهها گفته بود محدودیت ساخت و ساز تنها محدود به تهران نیست و مجموعه شهری تهران یعنی منطقه کلانشهری تهران که شامل دو استان تهران و البرز میشود مدنظر است والبته تهران در آن وزن اساسی دارد. او معتقد است که بارگذاری جمعیتی و فعالیتی جدید در تهران باید در چارچوب اسناد مصوب توسعه و عمران محدود شود و این حتما به معنای محدودیت شدید خواهد بود چراکه جمعیت و فعالیت اقتصادی که مصرف زمین و مصرف آب و کاربری بالایی دارند محدود شوند. کاظمیان حالا میگوید این طرح در انتظار ابلاغ از سوی دولت است. وی در گفتوگو با «آرمان ملی» توضیحاتی درباره این طرح پیشنهادی میدهد و با تاکید بر اینکه منظور از ساخت و ساز صفر، به صفر رساندن مطلق آن نیست میگوید: ساختوساز صفر هیچوقت بهعنوان یک سیاست قطعی تأیید نشد و منظور از آن هرگز این نبود که هیچ ساختوسازی در تهران انجام نشود. در بافتهای فرسوده، بازسازی و نوسازی باید انجام شود و در چارچوب طرحهای جامع و تفصیلی نیز ساختوساز مجاز است. آنچه مورد تأکید بود، اجتناب از بارگذاری جمعیتی و فعالیتی جدید، فراتر از ظرفیت پیشبینیشده در منطقهٔ تهران و البرز است. به گفته او این موضوع در کمیسیون زیربنایی دولت مطرح و تأیید شد. سپس برای کسب پشتیبانی افکار عمومی و نظر کارشناسان، جلساتی با حضور دانشگاهیان و رسانهها برگزار شد که آخرین آن در تاریخ ۶ اسفند برگزار شد. جمعبندی نهایی این جلسات به هیات دولت ارسال شده و انشالله بهزودی ابلاغ نهایی خواهد شد.
کاظمیان البته تاکید میکند که این رویکرد هم اکنون نیز ملاک عمل است و در شورای عالی شهرسازی و کمیسیون مادهٔ ۵ بهعنوان ملاک عمل دنبال میشوند و تلاش میکنیم از بارگذاری جمعیتی جدید در تهران جلوگیری کنیم. تهران برای اینکه مسأله آب در این شهر به یک بحران پیچیده تبدیل نشود نیازمند مجموعهای از اقدامات موازی است. اگر ساختوساز صفر بهدلیل مخالفتهای مدیریت شهری روی کاغذ بماند، چه راهکارهای دیگری برای مهار تنش آبی وجود دارد؟ وزارت راه و وزارت نیرو بر «توسعهی پایدار» و «بارگذاری مشروط» تأکید دارند، اما شهرداری بر درآمدهای حاصل از ساختوساز اصرار دارد. در این میان، برخی کارشناسان معتقدند راه میانی هم وجود دارد: تجدیدنظر در الگوی شهرسازی، تشویق به بازچرخانی آب در ساختمانهای جدید، و اعمال مالیات سبز بر پروژههای پرمصرف. اینها به عنوان راهکارهایی مطرح است که میتواند هم نیاز آبی را مدیریت کند و هم شاید بخشی از درآمد شهرداری را جبران کند. آنگونه که استانداری تهران اعلام کرده است ۸۰ درصد تهران از بازچرخانی آب بهرهمند است، اما برای نخستین بار در آبان سال گذشته اجرا شد و منازل زیادی نیستند که از این رویکرد بهرهمند هستند.
