ضمانت اجرایی توافق ایران و عمان به آمریکا میرسد
تحولات منطقهای مثل مذاکرات ایران و عمان و پیمان مکه چه میزان بر امنیت منطقهای و ازسرگیری مذاکره میان ایران و آمریکا تاثیر خواهد داشت. در همین راستا برای بررسی تحولات منطقه «آرمان ملی» با مرتضی مکی تحلیلگر مسائل بینالملل به گفتوگو پرداخته است که میخوانید.
** مذاکرات ایران و عمان پیرامون تنگه هرمز را چگونه ارزیابی میکنید؟
موضوع مذاکرات ایران و عمان در خصوص چگونگی تردد شناورها از آبراه تنگه هرمز نقطه ثقل مهمی در خصوص چگونگی تردد کشتیها از این آبراه و حل اختلافات میان ایران و آمریکا در خصوص آزادی رفت و آمد در تنگه هرمز است. به هر حال یکی از تغییرات مهمی که پس از جنگ ۴۰ روزه شاهد بودیم کنترل و نظارت ایران بر تنگه هرمز بود. تنگهای که پیش از جنگ همچنان آزادی رفت و آمد در آن وجود داشت، ناوهای آمریکایی به راحتی وارد خلیج فارس میشدند و از این منطقه خارج میشدند ولی با تجاوز آمریکا به جمهوری اسلامی ایران باعث شد که ایران در یک اقدام جسورانه این تنگه را ببندد و نشان دهد که همچنان از توانمندیهای بالای دفاع از امنیت خود برخوردار است. از طرف دیگر موضوع آزاد کردن کشتیها از تنگه هرمز به یک هدف محوری آمریکا برای پایان دادن به جنگ با ایران تبدیل شد و در عین حال تلاش کردند با طرحهایی برای رفت و آمد شناورها از ساحل جنوبی تنگه در سواحل عمان، به نوعی ابزار کنترل و نظارت ایران بر تنگه هرمز را کند کنند و از این طریق استراتژی ایران برای کنترل و نظارت بر تنگه هرمز را به چالش بکشند. شکست تفاهمنامه اسلامآباد نیز در همین چارچوب رخ داد. آمریکاییها نمیخواهند این تغییر معادلات در منطقه را پس از جنگ ۴۰ روزه بپذیرند و همچنان در چارچوب دیپلماسی اجبار و تهدید حملات نظامی به دنبال تحمیل خواستههای خود به جمهوری اسلامی ایران است و متقابلاً جمهوری اسلامی در واکنش به تجاوز؛ آمریکا را بر آن داشت که باز ابتکار عملهای سیاسی را برای رسیدن به تفاهم با ایران انجام دهد. ترامپ و دیگر چهرههای آمریکا در حال مذاکره هستند و متقابلا ایران نیز این موضوع را رد کرده و گفته ما فقط با عمان در حال مذاکره هستیم. ولی واقعیت این است که با هرگونه توافق ایران و عمان در نهایت ضمانت اجرایی این توافقنامه به آمریکاییها خواهد رسید و این آمریکاییها هستند که باید نشان دهند که تا چه حد پایبند به توافق ایران و عمان هستند. موضوع دیگری هم در کنار این توافقنامه مطرح شد پیشوندی بود که دبیر شورای عالی امنیت ملی در خصوص آزادی شناورها در تنگه هرمز مطرح کرد که به نظر میرسد بیشتر در جهت بالا گرفتن سقف خواستههای ایران در مذاکرات با آمریکا است. این نشان میدهد آمریکاییها با شرایط جدیدی در منطقه روبهرو هستند و تا زمانی که این شرایط جدید را نپذیرند نمیتوانند به اهداف خود در آزادی رفت و آمد برسند.
* سخنان آقای عراقچی در ارتباط با نزدیکی ایران و عمان به توافق را چطور میبینید؟
سخنان آقای عراقچی از این جهت قابل تامل است که ایران دنبال این است که باحداقل هزینه و کمترین آسیب بتواند این جنگ را تحت مدیریت گرفته و از شرایط نهجنگ و نهصلح خارج شویم و این ابراز امیدواریها میتواند تا حدودی نشانهای باشد که آمریکاییها چارهای جز پذیرش توافق میان ایران عمان ندارد. به هر حال عمان از یک میانجی میان ایران و آمریکا به یک کشور ذینفع در این اختلافات تبدیل شده و با توجه به پیوندهایی که با آمریکاییها و ایران دارند تلاش میکنند یک حلقه واسطهای برای کاهش اختلافات و تنش میان ایران و آمریکا در خصوص تنگه هرمز باشند و هرگونه پیشرفتی در روند مذاکرات عمان میتواند زمینهساز بازگشت آمریکا به تعهدات خود در تفاهمنامه اسلامآباد باشد. البته این روی مثبت قضیه است و سناریوهای بدبینانه نیز وجود دارد که میتواند شرایط را به سمتی پیش ببرد که دو طرف دور جدید از حملات رفت و برگشتی را انجام دهند تا ببینند در این شرایط کدام طرف میتواند پشت میز مذاکره به خواستههای بیشتری دست پیدا کند.
** ارتباط میان مذاکرات ایران و عمان و توافق مکه را در جهت امنیت منطقهای چگونه تحلیل میکنید؟
اینکه این تحولات از چه حد با توافق مکه و پیمانی که میان ترکیه و عربستان و پاکستان امضا شد دارد، به هر حال مجموعه تحولاتی که در منطقه در حال رخ دادن است بههم وابستگی و همپوشانی دارد. عربستان، پاکستان و ترکیه با اهداف متفاوتی دور هم جمع شدند و توافقنامهای را امضا کردند که اولین توافق امنیتی میان کشورهای منطقه در غرب آسیا است. گمانهزنیهای مثبت و منفی در خصوص این توافقنامه وجود دارد که به هر حال گفته میشود پیام توافقنامه مکه بیشتر متوجه جمهوری اسلامی ایران است. درست است هدف این کشورها از توافقنامه عنوان نشده ولی خب؛ وقتی به انگیزهها و اهداف عربستان ترکیه و پاکستان برای امضای چنین توافقنامهای مینگریم نشان میدهد که این قدرتهای منطقهای هر یک دنبال این هستند که با توجه به معادلات منطقه، اهداف و منافع خود با این توافقنامه پیش بروند و برای ایران بسیار مهم است که به صورت جدی اینگونه تحولات را رصد کند، چرا که میتواند زمینهساز تشکیل ائتلافهاییهای علیه ایران شود.
