تنگه هرمز، مقدمه مذاکرات پایانی؟
به عنوان مثال اسماعیل بقائی، سخنگوی وزارت امور خارجه (سهشنبه شب) در گفتوگو با صداوسیما درباره تازهترین جزئیات گفتوگوهای ایران و عمان گفت اعلام کرد که این مذاکرات به عنوان گفتوگو میان دو کشور ساحلی تنگه هرمز، با تمرکز بر تعیین مسیرهای رفت و برگشت ایمن برای کشتیها در حال پیگیری است؛ مسیری که ضمن تأمین حقوق حاکمیتی، ملاحظات امنیت ملی ایران و عمان را نیز مدنظر قرار دهد. او با بیان اینکه گفتوگوها تاکنون در هر دو سطح فنی و سیاسی مثبت ارزیابی میشود، اظهار کرد که ایران در تلاش است با همکاری عمان، سازوکارهای لازم برای ترتیبات آینده مدیریت تردد کشتیرانی در این گذرگاه راهبردی را تدوین کند و نتایج نهایی این مذاکرات پس از جمعبندی، اطلاعرسانی خواهد شد.
دقایق نهایی؟
خبرنگار المیادین در اسلامآباد به نقل از برخی منابع آگاه اعلام کرد که میانجیهای پاکستانی و قطری در تلاش برای تنظیم سند جدیدی هستند که منحصرا بر تنگه هرمز متمرکز است. این منابع اظهار کردند که یادداشت تفاهم دوم به عنوان ضمیمهای برای یادداشت تفاهم اول در حال تهیه است و محدود به تنگه هرمز خواهد بود. آکسیوس هم در گزارش خود به نقل از یک مقام آگاه آمریکایی اعلام کرد که آمریکا، ایران و عمان در آستانه دستیابی به توافق موقت برای بازگشایی تنگه هرمز هستند. این مقام آمریکایی اعلام کرد که آمریکا تلاش میکند (چهارشنبه) توافق موقت برای بازگشایی تنگه هرمز را اعلام کند. آکسیوس به نقل از همین منابع تأکید میکنند که بر اساس این توافق، تمام کشتیهایی که از طریق تنگه هرمز به سمت خلیج فارس میآیند، مسیری شمالی را از طریق آبهای ایران طی خواهند کرد. این توافق تصریح میکند که طرفها ظرف ۳۰ روز برای پاکسازی مینهای دریایی از گذرگاه میانی تنگه تلاش خواهند کرد و ادعا شده طی ۶۰ روز عوارضی گرفته نخواهد شد. همچنین یک مقام ارشد از کشورهای حاشیه خلیج فارس که در جریان مذاکرات قرار دارد، به CNN گفت با وجود آنکه دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا، از نزدیک بودن توافق سخن گفته است، احتمال دستیابی آمریکا و ایران به توافق در روز جمعه «۵۰-۵۰» است. CNN گزارش داده که ترامپ مدعی شده مقامهای آمریکایی در حال انجام «گفتوگوهای بسیار خوبی» با همتایان ایرانی خود هستند، اما همزمان بار دیگر تهدید کرد که اگر مقامهای ایرانی «بار دیگر از توافق عقبنشینی کنند»، آمریکا «ضربهای بسیار سخت» به ایران وارد خواهد کرد. او همچنین در اظهاراتی جداگانه گفت که توافق درباره تنگه هرمز ممکن است حتی از امروز حاصل شود. در این راستا بحث سفر عراقچی به پاکستان هم مطرح شده و رسانه روسی ریانووستی به نقل از یک منبع بلندپایه پاکستانی مدعی شده که عباس عراقچی، وزیر امور خارجه ایران، روز جمعه هفته جاری در سفری رسمی وارد پاکستان خواهد شد.
معبر اصلی مذاکره
با ناهی به اخبار منتشر شده از سوی رسانههای منطقهای و فرامنطقهای میتوان به این جمعبندیِ غیرقطعی رسید که احتمالاً مذاکرات عمان و ایران بر سر تنگه هرمز، به نتیجه میرسد، اما مساله و سوال اصلی این است که مذاکرات ایران و آمریکا چه خواهد شد؟ آنچه از رفتار ایران و آمریکا و همچنین مواضع تهران به انضمام تحرک میانجیها بر میآید، نشان دهنده آن است که اساساً باید پرونده تنگه هرمز را معبر و مجرای اصلی برای رسیدن به هرگونه مذاکره و توافق با آمریکا بدانیم. ایران به دلیل رفتار و مانعتراشی آمریکا در خصوص اجرای بندهای تفاهم اسلامآباد همچنان بر این عقیده است که باید موضوع تنگه هرمز به عنوان اهرم فشار بر واشنگتن و متحدان منطقهای آن در دسترس باشد و پس از حل و فصل آن به سمت مذاکره دوجانبه با واشنگتن گام برداشته شود. در این میان حتی رسانههای عربی و غربی هم این تئوری را کاملاً قوی میدانند. به عنوان مثال الجزیره در این خصوص نوشته است که اکنون دو مسیر مذاکره مرتبط با جنگ میان آمریکا و ایران در جریان است و نخستین مسیر، که شاید در حال حاضر مهمترین آن، مذاکرات میان ایران و عمان است. دو کشور در تلاشاند به توافقی دست یابند که بر اساس آن، کشتیهای تجاری بتوانند بدون خطر درگیری از تنگه هرمز و دریای عمان عبور کنند. اکنون این تصور وجود دارد که اگر دو طرف بتوانند مسئله عبور و مرور در تنگه هرمز را حلوفصل کنند، ممکن است زمینه برای پرداختن به موضوع بزرگتر، یعنی پایان دادن به جنگ نیز فراهم شود. این در حالی است که خبرگزاری آسوشیتدپرس در این راستا اعلام کرد که مذاکرهکنندگان ایران و عمان پیشنویس توافق درباره تنگه هرمز را نهایی کردهاند؛ اقدامی که میتواند یک نقطه عطف احتمالی در بنبست مربوط به این مسیر حیاتی نفتی و کشتیرانی باشد و احتمالاً در گام بعدی میتواند زمینهساز ادامه مذاکرات ایران و آمریکا باشد.
