مذاکره و توافق؛ دور یا نزدیک؟

 چراکه از یکسو حجم بالایی از اخبار ضد و نقیض درباره گفت‌و‌گو‌های ایران و آمریکا از سوی رسانه‌های عربی، عبری و غربی در حال انتشار است که صحت‌سنجی آنها تا زمان اعلام مواضع رسمی دو طرف با، اما و اگر رو‌به‌رو خواهد بود و از سوی دیگر تعدد گفت‌و‌گو‌ها در منطقه و نقل و انتقال پیام‌ها گویای آن است که کانال‌های دیپلماتیک به صورت ۲۴ ساعته در حال فعالیت هستند تا وضعیت «دست به ماشه» را به سوی «مذاکره و توافق» ببرند. 

از ژنو تا اسلام‌آباد

در محور دیپلماتیک اظهارنظر‌ها و گفت‌و‌گو‌هایی در جریان بوده که نشان دهنده آن است که روند جاری و تبادل نظر‌ها همچنان زنده و فعال هستند که البته صرفاً به کشور‌های عربی محدود نمی‌شود. به عنوان مثال پیر آلن الچینگر، سخنگوی وزارت امور خارجه سوئیس اعلام کرد که «سوئیس با همه کشور‌های درگیر، تماس برقرار می‌کند و در صورت تمایل طرفین، آماده ارائه خدمات است». این دیپلمات سوئیسی در پاسخ به این سوال که آیا چنین مذاکراتی می‌تواند مجددا در بورگن‌اشتوک یا ژنو برگزار شود، گفت وزارت امور خارجه سوئیس در مورد جزئیات اظهارنظر نمی‌کند. در این راستا وزارت امور خارجه پاکستان اعلام کرد که محمد اسحاق‌دار، وزیر امور خارجه این کشور در تماس تلفنی با همتای ایرانی خود درباره تحولات منطقه‌ای و بین‌المللی رایزنی کرده و رئیس دستگاه دیپلماسی پاکستان در این گفت‌و‌گو از عباس عراقچی دعوت کرد تا در اسرع وقت به اسلام‌آباد سفر کند. در همین حال، الحدث و الجزیره مدعی شدند که منابع دیپلماتیک اعلام کرده‌اند که پاکستان در تدارک ارسال دعوت‌نامه‌های رسمی برای محمدباقر قالیباف و سیدعباس عراقچی جهت رایزنی درباره ازسرگیری مذاکرات است، اما هنوز مشخص نیست که پاسخ مقام‌های ایرانی به این دعوت چه بوده است. در ادامه رایزنی‌ها، عراقچی و سید بدرالبوسعیدی، وزرای امور خارجه ایران و سلطنت عمان در تماس تلفنی گفت‌و‌گو و تبادل نظر کردند. 

*قطر و تنگه‌هرمز

در امتداد این روند، ماجد الانصاری، سخنگوی وزارت امور خارجه قطر اعلام کرد که تمرکز اصلی دوحه در شرایط کنونی بر بازگشایی تنگه هرمز و گشودن مسیر‌های دیپلماتیک برای مدیریت بحران است و رایزنی‌های فشرده برای کاهش تنش در منطقه ادامه دارد. او همچنین عنوان کرد که آنچه اکنون برای ما اهمیت دارد، ازسرگیری مذاکرات است و این امر مستلزم بازگشت به آتش‌بس و آزادی کشتیرانی در تنگه هرمز است. از سوی دیگر وزارت خارجه قطر اعلام کرد که محمد بن عبدالرحمان آل ثانی، نخست وزیر و وزیر امور خارجه قطر به صورت تلفنی با عبدا... بن زاید وزیر امور خارجه امارات، فیصل بن فرحان وزیر امور خارجه عربستان، جراح جابر الاحمد الصباح وزیر امور خارجه کویت، بدر البوسعیدی وزیر امور خارجه عمان و عبدالطیف بن راشد الزیانی وزیر امور خارجه بحرین گفت‌و‌گو کرده و در این تماس‌ها همکاری دوجانبه آخرین تحولات منطقه به ویژه تلاش‌های دیپلماتیک و هماهنگی مشترک برای کاهش تنش و تقویت امنیت و ثبات در منطقه بررسی شد. 

*تایید بسنت، تکذیب بقایی 

آنچه در این میان باید مورد نظر قرار بگیرد و به نوعی می‌تواند مهم قلمداد شود، اظهارات وزیر خزانه‌داری آمریکا است که روز گذشته رسانه‌ای شد. او در مصاحبه‌ای با شبکه CNBC اعلام کرد که احتمال دارد واشنگتن و تهران طی روز‌های آتی (سه‌شنبه یا چهارشنبه) به توافقی برای بازگشایی تنگه هرمز و تضمین آزادی رفت‌وآمد کشتی‌های تجاری دست یابند. بسنت با تأکید بر اینکه گفت‌و‌گو‌ها میان دو طرف در جریان است، این توافق احتمالی را گامی مهم در جهت عادی‌سازی شرایط در تنش‌های اخیر منطقه‌ای توصیف کرد. اسکات بسنت با ابراز خوش‌بینی نسبت به روند این گفت‌و‌گو‌ها تصریح کرد که شانس دستیابی به یک توافق ملموس طی روز‌های آتی وجود دارد که می‌تواند امنیت تردد کشتی‌های تجاری و نفتکش‌ها را تضمین کرده و فشار بر بازار‌های جهانی انرژی را کاهش دهد. او مدعی شد که ما (آمریکا) در روز‌های گذشته عبور چند کشتی را مشاهده کرده‌ایم، در نتیجه بازار‌های انرژی در حال عادی‌سازی هستند. این اظهارات در حالی از سوی وزیر خزانه‌داری ایالات متحده مطرح شد که اسماعیل بقایی، سخنگوی دستگاه دیپلماسی در نشست خبری هفتگی خود صراحتاً اعلام کرد که «مذاکره‌ای با آمریکا نداریم. مذاکرات، با عمان است و متمرکز بر تفاهم بر سر مسیری که مسیر ایمن کشتیرانی را در تنگه هرمز تامین کند. تلاش ما این است که در اولین فرصت، با مشورت و همکاری عمان مسیری را تعیین کنیم؛ مسیری که موقت خواهد بود و بر اساس آن بتوانیم ایمنی کشتیرانی را فراهم کنیم. این مذاکرات دوجانبه و با حضور دو دولت ساحلی انجام می‌شود». 

* چشم‌انداز توافق 

آنچه در این میان باید موردنظر قرار بگیرد این است که برخی از رسانه‌های عربی اعلام کردند که به زودی بیانیه‌ای مشترک از سوی ایران و عمان درباره تنگه هرمز منتشر خواهد شد و اعلام ترتیبات بازگشایی کامل تنگه هرمز ممکن است ظرف (سه‌شنبه یا چهارشنبه) انجام شود. به نظر می‌رسد این اخبار (به شرط تایید و عملیاتی شدن) می‌تواند مقدمه‌ای باشد بر اتصال گفت‌وگوی ایران و عمان به شروع مذاکره با آمریکا که اگر این اتفاق رخ دهد، بر اساس اظهارات اخیر ترامپ می‌تواند مسائل هسته‌ای و این پرونده قطور را در بر بگیرد.