توقف حملات برای رسیدن به توافق؟
وضعیت کنونی خاورمیانه به عنوان قطب انرژی دنیا و به تبع آن، آبراههای استراتژیک آن مانند بابالمندب و تنگه هرمز هیچگاه به این شکل پیچیده و مستعد گسترش بحران نبوده است. واقعیت این است که نه تنها منافع آمریکا و کشورهای حاشیه خلیج فارس پس از حمله به ایران با مشکل روبهرو شده، بلکه سایر کشورها هم در حال تجربه کردن پیامدهای بحران خاورمیانه هستند.
*آتشبس و مذاکره؟
آنچه در این فضا، تحولات را جهتدهی میکند اقدامات نظامی و به موازات آن دیپلماسی و مذاکره خواهد بود. بدون شک خسارتهایی که منطقه، ایران و آمریکا به انضمام اسرائیل از حملات نظامی دو و چند سویه متحمل شده، نگرانیهایی را به وجود آورده و به همین دلیل است که کشورهایی مانند عربستان سعودی، امارات متحده عربی و تا حدودی قطر که در مسیر توسعه، رقابت آشکاری از دیرباز با یکدیگر داشته و دارند، در این شرایط خواهان بازگشت مجدد منطقه و به خصوص ایران و آمریکا به تنش و تقابل نظامی نیستند. بر این اساس دادههای رسانهای و سیاسی نشان از آن دارد که کشورهای عربی و برخی از میانجیها مانند پاکستان تمام سعی خود را بر این معطوف کردهاند تا بتوانند تهران و واشنگتن را از تنش دور کنند. در این خصوص دونالد ترامپ با انتشار پیامی در شبکه تروث سوشال اعلام کرد که آمریکا از نظر نظامی کاملاً آماده اقدام علیه ایران بوده، اما پس از آنکه به گفته او، ایران و شماری از کشورهای خاورمیانه خواستار خودداری واشنگتن از حمله شدند و بر سر چارچوبهای یک توافق تفاهم اولیه حاصل شد، تصمیم گرفته است عملیات را متوقف کند. رئیسجمهور آمریکا مدعی شد این چارچوب توافق، شامل بازگشایی فوری، کامل و بدون محدودیت تنگه هرمز و همچنین پایان دادن به آنچه او تهدید هستهای ایران خواند، خواهد بود. ترامپ افزود که با توجه به این درخواست، به منظور حفظ منافع آینده جهان و همچنین فراهم شدن زمینه برای ایرانی موفق و مرفه، با لغو حمله موافقت کرده است. او همچنین ادعا کرد که اسرائیل نیز از این رویکرد حمایت کرده و در این تعهد با آمریکا همراه است. ترامپ در پایان پیام خود خطاب به طرفهای مذاکره نوشت: «همه دستبهکار شوید و این کار را به سرانجام برسانید». به موازات این سخنان آکسیوس اعلام کرده که محمد بنسلمان، ولیعهد عربستان در گفتوگو با ترامپ نگرانی خود را درباره طرحهای احتمالی برای حمله گسترده به ایران مطرح کرده است. به گفته یکی از این منابع، مقامهای سعودی نگرانیهای خود را با واشنگتن در میان گذاشته و خواستار شفافسازی درباره برنامههای احتمالی شدهاند. در این راستا سیدعباس عراقچی، وزیر خارجه کشورمان در ادامه گفتوگوهای دیپلماتیک خود، با فیصل بنفرحان، وزیر خارجه عربستان سعودی اعلام کرد که هرگونه تجاوز، اقدام خصمانه آمریکا و رژیم صهیونیستی یا مشارکت و همراهی کشورهای منطقه با پاسخ قاطع و متناسب نیروهای مسلح مقتدر ما مواجه خواهد شد و مسئولیت تمامی پیامدهای ناشی از چنین ماجراجوییهایی بر عهده مسببان آن خواهد بود. او همچنین در گفتوگو با عاصم منیر، فرمانده ارتش پاکستان و هاکان فیدان، وزیر امور خارجه ترکیه همین موضع را گوشزد کرد. این در حالی است که تکاپوی کشورهای عربی هم به موازات شدت گرفتن این روند دیپلماتیک افزایش پیدا کرده است. به عنوان مثال وزارت خارجه قطر اعلام کرد که وزیر خارجه قطر با وزیر خارجه عربستان سعودی درباره تلاشهای کاهش تنش در منطقه به صورت تلفنی گفتوگو کرده است. همچنین نخستوزیر و وزیر امور خارجه قطر در گفتوگوی تلفنی با وزیر امور خارجه کویت، درباره تلاشها برای کاهش تنش در منطقه گفتوگو و بر ضرورت پایبندی همه طرفها به مذاکره و دیپلماسی و اجرای توافقات حاصلشده در چارچوب یادداشت تفاهم میان واشنگتن و تهران تأکید کرده است. از سوی دیگر بن حمد بن خلیفه آلثانی، وزیر کشور و فرمانده نیروی امنیت داخلی این کشور با اسکندر مومنی، وزیر کشور جمهوری اسلامی ایران تلفنی گفتوگو کرده و علاوه بر بررسی تحولات منطقه، درباره روابط دوجانبه نیز تبادل نظر کردند.
* آمادهباش به موازات دیپلماسی
فارغ از این مواضع و تحرکات باید توجه شود که سخنان ترامپ از منظر نظامی ممکن است به مثابه «منجمد شدن تحرکات نظامی دوجانبه ایران و آمریکا» تحلیل شود، اما در این میان بحث رصد تحرکات میدانی و آمادگی نظامی نیز مطرح است. در این خصوص سردار سیدمجید ابنالرضا، سرپرست وزارت دفاع و پشتیبانی نیروهای مسلح در حساب کاربری خود در شبکه اجتماعی ایکس نوشت: «اظهارات اخیر دشمن، هرچند در بستر عملیات روانی و جنگ محاسباتی مطرح میشود، اما از نگاه ما هر تهدیدی، یک تهدید واقعی و قابل اعتناست. نه غافلگیر میشویم و نه منفعل؛ تهدید را مبنای افزایش آمادگی، تقویت بازدارندگی و ارتقای قدرت خود قرار میدهیم». مجموع این دادهها نشان میدهد که در میانه جنگ و تنش، همچنان دیپلماسی کارایی خود را دارد و حالا تلاش کشورهای منطقه و همسایگان ایران مؤید همین واقعیت است.
