پیشدستی ریاض برای رفع تهدید در بابالمندب؟
این اقدام به زعم بسیاری از ناظران منطقهای، به تحریک آمریکا انجام شد؛ چراکه نه تنها دولت عراق بلکه حشدالشعبی رسماً اعلام کرده بودند که هیچ اقدامی از سوی عراق علیه عربستان انجام نشده است. با این وجود باید توجه شود که سناریوی دیگری در این میان با محوریت عربستان سعودی وجود دارد و آن، موضوع انصارا... و همچنین امنیت دریایی در بابالمندب، خلیج عدن و دریای سرخ است.
*سیطره بر بابالمندب
واقعیت موجود این است که عربستان در شرایط کنونی از شرایط حاکم بر تنگه هرمز به شدت نگران است و این نگرانی زمانی افزایش پیدا کرد که انصارا... یمن از حدود دو هفته پیش که حملات ریاض علیه یمن تشدید شد، اقدام به تحرکات نظامی و مستقیم در بابالمندب و دریای سرخ کرد. عربستان بر این عقیده است که اگر منازعات منطقهای و شرایط کنونی بخواهد به سمتی برود که همزمان با تنگه هرمز، انسداد بابالمندب نیز رخ دهد، نه تنها وضعیت اقتصادی آنها که بر پایه صادرات انرژی است با مشکل جدی روبهرو میشود، بلکه در این میان وارد شدن ضربات متعدد به مجموعه نفتی آرامکو نیز مطرح است. این در حالی است که عربستان سعی دارد چنین تهدیدی را که علیه خود از گذشته تاکنون حس کرده تبدیل به یک فرآیند منطقهای کند. به عبارتی دیگر ریاض به نبال آن است تا نه تنها به کشورهای منطقه، بلکه به تمامی دولتهای فرامنطقهای این پیام را بدهد که اگر دریای سرخ، خلیج عدم و تنگه بابالمندب همزمان با انسداد تنگه هرمز، با خطرات جدی وجودی روبهرو شود، بدون شک همه کشورهایی که در چرخه صادرات نفتی عربستان ذینفع هستند، با مشکلات عدیده و جدی روبهرو خواهند شد. بر همین اساس وزارت دفاع عربستان (پنجشنبه) از برگزاری نشستی به منظور تشکیل یک ائتلاف دفاع دریایی چند ملیتی برای حفاظت از حمل و نقل دریایی در دریای سرخ به ابتکار ریاض خبر داد. این ائتلاف دریایی دفاعی بینالمللی که میزبانی مقر اصلی آن را ریاض بر عهده میگیرد با هدف تقویت امنیت دریایی، حفاظت از آبراههای بینالمللی و مقابله با تهدیدهای دریایی تشکیل شده است. شرکتکنندگان همچنین توافق کردند که برنامهریزان نظامی کشورهای مایل به پیوستن به این ائتلاف، در مرحله آینده به فعالیت خود ادامه دهند تا روند تاسیس ائتلاف تکمیل شود. براساس ترتیبات اولیه، عربستان به عنوان کشور موسس، رهبری این ائتلاف را بر عهده میگیرد و مقر اصلی آن را نیز میزبانی میکند. رسانههای عربستان همچنین در خصوص این نشست اعلام کردهاند که این ابتکار در شرایطی مطرح شده که حمله به کشتیهای تجاری، نفتکشها و زیرساختهای دریایی، نگرانیها درباره امنیت کشتیرانی و ثبات زنجیرههای تامین جهانی را افزایش داده و ریاض معتقد است برای مقابله با این تهدیدها به همکاری گسترده و بینالمللی نیاز دارد. نکته مهم این است که روسای ستاد و نمایندگان ۴۳ کشور، به همراه نمایندگی اتحادیه اروپا در عربستان، در این نشست حضور داشتند و شرکتکنندگان در این نشست پیشنویس منشور ائتلاف، ساختار سازمانی، اسناد مرجع، ترتیبات فرماندهی و کنترل و سازوکارهای عملیاتی آن را بررسی کردند.
*اما و اگرها در باب ائتلاف دریایی
اینکه در پایان نشست به میزبانی عربستان، ۱۴ کشور با انتشار بیانیهای مشترک از تشکیل این ائتلاف دریایی حمایت کردند و سعودی، کویت، بحرین، قطر، پاکستان، ترکیه، مصر، اردن، یمن، بنگلادش، نیجریه، سودان، جیبوتی و سومالی از امضاکنندگان این بیانیه به شمار میروند، موضوعی است که درون آن چندین نکته وجود دارد. نکته نخست این است که حضور مصر به عنوان «بزرگترین ارتش عربی»، ترکیه به عنوان «تنها عضو مسلمان در ناتو» و پاکستان به عنوان «تنها کشور مسلمان دارای سلاح اتمی» و ارتش قدرتمند در این ائتلاف و امضای بیانیه مشترک آن، میتواند گویای این موضوع باشد که سعودیها به نوعی در حال همسو کردن کشورهایی هستند که شاید در برخی از سناریوها با یکدیگر زاویه داشته باشند، اما در مورد وضعیت دریای سرخ با یکدیگر اتفاق نظر دارند. نکته دوم این است که در بیانیه پایانی نام هیچکدام از کشورهای اروپایی یا آسیایی قدرتمند به چشم نمیخورد و این دایره بیشتر بر محور کشورهای عربی و مسلمان منطقه خارومیانه، حاشیه خلیج فارس و همچنین شمال و شاخ آفریقا استوار است. اما نکته سوم، همزمانی تقریبی اعلام وجودی این ائتلاف با سفر خالد بنسلمان، وزیر دفاع عربستان به واشنگتن است. اینکه اعلام ماهیت این ائتلاف دقیقاً کمی بعد از سفر وی به آمریکا و دیدار با ترامپ انجام میشود، موضوعی است که نشان میدهد سعودیها حداقل در سطح کلان راهبردی برای برگزاری نشست ریاض با آمریکا و به احتمال زیاد با انگلیس از قبل و در پشت صحنه هماهنگیهایی را صورت داده بودند. به همین دلیل ممکن است که تشکیل چنین ائتلافی در دریای سرخ و آنهم از کانال عربستان، از حیث شکلی یک امر نظامی سیاسی باشد، اما از منظر ماهیتی میتواند گویای نگرانی عمیق ریاض و همچنین بازی سعودیها در سناریوی لندن واشنگتن باشد که برجستهسازی اقدامات انصارا... در دستور کار آنها است.
