عقب نشینی اسرائیل از غزه
المیادین بندهایی از توافق شرمالشیخ درباره سلاح حماس را منتشر کرد. پیشنویس این توافق شامل آغاز روند شمارش و ذخیرهسازی سلاحهای سنگین، محلهای تولید تجهیزات نظامی، انبارهای سلاح و تونلها است و شمارش و فهرستبندی سلاحها باید ظرف ۱۴ روز انجام شود. همچنین بر اساس بند هشتم این سند، فرآیند شمارش سلاحهای سنگین پس از تکمیل تعهدات باقیمانده در پروتکل شرمالشیخ آغاز خواهد شد. بر اساس این سند، این فرآیند پس از ورود کمیته ملی و استقرار نیروی بینالمللی برقراری ثبات در نوار غزه آغاز میشود و طبق جدول زمانی که تکمیل آن ۱۴ روز پیشبینی شده و امکان تمدید آن با تصمیم کمیته بینالمللی راستیآزمایی وجود دارد، اجرا خواهد شد. سند اجرایی توافق همچنین تأکید میکند که روند شمارش سلاحهای سنگین با عقبنشینی مرحلهای رژیم صهیونیستی از مناطقی که در غزه تحت کنترل دارد؛ مرتبط خواهد بود. عقبنشینی اسرائیل از غزه، خواب صهیونیستهای تندرو را آشفته خواهد کرد که برای دستیابی به مناطقی از غزه و ساخت شهرکهای جدید خود را آماده کرده بودند. در همین راستا دونالد ترامپ هم به این موضوع اشاره کرده است. او نوشت: هیات صلح به یک توافق تاریخی برای خلع سلاح کامل حماس و تمام گروههای مسلح دیگر در غزه دست یافت. این گامی عظیم در مسیر برقراری صلح و امنیت پایدار است. این توافق، قدمی حیاتی برای آن است که غزه سرانجام توسط یک دولت جدید فلسطینی اداره شود. ترامپ ادامه داده است: این توافق، نقطه عطف مهمی در اجرای طرح ۲۰ مادهای ترامپ به شمار میرود. اجرای آن در قالب مراحل دقیق و برنامهریزیشده انجام خواهد شد. با تکمیل روند خلع سلاح، نیروهای اسرائیلی از غزه خارج میشوند و نیروی بینالمللی تثبیت به همراه یک نیروی پلیس جدید فلسطینی، مسئولیت حفظ امنیت غزه را برای ساکنان آن و همسایگانش بر عهده خواهند گرفت. با رسیدن به مرحلهای که حماس پذیرفته سلاح خود را زمین بگذارد و به بازیگری سیاسی تبدیل شود، تاریخ فلسطین ورق خورده و دورهای جدید آغاز میشود. هرچند بسیاری از تحلیلگران معتقدند که اسراییل به آسانی حاضر به صرف نظر کردن از زمینهای غزه نیست و باید در انتظار کارشکنی آنها بود، اما ترامپ برای تحقق رویای دریافت جایزه صلح نوبل و آرام کردن آتش حسادت خود در برابر اوباما، احتمالا اسراییلیها را رام خواهد کرد. تحویل سلاح و مختصات تونلهای غزه، ممکن است در نگاه اول شکست حماس تلقی شود، اما آیا به راستی حماس در این بین شکست خورده است؟
معیار شکست و پیروزی
اگر فرض را بر این بگذاریم که گزارشها درباره پذیرش خلع سلاح حماس و واگذاری مدیریت تونلها به سازوکاری دیگر اجرایی شوند و توافق گام بهگام جلو برود، شاید از منظر اهداف نظامی و سازمانی این تصور ایجاد شود که حماس بازنده جنگ بوده، اما اگر منظور، نتیجه کلی سیاسی و راهبردی باشد، پاسخ بسیار پیچیدهتر از چیزی است که در ظاهر دیده میشود. هیچ تردید نیست که با ۷ اکتبر مساله فلسطین دوباره به صدر خبرها و حتی دستورکار جهانی بازگشت و پس از دوره طولانی فراموشی، دستاورد کوچکی محسوب نمیشود. رفتار خصمانه اسراییل و بیتوجهی محض به کنوانسیونهای مربوط به حقوق بشر و رفتار با غیر نظامیان، فشار سیاسی و حقوق بشری را بر صهیونیستها و افراد موثر اسرائیل افزایش داد و در نتیجه همین فشارها بود که روابط برخی دولتها با اسراییل به چالش رسید و روند عادیسازی روابط اسراییل با برخی کشورهای منطقه کند و در مقاطعی متوقف شد. از سوی دیگر یک متغیر مهم دیگر باقی مانده است که ربطی به وضعیت خلع سلاح ندارد؛ آینده سیاسی غزه. در تاریخ جنگها معیار نهایی پیروزی این است که طرفین بعد از پایان جنگ، چه وضعیتی نسبت به قبل از جنگ دارند. تبدیل شدن به بازیگری اثرگذار در معادلات سیاسی نشان میدهد که حماس توانسته سلاح را به دستاورد سیاسی دیگری مبادله کند.
واکنشها به توافق شرمالشیخ
توافق شرمالشیخ و پذیرش واگذاری سلاح واکنشهای متفاوتی در عرصه سیاست بینالملل ایجاد کرده است. اغلب روزنامهها و رسانههای رژیم صهیونیستی با دیده تردید به ماجرا نگریستهاند. در روزهای ابتدایی درگیری رسانههای اسراییلی بر نابودی حماس تاکید میکردند و حالا تقریبا همه آن رسانهها بر راستیآزمایی خلع سلاح و سازوکار اجرای توافق تمرکز کردهاند. معنای دیگر این تغییر این است که رسانههای رادیکال اسراییلی هم نمیتوانند روی نابودی حماس بمانند و حالا دغدغه آنها این است که آیا در نهایت توان نظامی حماس حذف خواهد شد یا نه. روزنامههایی مانند جروزالم پست و تایمز اسراییل یادآوری کردهاند که خلع سلاح حماس یکی از شروط اسراییل بوده، اما مقامات اسراییلی معتقدند توافق فعلی هنوز تضمین نمیکند که حماس همه سلاحها را تحویل خواهد داد. در برخی تحلیلها بر این نکته تاکید شده است که خلع سلاح ملازم خروج اسراییل از غزه است و حماس خلع سلاح را مشروط به خروج کامل اسرائیل کرده است. آنها این سوال را مطرح میکنند که آیا حماس واقعا قصد زمین گذاشتن سلاح خود را دارد یا وارد یک روند مذاکراتی شده است. به نوشته العربیه، «کانال ۱۳» تلویزیون اسرائیل فاش کرد که حماس حدود ۲ هفته پیش پیامی برای ترامپ ارسال کرده و در آن خواستار دستیابی به توافق آتشبس برای مدت ۱۵ تا ۲۰ سال شده است. رهبری حماس این پیام را به زبان انگلیسی تنظیم و برای کاخ سفید ارسال کرد و بر تمایل خود برای حمایت از توافق و خلع سلاح تأکید ورزید، اما خواستار آتشبسی بلندمدت شده که طی آن اسرائیل نوار غزه را هدف حمله قرار ندهد، هیچ عملیات ترور انجام ندهد و روند خروج نیروهایش از این منطقه را آغاز کند. در سوی دیگر، رسانههای جهان عرب تلاش کردهاند که توافق شرمالشیخ را یک توافق سیاسی گسترده معرفی کنند نه تسلیم حماس. این رسانهها اغلب بر چند محور تمرکز کردهاند. خلع سلاح مشروط به خروج کامل اسراییلیها از غزه است. اداره غزه به کمیته یا دولت فلسطینی سپرده میشود و خلع سلاح تدریجی، متناسب به واکنش اسراییل و تحت نظارت بینالمللی خواهد بود نه تحویل سریع سلاحها. به عبارت دیگر، رسانههایی مانند الجزیره میکوشند این پیام را منتقل کنند که حماس بدون دریافت امتیازهای سیاسی و امنیتی، سلاح خود را کنار نگذاشته است. تا زمان تنظیم این گزارش هنوز ایران درباره این توافق به شکل رسمی موضع نگرفته است. این سکوت میتواند به این دلیل باشد که هنوز توافق نهایی نشده است و تهران نمیخواهد پیش از روشن شدن موضع طرفهای درگیر، موضعی اتخاذ کند که بعدا نیاز به تصحیح داشته باشد. به عبارت دیگر سکوت فعلی ایران کاملا سنجیده و درست است. بیتردید ایران همچنان بر حمایت از حق مقاومت فلسطین تاکید خواهد کرد، اما در عین حال وارد اظهارنظر زودهنگام نخواهد شد، آنهم در حالی که خبرگزاری فلسطینی شهاب نوشته است که جنبش اسلامی فلسطین در بیانیهای تاکید کرده است: آنچه در رسانهها درباره توافق شرمالشیخ منتشر شده دقیق نیست. این جنبش اعلام کرد: نسبت به متن توافق که در رسانهها در حال انتشار است، ملاحظاتی دارد.
