گرانی بنزین از شایعه تا واقعیت
طی روزهای اخیر، انتشار خبری در خبرگزاری فارس درباره احتمال تعیین نرخ سوم بنزین با قیمت ۱۰ هزار تومان، به نقل از مالک شریعتی و تقریباً همزمانی محدودیت عرضه سوخت در برخی جایگاهها، موجب شد گمانهزنیها درباره تصمیم دولت برای گرانسازی بنزین افزایش یابد. این در حالی است که فاطمه مهاجرانی، سخنگوی دولت و هم برخی اعضای کمیسیون انرژی مجلس، هرگونه تصمیم یا برنامه برای افزایش قیمت بنزین را به صراحت رد کردهاند.
مبنای شایعات
به گزارش «آرمان ملی»، شنیدن اخبار متناقض درباره افزایش قیمت بنزین، البته محدود به روزهای اخیر نیست، اما این سوال در اذهان اکثریت مردم شکل میگیرد که منشأ انتشار چنین اخباری چیست و چه اهدافی را دنبال میکند؟ آیا فقط یک اختلاف نظر کارشناسی درباره آینده سیاستهای انرژی است یا آنکه انتشار این قبیل اخبار در شرایط حساس کنونی، اهداف سیاسی، اقتصادی یا... مشخصی را دنبال میکند؟ انتشار خبری در خبرگزاری فارس با این تیتر که «افشاگری شریعتی: بنزین از ابتدای مرداد ۱۰ هزار تومان میشود»، باعث افزایش حدس و گمانهزنیها درباره گران شدن بنزین در رسانههای مختلف شد. بر مبنای این خبر، دولت در حال بررسی اجرای نرخ سوم بنزین با قیمت ۱۰ هزار تومان است و سازمان برنامه و بودجه نیز از طراحان این ایده به شمار میرود. در بخش پایانی این گزارش نیز تلاش شده بود موضوع به نفوذ و نقش رئیسجمهور، مسعود پزشکیان، پیوند زده شود؛ روایتی که بلافاصله با واکنش سخنگوی دولت و رد این ادعا روبهرو شد. این در حالی است که تقریباً همزمان، برخی شهروندان نیز از محدودیت عرضه بنزین در تعدادی از جایگاههای سوخت خبر دادند؛ موضوعی که اگرچه میتواند ناشی از مشکلات لجستیکی، حملونقل یا مدیریت توزیع باشد، اما در فضای روانی ایجادشده، از سوی برخی به عنوان نشانهای از آمادهسازی برای افزایش قیمت سوخت تعبیر شد.
تکذیب دولت و مجلس
در مقابل این گمانهزنیها، فاطمه مهاجرانی، سخنگوی دولت، اعلام کرد که دولت هیچ برنامهای برای افزایش قیمت بنزین ندارد و اخبار منتشرشده در این زمینه صحت ندارد. از سوی دیگر رمضانعلی سنگدوینی، عضو کمیسیون انرژی مجلس، نیز در گفتوگو با «آرمان ملی» تأکید کرد: نه در مجلس موضوع افزایش قیمت بنزین مطرح شده و نه اطلاعی از چنین برنامهای از سوی دولت به مجلس وجود دارد. به گفته وی، انتشار چنین اخباری بدون وجود تصمیم رسمی، تنها موجب نگرانی مردم میشود و نباید به شایعات دامن زد. او با تاکید بر اینکه مشخص نیست که چه کسی این خبر را در مراحل اولیه منتشر کرده است، افزود: افزایش قیمت بنزین بدون اطلاع مجلس به خصوص کمیسیون انرژی انجام نمیشود و هیچ خبری، طرحی مبنی بر این مسئله و قصد و حتی بررسی برای افزایش قیمت بنزین در مجلس وجود ندارد. او با اشاره به فضاسازیهایی که پیرامون قیمت سوخت شکل گرفته، گفت: کمیسیون انرژی نهتنها ورود به موضوع افزایش قیمت بنزین نداشته، بلکه با هرگونه تصمیم در این زمینه نیز مخالف است. به گفته سنگدوینی، در نشستهایی که با محور مدیریت مصرف انرژی برگزار شده نیز مسئله افزایش قیمت بنزین مطرح نبوده و از نظر کمیسیون، با توجه به شرایط فعلی کشور، چنین اقدامی انجام نمیشود. سنگدوینی در ادامه با اشاره به برخی بحثها درباره اصلاح مدل توزیع بنزین و سهمیه بندیها هم گفت: آنچه در این زمینه مطرح میشود، بیشتر در حد دیدگاههای شخصی بوده و هنوز به سطح بررسی رسمی در کمیسیون انرژی نرسیده است. او تاکید کرده که هیچ تصمیم مشخص، مصوبه رسمی یا جمعبندی نهایی درباره تغییر سهمیهبندی بنزین وجود ندارد. این عضو کمیسیون انرژی مجلس همچنین با تفکیک میان سیاستهای قیمتی و غیرقیمتی، یادآور شده است که ممکن است در فضای کارشناسی، پیشنهادهایی برای مدیریت مصرف سوخت مطرح شود، اما این موضوع به معنای تصمیمگیری رسمی نیست. او معتقد است: برخی مباحث در حد طرح اولیه و غیررسمی بیان شدهاند، اما تاکنون در ساختار تصمیمگیری کمیسیون انرژی به بحث گذاشته نشدهاند. بر اساس این گزارش؛ اخباردرباره افزایش قیمت بنزین در شرایطی مطرح میشود که هر خبر یا شائبهای درباره بنزین، به سرعت بازتاب گستردهای در افکار عمومی پیدا میکند. از این رو، تاکید او بر اینکه نه افزایش قیمت بنزین و نه تغییر رسمی در سهمیهبندی در دستور کار کمیسیون انرژی نیست، میتواند تا حدی به ابهامهای اخیر پاسخ دهد و فضای خبری ایجادشده را شفافتر کند. هرچند موضعگیریهای مقامات دولتی و مجلس نشان میدهد که حداقل در مقطع کنونی، هیچ تصمیم رسمی برای افزایش قیمت بنزین اتخاذ نشده و اخبار منتشرشده، مورد تأیید دولت و بخش قابل توجهی از نمایندگان مجلس نیست.
حساسیتزائی بنزین
البته زمزمه و گمانهزنیها با توجه به شرایط کشور در باره افزایش قیمت بنزین همواره وجود داشته است، چراکه بنزین در اقتصاد ایران فقط یک حامل انرژی نیست، بلکه به یکی از مهمترین متغیرهای روانی اقتصاد تبدیل شده است. تجربه سالهای گذشته نشان داده که حتی انتشار یک شایعه درباره افزایش قیمت سوخت میتواند بر بازار ارز، قیمت کالاها، حملونقل، انتظارات تورمی و حتی رفتار مصرفکنندگان تأثیر بگذارد. به همین دلیل، کارشناسان معتقدند انتشار اخبار تأییدنشده درباره بنزین، حتی اگر در نهایت تکذیب شود، میتواند آثار روانی خود را بر جامعه برجای بگذار که گاه از خود تصمیم اقتصادی نیز پرهزینهتر است. کارشناسان رسانه و اقتصاد معتقدند انتشار چنین اخباری میتواند با انگیزههای مختلف اقتصادی، اجتماعی، سیاسی و یا البته حدس و گمانهای بدون سوگیری صورت گیرد. اما تجربه نشان داده است که هرگونه شایعه درباره افزایش قیمت سوخت، زمینه را برای افزایش زودهنگام قیمت برخی کالاها، خدمات حملونقل، کرایهها و حتی معاملات برخی بازارها فراهم میکند و برخی فعالان اقتصادی ممکن است از فضای روانی ایجادشده برای افزایش قیمتها یا کسب سود استفاده کنند.
بنزین و وضعیت ناگزیر
واقعیت آن است که بسیاری از مسئولان و اقتصاددانان معتقدند قیمت فعلی بنزین با هزینه تولید، واردات و مصرف فاصله قابل توجهی دارد و دولت نیز سالانه یارانه سنگینی برای این بخش پرداخت میکند. از سوی دیگر، رشد مصرف، قاچاق سوخت، افزایش هزینههای تأمین و فشار بر بودجه عمومی، اصلاح نظام قیمتگذاری را به یکی از چالشهای جدی سیاستگذاران تبدیل کرده است. با این وجود، بسیاری از کارشناسان نیز تأکید میکنند که اصلاح قیمت انرژی، بدون فراهم شدن پیشنیازهایی همچون کنترل تورم، افزایش اعتماد عمومی، توسعه حملونقل عمومی، پرداخت حمایتهای جبرانی و ایجاد اجماع اجتماعی، میتواند پیامدهای اقتصادی و اجتماعی گستردهای داشته باشد. از این رو، حتی اگر در آینده اصلاح قیمت بنزین در دستور کار قرار گیرد، انتظار میرود این موضوع پس از بررسیهای کارشناسی، اطلاعرسانی شفاف و فراهم شدن الزامات اجرایی انجام شود، نه از مسیر شایعات و اخبار غیررسمی.
مدیریت اطلاعرسانی
افزون بر این، در شرایط جنگی کنونی کشور، که فشارهای خارجی، محدودیتهای اقتصادی، نگرانیهای ناشی از تحولات منطقهای و حساسیت بالای بازارها، مسئولیت رسانهها و جریانهای سیاسی را دوچندان کرده است، انتشار اخبار تأییدنشده درباره موضوعات حساسی مانند بنزین، ارز یا کالاهای اساسی، میتواند ناخواسته به تشدید نگرانیهای عمومی و برهم خوردن آرامش بازار منجر شود. از سوی دیگر، تکذیبهای مکرر نیز اگر با اطلاعرسانی دقیق و بهموقع همراه نباشد، ممکن است اعتماد عمومی را با چالش مواجه کند. به باور اکثر صاحبنظران؛ اقتصاد ایران بیش از هر زمان دیگری به ثبات روانی نیاز دارد. تجربه نشان داده است که بخش قابل توجهی از نوسانات بازار، نه ناشی از تصمیمات واقعی، بلکه نتیجه انتظارات و فضای روانی جامعه است. در نهایت اینکه؛ آنچه تاکنون از مواضع رسمی دولت و اعضای کمیسیون انرژی مجلس برمیآید، این است که در حال حاضر تصمیمی برای افزایش قیمت بنزین وجود ندارد. با این حال، تکرار شایعاتی از این دست نشان میدهد مدیریت افکار عمومی و اطلاعرسانی شفاف، به اندازه مدیریت اقتصادی اهمیت دارد، چرا که در شرایط حساس کنونی، هر خبر تأییدنشده میتواند به عاملی برای افزایش نگرانی، التهاب بازار و تضعیف سرمایه اجتماعی تبدیل شود.
